5.BÖLÜM:RUH VE BEDENİN SADELEŞMESİ

Bedreddin hazretleri;şu cismin iadesizliğinin yani tekrarının olamayacağının delil edilmesini isteyerek,ayrıntılı açıklamada bulunur.Beden,unsurlardan oluşmuştur.Her bir oluşum, sonradan yaratılmış ve yok olucudur.Şekli önceden belirlenmiş ve sonuçlanmış beden, sonradan yaratılmış olmasıyla yok olucudur.Zira her bir yaratılışın baki yani ebedi olması mümkün değildir.Bu yüzden beden de sonradan yaratılmış olması yönünden ebedi değildir. Fani olan şu bedenin bütün cüzleri için,ölümden sonra birleşme yoktur. Çünkü,bedenin cüzleri unsurlardır.Unsurlar ise basittir,birleşik değildir.Pir Hz.leri şerhinde şöyle der;Beden yokluğundan sonra birleşmez,cüzleri de birleşmez.Zira bedenin cüzleri unsur denilen hava,su, toprak ve ateştir.Çünkü,hava,su,toprak ve ateş cisim değildir.Bu unsurlar asıldır.Halbuki unsurlar latif oluşumlardır.Latif oluşum ve emirlerle,huy, mizaç ve karakterler ortaya çıktı.Bu unsurların hepsine ıstakısat denir. Tarifatı siddede istakısât,asıl manasındadır ve yunanca bir kelimedir. Dört anasıra da istakısât adı verilir ki bunlar;su,toprak,hava ve ateştir.İstakısât(asıl) bir de terkib yönünden hayvan,bitki ve madendir.Eldeki belgelerde istakısât yerine iktezâet geçer.Kâmusda el- kazâü açılımında tulum ve su kabı çürüyüp yıpranmakla parçalanıp,sapır sapır dökülmek anlamındadır.Uzun süre nemli ve rutubetli yerde kalmış giyecekler gibi. Unsurlar basit olup onun için ceza yoktur.Evvel zamanda olduğu gibi.Evvel zaman demek; Beden oluşumu olmazdan evvel demektir.Evvel zamanda basit unsurlardan oluşan beden için ceza olmadığı gibi şimdi de yoktur.Hz.Pir,basit unsurların (anasır) ceza olmadığını şöyle açıklar;Anasırdan olan ateş,su,hava ve toprağın birleşmesi olmaz.Adı geçen unsurların,şu beden,yok olduktan sonra birleşmesi söz konusu değildir.Zira o beden ki, kendi terkibiyle batıl(gerçek olmaması) yani yok olucudur.Unsurların birleşmesinden oluşan o beden, yok olduktan sonra aslına erişir.Çünkü her bir şey aslına döner.Asıl da unsurlardır. Ancak,su,hava ve toprak ateşe dönüşür.Çünkü ateş,unsurların aslıdır.Emir böyle olduğundan hiçbirisi baki kalamaz.Yani,su,toprak ve havanın hiçbirisi kalmaz.Ancak cehennem ile isimlendirilmiş ateş baki kalır.Hz.Pir bu olayın sırrını şöyle açıklar;Unsurların aslı ateş olduğundan baki değildir. Cehennem baki olduğundan ateş de bakidir.Bunun sırrı ve hikmeti,ilahi iradenin hararet ile ilgisidir.Bu ilgi,bilinmekliğini istemesi ve sevmesi sırrıdır.Basit olan unsurların aslı ateştir,  anlayıp bildiğin gibi.İşin gerçeği böyle olduğundan,bedenler ateş ile yer değiştirir.Ancak! Hak ehli olanların bedenleri eteşle yer değiştirmez,yani ateşe dönüşmez.Zira,Hak ehli olanların bedenleri onlar için ruh olur.Ruh’ları da onlara beden olur.(Ervahuna eşbahuna,eşbahuna ervahuna.)Yani ruhları beden, bedenleri ruh sırrı onlarda açığa çıkar.Hz.Pir,bedenin yok olmasını ve terkibinin gerçek olmamasını açıklarken şu ifadeleri kullanır;Bedenin kimyasında,yokluğundan sonra tekrar unsurlarla birleşmesi yoktur.Bu konu Ebu Talip Mekki(ks)den rivayet edilmiştir.Şeyh’ül Ekber(ks) kırküçüncü bölümünde iadeyi şöyle açıklar: İade, benzeri veya aynı vücutla tekrarına denir. Aynının tekrarı mümkün olabilir ancak gerçekleşmesi yoktur.Şeyhül Ekberin, tekrar ile bilinmesini istediği nokta şudur: Aynısının tekrarı mümkün dediğim,Cenabı Hakkın vermiş olduğu bolluk ve genişlikten dolayıdır. Yani, Cenabı Hakkın kudreti geniş ve sonsuzdur.Dilediğini yapmakta herşeye kadirdir.Benzeri ile tekrar ve iade eder.Fakat,yeni yaratılıştan şüphededir.Yeni yaratılış misli ile olur.Mislini fark ve ayırt etmek güçtür.Emsalin, kuvvet benzerliğinden dolayı ayırt edilmesi gerekir.Yoksa tekrar edilen mislidir.Şimdi, iade,hüküm ve hükmün kıyası ile olur. Aynide olmaz.Nitekim,sultan,bir kimseyi valiliğe atar,sonra onu valilikten alır,yine atar. Valilikten alındıktan sonra,iade ve tekrar,valilik rütbesinde olup,valilik,hüküm ve nisbettir. Ayniyet ve vücudu yoktur.Kıyamet gününde,zamanın iade edilmesi ile anlaşılır. Ancak o iade, hikmetle iş yapan yaratıcının elindedir.Bir şeyin hikmet ölçüsünde yaratılmasına delil ise Resulallah(S:A:V) efendimizin sözüdür:Dünya hayatı arasından seçip ayırdı.Seçip ayırmanın nedeni,dünya hayatında etki edenin ruh olmasıdır.Dönüş de,bir hüküm ve ölçü gereğidir. Kirli,pis,isyankar ve perişan olmuş karakter ile pis,isyankar ve perişan olmamış karakter arasında fark çoktur.Cevher,vücudun aynısıdır.iade olunması için vücuttan ayrı olması gerekir.Belki,cevher, vücuttan ayrı olmayıp,aynı vücuttur.Vücudu iade etmek mevcut için yoktur.Çünkü mevcuttur,nereye iade edecek? iade edilecek olan,dünyada iken sahip olduğu düşünce ve ilgidir. Vücut iade etmez.Vücutla mevcut olan,kendi mevcutluğudur. Fakat aynın iade edilmesi vardır.Kamillerin sözüdür ki:Bizler;Hak ve keşf ehli olarak, açıkladığımız iade ancak mümkündür sözü,kişinin dünyadan gittiği anlayış,düşünce ve karakter üzerine iade edilmesidir.Sözümüz;Ankebut suresinde 19.ve 20. ayetlerdeki Hakkın sözüdür.“0nlar Allah’ın yaratmaya nasıl başlayıp,sonra onu nasıl tekrarladığını görmüyorlar mı? kuşkusuz bunu yapmak Allah’a kolaydır.”(ayet 19)“De ki!yeryüzünde dolaşında bakın ki,Allah yaratmaya nasıl başlamıştır.Sonra Allah son yaratmayıda aynı şekilde yapacaktır.Kuşkusuz Allah’ın herşeye gücü yeter.”(ayet 20) Ayeti kerimeler, Cenabı Hakkın,meşiyyeti ile iadesine karşılık gelmektedir.Biz de bu sözlere tabi olduk. Halbuki Cenabı Hak dilemez,dileseydi meşiyyetle alakalı olmazdı.Onun için Abese suresi 22.ayette (Sümme iza şae)sonra,dilediği zaman diriltip ortaya çıkardı onu,deyip meşiyetle alakalandırdı.Çünkü Allah’ın habercisi (sav) bu iadeyi dünya neşesi ve ahiret neşesi olarak ikiye ayırdı.Neşelere karşılık gelen zümreleri de; iyiler ve kötüler olarak belirtti. Şimdi;Saadet neşesinde olanlar yani iyiler için,iyilik ve acıma vardır dedi.Bu husus,insanlığın elçisini görmekle beraber,düşünceleri Hak ve Allah’ın elçisine yönelik şeriatta büyük bilgisi olan gönlü incitilmiş topluluk içindir.Zira,gönlü incitilmiş olan topluluklar Resul ile aynı cinstir. Cinsleri,tabi oldukları güzel huy ve ahlaktır.Bu topluluklarda güzel ahlak için üstünlük söz konusu olduğunda haset etmek alışkanlık olmakla beraber,güzel ahlaka hasetlenmek bu zümreler için yükselen bir değer almıştır.Gönlü incitilmiş topluluklar için göklerden ve yerden ulaşan iyilik ve güzelliklere açılma vardır.

          Şaki yani kötüler için azap ve azabın ötesine açılma vardır.Şeriatın gerçekleşmesi için, Cenabı Hakkın ayetlerinde belirttiği gibi,kötülerin kalbinde cehalet,maraz ve inkar artınca azap da artar.Saadete ulaşmışlar ve gönlü incinmiş olanlar ve de kötüler feth edicilerdir. Herkes kendi kapısını feth edici yani açıcıdır.Ancak ne ile feth ederler yani açarlar?dikkat edip bunu bil!Zira enfüsi(iç) ilimde,Allah ehli olanlar katında açıklanan fetihler (açılmalar) dakiktir.Allah Teala gerçeği söyler ve doğru yola hidayet eden O’dur.Mûid (tekrar ettiren,iade ettiren) esmasında buyurur ki,iade olacak kul bu esmaya davet olunur.Çünkü Allah Teala, aletsiz,mekansız, maddesiz ve zamansız yaratandır ve iade eden O’dur.Yukarıda sayılan özelliklerle yaratma ve iade Allah’ın hükümleridir.Allah Teala bir şeyi iade etmedi,o şey gittikten sonra ancak,Cenabı Hak giden şeye denk olanını icada davet etti.Çünkü mûid O’dur,yoksa iade eder değildir.Zira,giden şeyin aynısı ve tekrarı olmaz.Çünkü Allah giden şey’den daha vasi yani her şeyi kaplayandır.Kudreti icada daha büyüktür.Allah Teala, aletsiz, mekansız, zamansız ve maddesiz yaratandır ki O,bu özelliklerle vasıflanır.Bir mevcut yoktur ki,Allah onu yaratsın ve ondan ayrı olsun.Sonra bakarız şu mevcudu görürüz,Allah’a geri döndü ve son yaratılışı için ahirete vardı deriz.İnanırız ki ilahi hüküm sonsuza dek böyledir. Herşeyin özü ve yaratanı Allah Tealadır.Kendi işini iade edendir,emirle hüküm eder.Onun hakkında, yani konu edilen hükümlerin aynısı son olursa,o emirden ayrılır.Onun üzerine hükmü verilmiş emre rağmen son emrin hükmüne geri döner.Geri dönen emirde iade ile hüküm verilir.

                     Şeyh’ül Ekber Hz.leri,Fütühat’ın 215.bölümünde buyurur;Gerçek Hak ehli olanlar, ’latife’ (ruh) kelimesini iki kısma ayırırlar.Birinci kısımda insanın gerçek yönü vardır.Bu kısımda latife kelimesinin anlamı şu olur ki;beden onun bineği ve hakim olduğu yer olmakla beraber, manevi bilgilerin ve duyguların elde edildiği yerdir.Yine, latifenin (ruhun) bedene olan hakimiyetinde ehlullah görüş olarak ikiye ayrılır.Bir kısım ehlullah der ki; latife (ruh) bu bedenden ayrıldığında hakimiyetini kaybettiğinden eriyici oldular. Ruh, ahlak,ilim ve bilgiden hal ve keyfiyet kazanırken,ayrıldığı alemde kazandığı hal ve keyfiyet ile ruhani kardeşleri arasında yer alır.Ruh bedende iken kemal yani olgunluk derecelerini istemesi gerekir. Olgunluk derecelerini elde etmediği zaman,ölüm ile bu bedenden ayrıldığında çok üzülür ve kederlenir.Bu sınıf,ehlullah’dan olsa bile keşf ehli değildir.Belki fikri,kendi üzerine galip olup sadece düşüncede kalan bilgi onun üzerine hakimdir ve ona hükm eder.İkinci kısım ise; Gerçek Allah ehli olanlardır.Ayrılık ile kayıtlı olmayıp nerede bulunursa bulunsun daima ilmi isteyendir.Çünkü ruha mensup olanlar, Allah’ın hakim ismine uygun hareket edenlerin hükümdarıdırlar.Madde ve cisimler yani unsur varlıklar, dünyada, berzahta ve ahirette ilim ve hikmetle iş yapanın kuşatması içindedir.Bu kısım ehlullah dirilmenin cesedle olacağına inanan müminlerdir.bunlar gerçek keşf sahipleridir.Çünkü ilahi letafet,ayrılma ile açığa çıkmaz,ancak;hakim,engin ilme sahip ve hikmetle iş görenden açığa çıkar.Bütün mevcudatı ihata eden onları şekillendiren ve suretlendiren, hikmetle iş yapanın vücudu,gerek bu suretlerin gerekse,Latif varlığında asıl vücududur. Vücut;tek varlık olan mevcudun vücududur.İşin gerçeği böyle olduğundan daima latif varlıklar bu mevcutla beraberdirler. Onlar,bu mevcuttan ayrı olamazlar.

                  Yine fütühatın 292.bölümünde;Marifetin açığa çıkmasına ve vücut bulmasına sebep olan,görünür aleme şöyle seslenir.Şu tenezzül eden varlık,bütün görünen alemi kaplamıştır.Açık yani görünen alemin, gizli yani görünmeyen alemin içinde olmasından dolayı;Açık olan,gizli,gizli olanda açık olarak görünür. Ariflerin bazısı bu sözlere dayanarak şöyle bir fikir ileri sürdüler;Ahiretteki toplanma cisim ile olur,ruhlar,cisimlere zarf olup, dünyadaki durumunun zıddı ile görünür.Ahiret yurdunda ruhlar açığa çıkar.Ahiret yurdunda hüküm ruhundur.Cisim için hüküm yoktır.Bundan dolayı ruh dilediği suret ile görünür.Bu kimseler ruhaniyeti yüce olanlardır.Onların cisimleri,ruhaniyetlerinde yok olduklarından, bugün de olduğu gibi ve ruhlar aleminde de diledikleri surette görünürler.Burada,cesedle dirilmeyi inkar eden keşf ehli hatada bulundu,çünkü ahirette,emrin vuku bulmasıyla gördüler ki, ruhaniyeti yüce olanlar suretten surete geçebilmektedirler.O’nların ruhları cisimlerini örtmektedir.Dünya hayatında yani beşeriyette ruhaniyet gizli olup cesedler ruhlara kabir oldu.Ahirette ise bunun tersi olur,ruhlar görünür,cesedler gizlidir.Burada ruhlar cesedlere kabir olur.Ruh’da cesed batın(gizli) olup,ruh görünüp cesed görünmediğinden dolayı keşf ehli   cesedle dirilmeyi inkar etti.Bu keşf,yüksek bir keşf olup,bizlere,kamiller topluluğu olarak böyle bir keşf ikram olundu.Bizler burada ruhların durumunu keşf ettik.Tabiatın tesirleri görünen suretler üzerinde galip oldu.Cesedlerin göründüğü yerde ruhlar görünmez,ancak eserleri görünür.Ölüm ve uyku olmasaydı keşf ehlinden başka kimse ruhu bilemezdi.Zahirde görünen şey üzerinde yoğunlaşmaya emir vardır.Onlar,ölünün vücuduyla sükun(hareketsiz)ve  oluştuğu eserlerden daha temiz bir cismle ortaya çıkışını gördüler.

                       Fütühatın sekizinci cildinde 114.kısımda der ki;Bir zamanda,Allah Teala,ruhları şükredici bir suretten kendine davet etti.Ruhlarda o davete meyl ederek yöneldiler.Davet olunan ruhların,bedenleri hükümsüz olduğundan ayrılmaları yani serbest kalmaları gayet kolay oldu.İnsanlardan bazısı kendi görüşlerine göre fetva verip,ruhlar yüksek menzillerde olmakla beraber,tabiat tesirlerinden ve cismin hükmünden ayrılmıştır.İnsanlardan bazısı ise,  eserleri yerliyerine koyandan,halk olunduğu şeyle beraber anladılar da şunu dediler;Ervah bakidir, ölümsüzdür, şeriat delilleri de buna müsade ederek,ruhları,ruhani gıda ile vasıflandırdı.İlk görüşle yani soyunma ile fetva verenler o ruhlara,(subbuhün) övülmüş ve (kuddusün) temizlenmiş sıfatlarını verdiler.İade emrine inanlar iki kısma ayrıldılar,her bir kısım gittiği yola razı olup onun üzerine güven duydular ki mutlulukta buradadır.Onlardan bazısı da iade ile razı olup,o iade külli nefs’e dönmeyi murad etti.Onlardan bazısı şöyle dedi;Ahiret aleminde,iade cesededir, toplanma cesedle olacaktır dediler.Toplanma emrine inananlar kamillerdir.

                      Hakikat ehlinin sultanı olan Bedreddin hazretleri(K:S) bazı risalelerinde buyurmuşlardır;İnsan bedeni gerçek olmayan terkibinden aslına ulaşır da,yaratılmazdan evvel olduğu gibi şuur,marifet ve ilmi kalmaz.Zira,şuur,marifet ve ilim,nefsi natıka(konuşan nefs)

özelliğidir.Nefsi natıka,insani ruha yükselmiş olandır.Ruh bedenden ayrıldığında ilmi,külli ilimle,marifeti,külli marifetle olur,cüz’iyeti(kendine nisbeti) kalmaz.Demek olur ki,ruh bedenden ayrıldığında öyle bir aleme ulaşır ki,o alem,mananın neticesidir,O mana alemi,ilim ve marifetin kaynağıdır.Şu uygun görülür ki,ruh,ilimlerin aynısı ve marifetlerin aynısı olur.

Beden için,ölümden sonra unsurlarla(hava,su,toprak,ateş) birleşmek yoktur.Emr böyle ise, öldükten sonra dirilmek vardır dedikleri nedir?Bu soruya Bedreddin hazretleri şöyle cevap verir;Bu dirilmeden murad,unsurların birleşmesiyle oluşan bir iade değildir.Bu iade belki misli bir surettir.Bunun açıklaması daha önce verildi.Şeyh Hz.leri devam ederek;Neredesin ey! Gafil?ehli Hak’kın sözünden gafil olan neredesin?senin meşguliyetin dünya iledir.Dünya ile meşgul olup,Hakkı bilmekten hata edersin.Hakkı bilmemene sebep, Hak’tan dönmektir. Hak’tan dönmekle,Hakkı batıl,batılı da hak bilip aksini idrak edersin.Bedreddin hazretleri devam ederek der;Hak’kın kemalatı hayal ettiğin şeyden gayrıdır Düşündüğün şey doğrudur diye,Hak’tan dönersin.Halbuki anladığın şey hayaldir,kemal değildir.Fakat sen,Hak’tan uzak kalmakla bu yönde bir istidat kazandın.Bu kabiliyetten dolayı O’na ulaşamazsın.Hakk’ın kemalatını elde edemezsin.Eğer hakikat ehlinin sözlerine kulak vermiş olsaydın gerçeği bilir ve sana Hak’kı görme gözü verilirdi.Bunları bilseydin kalp yönünden Hak’ka meylin olurdu. Hakkı Hak ve batılı batıl bilmiş olsaydın,Hak ehlinden belirtilen ki,gerçek,ahiret alemi,alemi melekutten olduğunu görüp,Hakka kalp ile yönelirdin ve sadık bir kalp sahibi olurdun. Bununla beraber ruh,nefs, beden ve kendi variyetinden geçip fenafillah makamatlarını zevk ve keşf edince Bekabillah makamatlarına ulaşıp ‘ricalullah’mertebesine ererdin.Gerçekte olduğu gibi,ahiret alemini keşf ederdin.Ehli basiret(Hakkı bilen ve gören)olurdun,âma(kör) olmazdın Resul Ekrem(SAV) Efendimiz bir hadisi şeriflerinde buyurur:”Asıl âma olan,basarı(göz)kör değil,belki basireti kör olandır.”Mertebe ve makam görmeyip,manevi yönden er olmayanlar, gerçek lezzetlerden mahrum olup küçük çocuk durumunda kalırlar.Er kişilerin tatmış oldukları lezzet ve zevkleri bilmeyip tabiat lezzetlerine aldanırlar.Bedreddin hz.leri buyurur: Devamlı olan,gerçek lezzetlerden ve ruhaniyetten uzak kalanlar nefis ehlidir. Nefis ehilleri çocuk gibidirler.Çünkü nefis,lezzetler sevdasındadır.Nefis ehlinin çocuk gibi olduğunu şeyh Busîrî hz.leri kasideyi bürdesinde şöyle belirtir;Bu nefs küçük çocuk gibidir, sen,o,çocuğu anasının memesinden ayırmazsan büyük olur gider.Eğer küçük iken memeden ayırırsan kolaylıkla ayrılıp kesilir.İşte nefis de böyledir.Nefisin çocuğa benzemesinin bir nedeni de, çocuk daima,yiyecek,içecek gibi tabiat lezzetlerine yönelir.Güzel yemek,para, altın, elbise, içecekler ve bunların gayrıları ile aldanıp avunur.Çocuk tabiatı gereği eşyaya meyleder ve eşya sevdasıyla işlerini yapar,bu işlerde de üşenmez.Bazı oyunların çocuğa izin verilmesi, ilim öğrenmede nefret etmemesini ve okumaktan kaçmasını önlemek içindir.Okula ve sanata devam ederek avunmuş olur.

Ey! Çocuk gibi oyuna dalan ve gaflet eden,Hakka giden yolu terk ederek,Haktan gafil kalp ile sen! Allah’ı,enbiyayı ve onlar nedir?bildinmi?Yani,Allah’ın ve peygamberin vasıfları nedir? nicedir?bildinmi?Onların,amacı ve muratları nedir?bilmedin,hatta inkar derecesine varan düşünce ürettin.Yani,Cenabı Allah’ı ve peygamberi ve de onların vasıflarını ve maksatlarını şu gafil kalp ile bilmedin demektir.Belki kitaplardan onları öğrendin,taklit ve delilli yolla onları bildin.Gerçek üzere açıklıkla onları bilmedin ve görmedin.Allah Teala kayıp mıdır veya yok mudur ki,onu bilmeğe deliller talep edersin.Uzakmıdır ki,O’na ulaşmak istersin.Bu şekilde delil tutanların delili hangi devenin izine delil olur?Onların söyledikleri bu sözler, yolunu şaşıranların kelamıdır.

       Abdülgani Nablusi Hz.leri,divanı muhakkikler adlı eserinin başında şöyle buyurur;Allah Teala hz.lerine hamd olsun ki,O’nun yüce ve büyük yüzü olan,celal ve cemal tecellilerinin keşfi nasip oldu.Noksan örtüsü ile perdelenip kemal sırrı ile zahir oldu.İhsan edici makamından,iyilikler yayarak,yeni yaratılmış insanı kuşatarak yakın olan ve kutsi isimleri ile süslenip,kalp sahiplerine tecelli etti.Kalp sahipleri onun kayıtlı ve mutlak yüzüne aşık olarak hayran kaldılar.Sad suresi 72.ayette Cenabı Hak buyurur;”O’nu tamamlayıp,içine de ruhumdan üfürdüğüm zaman,”ayeti ile izafi ruhun gerçeğine ulaşıp kulluğun zirvesine vardılar.Tabiat zevklerinden ve hayal olan suretlerden uzaklaşarak onlardan geçtiler.Dünyevi

akıl ve kuruntu duvarlarını yıkarak bu kelepçeleri çözdüler ve nefsani tuzaklardan uzaklaştılar. Zaman ve mekan ölçülerinden sıyrılıp,göklerin ve yerin her bir noktasına nüfus edip arif oldular.Allah’ın celali tahtında,sonsuz lütuf ve yardımına eriştiler.Batı ve doğuya ait olmayan kutlu ağacın zatı korumasında,herbir yönden onun gölgesi altında bulunmak için dahil oldular.Onların sevapları,kendi kalplerindeki sevgililerinin nur ışıkları ile yanar oldukları halde rağbet ve talep edileni elde ettiler.Onlar,sakilerin (içki dağıtan) ellerinden içtikleri içkilerin tesiri ile hem zahiri(dış) hemde batıni(iç) ilim ve irfaniyetleri elde ettiler.

Rableri,onları temiz içki ile sulayarak,susuzluklarını giderirdi.O,Allah’ı tesbih ederiz ki, O’ndan gayri yoktur,ancak mevcut O’dur.O,Allah’ü Teala ki,mahlukattan yücedir ve bütün bereket O’na mahsustur.Aklı rehber tutanlar,O’nun marifetinde seçmece davranarak bölüklere ayrıldılar ve dalalet yoluna gittiler.Allah bir kavime hidayette bulundu.Okumakla yani ilim tahsil etmekle müminler kurtuluşa erdiler.İnanların kurtuluşa erdiği yerde dalalette olan kavmin cehlini,Allah Teala ilim kıldı.Yani,bilmemekte bilmeyi kıldı.Ali-imran suresi 66.ayette Cenabı Hak buyurur;”İşte siz böyle insanlarsınız,hakkında biraz bilginiz olan şeyde çekişmeye girdiniz.Peki,hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyde neden tartışmaya giriyorsunuz? Allah bilir ama siz bilmezsiniz.”Bilmemekte bilmeyi şiar edinenler bu ayetin sırrına eriştiler de,onların işitmesi ve görmesi Allah Teala ile oldu.Kendilerine nisbet ettikleri işitmek ve görmeklikleri kalmadı.Allah Teala bilir,fakat siz bilmezsiniz,Ayeti kerimesine boyun eğdiler.Kendi ilimlerini cehle verip,Hak’kın ilmiyle ve bilmesiyle bilip,Hak’kın işitmesiyle işitip,Hak’kın yürümesiyle yürür oldular.Kendi variyetlerinden geçtiler.Bundan dolayı,yüksek derece ve yüce mertebelere ermek,bu mertebelere ulaşmak mümkün olduysa; Ey! Göklerin ve yerin Rabbisini bilmeği tasdik ediciler ve düşünceye itimat ediciler!Ne vakte kadar çocuksu akıllarınıza ibadet edeceksiniz,amacı olmayan ilminizden ne zaman vazgeçeceksiniz,şu gerçektir ki;Allah Teala ihlas suresinde:”De ki;0,Allah birdir,sameddir, O,doğurmamış ve doğurulmamıştır,hiçbir şey O’na eş ve denk değildir,” buyurmuştur.

Ta nereye kadar neticesiz ve amaçsız fikirlerinizi delil kılarsınız.Tebbet suresinde Cenabı Hak buyurur;”o,odun taşıyıcısıdır,odun bağlamak için onun boğazında hurma lifinden bükülmüş bir ip olduğu halde karısıda ateşe girecek”.Bu tür insanlardan olma.Yahut, Peygamber(sav) yoluna çalı ve diken atanlardan olmamaya dikkat et!.Zariyat suresi 21.ci ayette Cenabı Hak buyurur;”Kendi nefislerinizde de ibretler vardır.Görmüyor musunuz?”Yani,nefsinizdeki toplu güzellikleri,hayret verici terkipleri,işleri,çeşitli sanayi ve olgunlukları görmezmisiniz. Bütün bu sanayilerin sanatı vicdani bir kudrete delil ve ibrettir. Ayetin açık anlamı budur.Yine, Cenabı Hak,Bakara suresi 171.ayetinde şöyle buyurur; ”Sağırdırlar,Hak’kı işitmezler, dilsizdirler,Hak’kı söylemezler,kördürler, Hak’kı görmezler,onların akılları yoktur.”Bu ayetlerin gerçek anlamları üzerine yoğunlaştığınızda ve gerçek anlamlara kulak verdiğinizde,akli ve fikri delillerinizle manadan manaya varırsınız. O’nun,sizden isteği emin belde olan büyük ve şerefli örtü altında bulunmanızdır. Çünkü, herşeyle zahir O’dur.Şeylerden herbir şey yoktur,ancak O’nun yüzü bakidir.Hüküm O’nundur ve O’na döneceksiniz.Şu belirtilen örnekler nedir ki?,kendinizi, nefsinizle kayıtlamış ve haps etmiş olarak,nefsinize ve aklınıza ibadet edersiniz.Bu akıl ve fikirle ne zamana kadar gideceksiniz.Ömür bitiyor....................

Bedreddin Hz.leri buyurur:Şahitlik yolu;açık ve keşfsiz yorumlanan,okunan ve söylenen kitaplar ve dersler ile gidilen yol değildir.Müşahedesiz yol,Hak’tan uzak olmağa sebebdir.

Bedreddin Hz.leri buyurur:Ey Allah’a ulaşmayı isteyen!Bilmen gereken bir gerçek var; Sen, ders ile meşgul oldukça, Hak’ka olan uzaklığını arttırmaktasın.Çünkü,şekli olan ve surette kalan ilimlerle meşgul olmak,vaktini boşa harcamak ve ömrünü boşa geçirmek demektir. Onun için hakikat ehli kamiller buyurdular;Gerçek şudur ki;şeriat,tarikat ve hakikat ilmini bilen alim’dir.Sadece şeriat ilmini bilen alim değildir.Ancak öğrendiği ilmin hamalıdır.Şekli olan ve surette kalan ilimlerin sahibi,şeriat alimi derecesinde dahi değildir.Şeyh Nureddin Zade buyurur;Allah Teala,ehadiyet mertebesinde,sıfat ve ef’alden arınmıştır. Şimdi,ders ile meşgul olan kimse,ilmi hakikata talip olmadıkça yani istemedikçe o,kişi kesrettedir.(İlmi hakikat,Zatı Ehadiyete ulaştırır.)Tevhid zevkîdir.Talep etmedikçe o,kişi kesrette kalır.Kesret ise Hak’tan perdeli olmaktır.Nitekim,Peygamber (sav) buyurmuşlardır;Allah’ın yetmiş bin nurani (aydınlık) ve zulmani(karanlık) perdesi vardır.Perde nuranidendir.O,ilim ki,onunla meşgul olan kişi,kesrette(çoklukta) kalıp vahdetten(birlikten) habersiz olur.Ali(k.v) buyurdu; Kesret,birliğe aykırıdır.Emir böyle ise, derslerle meşgul olanlar,Hak’kı anlamaktan uzak olurlar.Nefsül emirde atıldır yani işe yaramazdır.Çünkü,ilim,vasıftır.Halbuki vasıf,Zatın hakikatına göre kesrettir ve teferruattır. Şeyh Sadreddin Hz.leri buyurmuşlardır;Her bir fark, cemsiz batıldır,her bir cem dahi farksız zındıklıktır.Cem asıldır,fark ise geçicidir.Burada anlatılmak istenen:Cem ile Ehadiyet mertebesine,fark ile kesbi ilimlere(sonradan kazanılan) işaret edilmektedir. Şimdi,cem’in sıhhatı fark ile,farkın sıhhatı cem iledir.Böyle gerçek olur, yani daha açık olur.İlim ile meşgul olmaktan murad,ehadiyet mertebesine ulaşmak için öğrenilen ilimdir.Şu teferruat yani kesret ile uğraşıp bunları mekan tutarlar,onlar ziyandadır. Kesb edilen yani sonradan kazanılan ilim, soyuttur.Yani;eşyayı ve işleri Allah’ın vücudundan ayrı düşünmektir. Emir,zatın gerekliliğinden ibarettir.Boş şeylerle meşgul olanlar Hakkın emrinden uzak kalanlardır.Zatın gerekliliği ile murad edilen;Ezeli ilimde yaratılan eşyanın kabiliyetleri gereği açığa çıkmasıyla duyulan yüksek sevgiye denir.Bu sebeple eşya görünür, bu duruma olağan emir denir ki,o,emir,telaffuz,harfler,arapça ve diğer diller,hep hadis olup sonradan olmadır.Muhabbet yani sevgi ise kadim olup sonsuzdur.çünkü sevgi gerçekte sevendendir. Muhib(seven) ve mahbub(sevilen) arasındaki değişmeler ve zıtlıklar izafidir, gerçek değildir.

    Nablusi Hz.leri divanında buyurur;Namaz ve selam,herçeşit dua ve ikram,kensinden kendisinedir.bunun gerçekleşmesi ise,noktanın gayri görülmemesi,perde ve çokluğun yok olmasından sonra olur.Sözün özü olarak,şeriat,tarikat ve hakikat ilimlerini bilip,bunları keşf eden kişi için kitap okumasında kusur olmayıp bilhassa fayda vardır.Sadece kendisinde şeriat ilmi olan alim,o,ilim ile ahiret alemini anlayamaz,gerçek ilim ve keşfi olmadığı sürece bilemez.son.

4.BÖLÜM İBADET KONUSUNUN SADELEŞMESİ

Bedreddin Hz.leri buyurur:Yönelmesi,sevgi ve alakası tam olmayan bir kişi,cennet, ümit ve hırsı ile veya cehennem korkusuyla kalbi meşgul olup ibadet ederse iyilik ve güzellik adına bir şey kazanamaz.Konusu edilen ibadet ile kalbi meşgul olarak bin sene de namaz kılmış olsa,bu ibadetin ona faydası olmaz.Cennete girme hırsı ve cehennem korkusunun işgal ettiği bir kalp ile kılınan namaz,sakat ve eksik olup,saf ve katıksız değildir.O namaz sakat olup, sahibine hiçbir kazanç sağlamaz.Yani iyilik ve güzellik adına kişiye bir şey ulaşmaz.Cüneydi Bağdadi Hz.leri bu konu için şöyle der:Bir sadık,Yüce Allah’a sevgi ile yönelerek bin sene ibadet etmiş olsa da,bir an, O’ndan yüz çevirse,kaybettiği kazandığından fazla olur.Yani bulduğundan fazla kaybeder.Hele,içi ölü olup,dışı dünya ile meşgul olan kimsenin,iyilik ve güzellik adına kazancı ne kadar olur?O kimse Ahiret alemini nasıl anlar? arifin katında, ahiret gerçeği,iç olgunluk ve müşahede olup,ilahi tecellidir.Diğer zevk ve lezzetler ruhanidir. Cennete girmek ve cehennem korkusuyla yapılan ibadetler,Hak katında eksiktir,kişiyi cennete kavuştursa bile,Hak’ka ulaştırmaz.O halde insana düşen görev ve anlayış,Allah’ın cemalini görmek istemesi ve anlamasıdır.Yani,kişinin ibadet hırsı,Hak’kın cemalini görmek için olmalıdır.Namazların ve  ibadetlerin sakat ve eksik olmaması için,halis yani katıksız bir kulluk gerekir.Katıksız kulluğu anlamak ve bu kulluğun derecelerini bilmek,insan için ihtiyaç olup öğrenilmesi lüzumu vardır.Bu ibadet dereceleri üçtür: Birinci derece:Yani şeriat, ibadet, ilmel yakin,aklı meaştır.Bu düşüncede olanların ibadet amaçları,cennete girmek ve cehennemden korunmaktır.Bu anlayışta olanlar,kendi nefis ve benlikleri ile ibadet ederler. Yani nefsiyle nefsi için yapılmış olup,sakat ibadettir.Gerek kişi yönünden gerekse amaç yönünden sakattır.

İkinci derece:Yani tarikat,ubudiyet,aynel yakin,aklı meaddır.Kişi burada yine,nefsiyle ve kendi varlığı ile ancak Hak’kın rızası için ibadet eder.Amacı cennete girmek veya cehennemden kurtulmak için değildir.Bu derecede olanların ibadeti,kul açısından sakat olan bu ibadet,amaç yönünden halisdir.

Üçüncü derece:Yani hakikat,ubûdet,Hak’kal yakin,aklı küldür.Bütün ibadetler,Hak ile Hak için yapılır.Kişinin yaptığı tüm işlerin halis yani katıksız olması için ibadeti,ubûdet olmalıdır.

                  

3.BÖLÜM:İMAN KONUSUNUN SADELEŞMESİ

Bize ilimden başka bir şey gerekli değildir,peki,bize gerekli olan,bilmemiz ve iman etmemiz gereken ilim hangi ilimdir?Muhammed Nur Hz.leri imanın bölümlerini belirtirken bu konuya açıklık getirir.Ey ilmin kısımlarını bilmeye talip olan!Şunu bil ki iman üç kısımdır.

1-Birincisi:Taklit imandır:Cenabı Hak Bakara suresi 136.ayetinde taklit imanı şu şekilde açıklar,Ey milleti İbrahim’e (as) uyanlar!Yahudi ve hıristiyanların,sizi bu dine davetlerine cevap olarak onlara deyin ki;Biz Allah’a iman ettik,bize indirilen kur’an ve İbrahim (as)’a inen suhuflara göre ibadet ettik.İbrahim oğulları olan İsmail,İshak ve Yakup ve onun oğulları Musa ve İsa(as)’a,onlara inen Tevrat ve İncile ve bütün peygamberlere ve onlara inen suhuf ve mucize kitapların hepsine inandık.Onların birini diğerinden ayırmayız,biz,Yüce Allah’a itaat ve teslim üzereyiz.Taklit iman,sözlerin lâklâkası (boş sözler) olup,ızdırapla çağrışmaktan ibarettir.Taklit imanın faydası ise,mal, kan, namus ve ırzı korumaktır.Yani şeri emirlerin idaresi altında olmak,harac vermekten kurtulmak (gayri müslimlerden alınan vergi) ve hanımının örtü ile gezmesini sağlamaktır. Ancak,taklit iman sahibinin son nefesinden korkulur,yani bu imanın yok olmasından korkulur,bu hal tehlikelidir.Hademi’nin 1.cildinde denir ki;Gazâli’nin El-munkızu min-ad-dalâl eserinden: yakinen bildim ki,sofi, Allah’ın yoluna süluk eden kimselerdir.Onların siretleri en güzel sirettedir,yolları en güzel yoldur.Akıllılar,feylezoflar ve şeriat alimleri bir araya gelseler onların siretlerini değiştiremezler ve ondan hayırlısını oluşturamazlar ve de onların ulaştığı makama ulaşmak için yol bulamazlar.Çünkü sufilerin bütün hareketleri peygamber ışığından alınmadır.Ve bazı arifler dedi: Bu ilimden nasibi olmayan insanın imansız gitmesinden korkulur.İmanın en aşağısı tasdik ve teslimiyettir.Bu imana taklit dedikleri gibi,tevhidin sözü (kelamı)’da denir.

2-İkincisi:Delilli iman:Delilli imanın Kur’an daki yeri,Bakara suresi 164.ayet ve Ali İmran suresi 190.ayettir.Türkçe anlamları:”Yerin ve göklerin ve onların arasındaki mevcudatın yaratılmasında,gece ve gündüzün gelip gitmesinde,aydınlık ve karanlığın noksan ve fazlalığının uyuşmazlığında,akıl sahipleri için yaratıcının birliğine ve büyük kudretine apaçık belirti ve kesin deliller vardır.” Semavat ve arzın ve onlardaki mevcudatın yaratılmasında,gece ve gündüzün gelip gitmesinde,nur ve karanlığın,noksan ve ziyadeliğin farklılığında olgun akıl sahipleri için,mevcudatı yaratan yüce hazretlerin vahdaniyet ve büyük kuvvetine apaçık kesin belirti ve deliller vardır. Ancak bu iman sahipleride şüphededir, yani kendileri ayrı,Allah ayrı yanılgısındadırlar.

3-Üçüncüsü:Huzuri iman’dır:Bu iman zikir ve düşünce ile elde edilir.Huzuri imanın Kur’an’daki delili;Ali İmran suresi 191.ayettir.Bu ayetin Türkçe anlamı;”Olgun akıl sahipleri, Allah’ı ayakta iken,otururken ve yatarken daima zikir ederler.Göklerin ve yerin yaratılmasında kudret sahibini kalben tefekkür ederler ve derler ki;Ya Rab! Hiçbirşeyi boşuna yaratmamışsın.Ya Rabbimiz!Sen ki,boş ve gerçek olmayan birşey yaratmaktan temizsin.Bizi lütuf ve bağışlamanla cehennem azabından koru.”Zikir ve tefekkürden oluşan huzura,huzuri iman denir.Fakat önce zikir ondan sonra fikir gerekli olduğunu ve bu şekilde birbirini takip ettiklerini yukarıdaki ayetten  anlaşılabilir.İmanın üç kısım olduğu belirtilmişti,birincisi taklit iman idi.Bu iman taklitcilerin durumudur. İkincisi,delilli imandı,bu da delil isteyen grupların durumudur.Batın(iç) ehlinin imanı delilli iman değildir.Onların imanları gerçek imandır.Enfâl suresi 2-3-4.ayetler.Üçüncüsü olan huzuri iman ise tarikat ehlinin başlangıçtaki durumudur.

Gerçek imanın delili Kur’anda enfal suresinde 2,3,4 ayetlerde belirtilmiştir.Bu ayetler şöyle ifade edilmiştir.2.ayet:Gerçek iman sahipleri şu kimselerdir ki,Allah anıldığı zaman kalpleri titrer,onlara bir ayet okunduğu zaman imanları artar,onlar yalnızca rablerine tevekkül ederler.3.ayet:Onlar namazı dosdoğru kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden bol bol dağıtırlar.4.ayet:Gerçek anlamda müminler,işte bunlardır.Rableri katında dereceler,bağışlanma ve bol bir rızık var onlar için

Burada tarikat sözü üzerinde durmak istiyorum.Tarikat denilince günümüzdeki cemaatler ve siyasi islam anlaşılmaktadır,bu düşünce yanlıştır.Oysa Kur’an dört ilim ve yedi mertebe üzerine inmiştir.Bu dört ilim:Şeriat,tarikat,hakikat ve marifettir.Şeriat:Allah’ın yapılmasını ve yapılmamasını istediği hükümler manzumesidir.Tarikat:Ahlak’a dair tüm değerlerdir ve daim zikrin kapısıdır.Hakikat:Allah’ın,zatına sıfatlarına ve ef’aline ait olan ilimdir.Marifet:Allah’ın isimlerine dair olan ilimdir.Burada şeriat zahir ilim olup,tarikat,hakikat ve marifet batın ilimlerdir,bu batın ilimler ancak bir kamil mürşitten öğrenilir.(sadeleştiren).                    Delilli imanı aşanların kalbi o delilleri keşf ederse,delilli iman olmaktan çıkar,imanı ilmen yakına ulaşır.Cenabı Hak ilmen yakını işaret ederek;”Lâ ilâhe illallah”demiştir.

Lâ:Ef’ali halktan ayrılma,Hak’ka yakınlaşma.

İlâhe:Halkın sıfatından ayrılma,Hakka yakınlaşma.

İlla:Halkın vücudundan ayrılma,Hakka yakınlaşma.

Allah:Bütün mertebelerle beraber,halkı ve Hak’kı cem(toplar) eder.Cem makamıdır.

Kalp keşfi açık olan ilmel yakın sahiplerinin durumu tarikat ehlinin son durumudur.Hakikat ehlinin başlangıcı ise tevhidi ef’al(fiillerin birliği) makamıdır.İlmen yakın demek,nakille veya akılla delillendirilen olayların anlaşılması demektir.Bu da senin hakikatını,ilahi sevgilinin vücuduna delil kılmaktır.Şeyh Bedreddin Hz.lerinin (feğlem velâ terib) sözünü Muhammed Nur Hz.leri şöyle açıklar:Bedreddin Hz.lerinin bu sözünde ikaz yani uyarılar ve korkutma vardır.Bu varidat kitabının okunması ve incelenmesinde geçen konuların anlamı bilinmez ve anlaşılmaz.Bu konular ancak kamil bir mürşitten alınan ilmin keşf edilmesi ile anlaşılır ve bilinir.Bu kitabtaki hakikatlarla hakikatlandığın zaman ve de bu hakikat konularını veya tevhidi kendine hal kıldığın zaman keşf edilir yani açık olur ve görülür.Bu ifadeler okuyucuya uyarıdır.Bu durumu Cenabı Hak,Ali İmran suresi 18.ayette şöyle belirtir.”Allah kendisinden başka ilah olmadığına şahittir,melekler ve adil alimler de şahittir.”Bunlar açık keşf ve tevhid şuhudları  sonucu anlaşılır.Bedreddin Hz.lerinin (ks) lâ terib(şüphe yok) sözünden gerçek anlam ve isteği anlaşılmaz.Ancak şunu bil!şüphe etme demesindeki amaç, ilim öğrenmekten başka birşeyin olmadığıdır.Bunun için Hikem-i Atâi’de süluk-i illallah’ta denmiştir ki;Ancak insanın amacı,isteği yalnız ilim öğrenmek olmalıdır.Bedreddin Hz.leri buyurur:Gerçek olan şudur ki,cennet,huriler,köşkler,ağaçlar,meyveler,dereler,azab ve bunların benzerleri eserlerden meydana geldiği ve bu şekilde insanlar arasında yayılmış olsa bile, cennet sadece bunlardan ibaret değildir.Yukarıda belirtilen ziynet ve nimetler dünya aleminde sınırlıdır,adı geçen nimet ve ziynetler dünyevi cisimlerden değildir ve sadece bu nimet ve ziynetlerle sınırlanmamıştır.Cahillerin zannettikleri gibi,cennet,huri,kusûr,gılman ve diğerleri bu haber üzerine yayılmış olan bütün eserler bu ziynetlerle sınırlı değildir.Çünkü kıymet ve değeri sınırlı olan cisimlenmiş insan bedenine aittir.Bunların gizli anlamları vardır ve seçkinler  bu anlamları bilirler.Bunlar avamın bildikleri gibi değildir.Arifler bilirler ki, cennet, huri,köşkler,ve diğerleri,misal suretlerdir ve amellerin karşılığı oluşan suretlerdir. Bu sebepten Berzah ve Ahiret misal alemindendir.Belki içinde bulunduğumuz şu alem de misalidir. Seçkinlerin bildikleri bu manaların açıklamasını Hz Pir(ks) efendimiz şöyle belirtir: Misal alemi iki kısımdır:1-Birincisi:Kayıtlı olan misal alemidir.Bu alem uyku ile kayıtlıdır. Uykuda gördüğümüz rüyalar misal alemindendir.

2-İkincisi:Mutlak olan misal alemidir.Hayal bunlardandır.Rasulullah(sav) efendimiz bir hadisi şeriflerinde buyururlar:”İnsanlar uykudadır öldükleri zaman uyanırlar.”Hadisi şerifte belirtilen ölümden amaç,kişinin kendi isteği ile ölmesidir buna ihtiyari ölüm denir.Tabii ölüm ise herkesi kapsar ve bundan kaçış yoktur.Ancak ihtiyari (kendi isteği) ile ölüm dünyada iken gerçekleşmesi gerekir.Bunun için “ölmezden evvel ölünüz” diye Resul(sav) bize emretti.

Kıyamet demek;Tabii ölümden sonra ebedi hayat ile dirilmektir.Bu da üç kısımdır.

1-Birincisi:Küçük kıyamet:Tabii ölümden sonra Berzah’ta (ara alem) dirilmektir.Kişi dünyada sahip olduğu hal ile berzahta dirilir.Resulu Ekrem(sav)Efendimiz bu durumu bir hadisi şerif ile açıklığa kavuşturur.”Nasıl yaşarsanız öyle ölürsünüz,öldüğünüz gibi dirilirsiniz dirildiğiniz şekilde haşr olursunuz.”buna küçük kıyamet denir.

2-İkincisi:Orta kıyamet:Kendi isteği ile ölen kişinin temiz ve sağlam bir kalp ile dirilmesidir. Onun için, kibar bir kelamda şöyle denir:”İsteğinle öl, diri kalasın.”Buna orta kıyamet denir.

3-Üçüncüsü: Büyük kıyamet: Fenafillah’dan sonra bekabillah ile dirilmektir. Yani kişinin Allah’a vuslattan sonra, Allah ile baki kalmasıdır. Buna da büyük kıyamet denir.

Şeyh Nureddinzade buyurur: Ruh bedene girdikten sonra, kişi özünü, kendisini ve ahireti bilmeyip batıl bir inanışa ve imana sahip olursa ve de bunun zıddından razı olmayıp kötü bir sıfat ile vasıflandıktan sonra bu haliyle ruhun özünden uzak olur.Ahlakı reddiyesi yani sahip olduğu ahlak ile dostluk kurması,ruhun bedenden ayrılması ile ruhun özü olan, Cemali ilahiden mahrum kalır.Alışılmış tabiat lezzetleri olan,hayat,şehvet ve nefsaniyeden ayrıldığın da o ruh şiddetli bir üzüntü duyar.Bu kederlenme ateş ile tabir edilir.Bundan sonra sahip olduğu ahlak ve kötü vasfından dolayı misal sureti ile görünür.Bu suretler yılan,akrep vs’dir. Ruhani kederlenme,cismani kederlenmeden daha şidetlidir.Beşeri(insani) örtüleri aşan,kemal (olgunluk) kazanan arifler için lezzet,sevinç ve iç açıklığı meydana gelir.Yani gözün görmediği,kulağın işitmediği hoşnutlukla cennet suretlerinden,misal suret ile ariflerin ruhu zahir olur.Güzel ve iyi ahlakından dolayı huri,köşk,kusur,vildan,dört nehir ve gayrıları onlar için ortaya çıkar.     Örneğin;      Su nehri: ilim suretidir

                                                    Bal nehri: yumuşaklık suretidir.

                                                    Süt nehri: Marifet            “

                                                    İçki nehri: Aşk                “

Diğer sair lezzetler de belli bir suretle açığa çıkarlar.Seçkin evliyadan olan Efazunallah Besrâ’l Aziz buyurur:Cennet,huri ve diğerleri,misal suretlerle şekillenen işler olup,berzah ile ahiret belki de şehadet alemi de misal alemindendir.”Ölmezden evvel ölünüz”sırrıyla uyanıp rüya,gaflet ve diğer kayıtlardan uzaklaşarak,ayrıca suretlerden geçerek,hakikatı ve sırları bilenler birer arif olurlar.Madem ki,yukarıda belirtilenlerin hepsi,misal suretlerden ibaret ise cennet ve onun nimetlerine konu olan ibadet nedir? Bu soru ibadet konusunda ele alınacaktır.

2.BÖLÜM OLAN AHİRET ALEMİNİN SADELEŞMESİ

Bedreddin Hz(ks) buyurur:Ey Ahiret aleminin gerçeğini bilmeyi ve öğrenmeyi isteyen kişi! Şunu bilmelisin ki,gerçek hayat ahiret aleminden ibarettir.Hz. pir ahiret alemini açıklarken şöyle der;Ahiret aleminde olanlar,kabir azabı ve kabir nimeti gibidir.Ahiret azabından olanlar: Ateş,kıvılcım,katran, zakkum,sıcak ve kızgın su,yılanlar,akrepler,zebanilerve cehennem bekçisi olan maliktir.Ahiret nimetinden olanlar:Huriler, köşkler,gılmanlar, vildanlar, dereler, ağaçlar,biri belden aşağı diğeri belden yukarı giyilen iki parçalı elbiseler, taçlar,billur parıltılı ziynetler ve cennet bekçisi rıdvan dır.Pir Hz.lerinin,kabir azabı ve kabir nimetleri dediği örneklerden şu anlaşılmaktadır; İnsan öldükten sonra berzah’ta(ara alem),yani kabirden kıyamete kadar bir ömür sürer,bu süre içersinde ya nimetlerle gıdalanır yada azabla ceza görür. Bundan sonra ahirete intikal edilir,ya ahiret nimetlerini veya cehennem azabını tadar.Hz.ti Pirin evrad-ı sebasında ömür ziyadelenir konusunda, bu mesele vardır,ömür berzahta tamamlanır.Hadisi şerifte gelir;Kişinin kabri,yani berzahtaki ömrü,ya cennet bahçelerinden bir bahçe yada cehennem çukurlarından bir çukurdur.(Hadisi şerif,sadeleştirmen’in ilavesidir.) Ahiret alemi,cahillerin düşündükleri gibi değildir.Cahillerin düşüncelerine göre ahiret alemi; Unsurların(ateş,hava,su ,toprak) birleşmesiyle oluşan cisimler alemindendir.Bu zan ve düşünce bilmediğini bilmemekle oluşan cahilliktir (cehli mürekkeb). Cahillerden maksat ise avamdır, seçkinler değildir. Cahiller,unsurlardan oluşan vücud ve cismin gerçek yönünün yokluk olduğunu ve son bulduğunu bilmediler.Hz. Pir(ks) merci ve masîr arasındaki farkı şu şekilde açıklar;Masîr: Allah’a dönüştür fakat bu dönüş zorunlu bir dönüştür.Merci:Allah’a dönüştür fakat bu dönüş sevgiden ileri gelen dönüştür.Bundan dolayı masir halinde olana karşı olmak gerekir.Cahillerin düşünceleri,Allah  Teala’nın Cin suresi 23.ayetteki sözüne karşıdır.Ayetin anlamı: ”Orada devamlı kaldıkları halde ömürleri son bulmaz,onlara yokluk yoktur.” Unsurlardan oluşan cisimlerin ise sonu yokluktur.Onun için bu kimselere bilmediğini bilmeyen dendi

Cehaletin birincisi:Ahiret aleminin hakikatına vakıf olmayıp bilmemek.İkincisi:Bilmediğini bilmemek.Eşyayı olduğu gibi göremeyip arif değilken irfaniyet davasında bulunup arifim zanneder,veya “Nefsini bilen Rabbini bilir.”Hadisi şerifine göre şöyle yorum yapar;Ben Allah’ın yarattığı bir kulum,Allah vardır ve birdir,bilirim der.Oysa,kendini bilmemekle irfaniyet oluşmadığı gibi ne kendini nede Hak’kı bilir.Kendinden cahil ve Hak’tan da cahildir. Sezai Hz.leri buyurur:

                               “Unut bildiğini cümle,yetiştir ilmini cehle

                                 Pes ande var oku anla,Sezai ilmi mevla’dan.”

Cahil ise,kendi bildiklerini unutmadığı halde Hak’kı hakkıyla bilip arif olsun.Ukba ehli olan gerçek alemi bilmez.Ahiret alemi;Gayb alemi ve melekut’tandır.Şehadet aleminden değildir. Şehadet alemi:Cisimler ve cesedler alemidir.Bu alem suretler alemi olup,yokluktadır.Ahiret alemi ise,kendine has vücudu olmayan yoklukla tanımlanmış olan şehadet aleminden değildir.

Ahiret alemi;Emir aleminden olup,ruhaniyete bağlı bir alemdir.Bunun için Cenabı Allah yüce kitabı Kur’anı Keriminde buyurur:İsra suresi 85.ayette ruh için şu sözü söyler;Ya Muhammed!Sana ruh’dan sorarlarsa,de ki;Ruh,Rabbimin emrindendir.Varidatta geçen gayb ve melekut sözleri aynı anlama gelir.Yani emir alemi,gayb alemi ve melekut kelimelerinin anlamları aynıdır.Cenabı Hak;hicr 29,secde9, ve sad 72.ayetlerinde izafi ruh yani üflenen ruh’dan söz eder.Söz ise şöyledir;”Ben adem’e ruhumdan ruh üfledim.” Cenabı Allah kendisine göre ruhi dedi.Ruhi izafinin yani üflenen ruhun bir çok adı vardır. Bunlar;konuşan nefs,yaratılmışların özü gibi adlardır.Ruhlar alemi,ruhaniyedir,çünkü Hak’kın emri ile yaratılmış olup madde ve vasıtası yoktur.”Ya Muhammed de ki,Ruh emrimdendir.” Ruh,madde ve müddet ile yaratılan suretler aleminden değildir.Madde ile kast edilen; hava , su, toprak ve ateş denilen unsurlardır.Müddet ise;Zamandır.Şehadet alemi yani gördüğümüz alem unsurlardan oluşur.Her bir unsur yaratılmış ve yokluktadır.Emir alemi ise,yoklukta değildir. Şehadet alemi ile zıtlık gösterir çünkü emir alemi madde ve zaman vasıtaları ile yaratılmadı. Bundan dolayı emir alemi ebedidir,sonsuzdur.Cenabı Hak bunu işaretle Nahl suresi 96.ayette şöyle der; “Sizin yanınızda olanlar yoktur fakat Allah yanında olanlar bakidir, sonsuzdur.” Emir alemi ve ruhun bazı yönlerini keşf eden Muhammed Nur’ul Arabiyyül Melami şöyle buyurur;Ruh bedenden ayrıldıktan sonraki durumunu Ebu Talip Mekki(ra)’dan nakille şöyle der,”Eğer ruh bedende iken Rabbine arif olup ona ulaştı ise,ruh bedenden ayrıldıktan sonra hemen o ruh Rabbisine kavuşur.Hiçbir suretle kayıtlanmaz,belki dilediği alemden dilediği suretle dolaşır ve seyir eder.” Hz.Ali(kv),Eğer perde bilinip kaldırılsa,benim yakınlığım artmaz,yalnız daha berrak,net olur buyurmaktadır. Ruh bedenden ayrıldığında iyilerden ise iyi ruh olarak kayıtlanır ve güzel bir suretle suretlenir. Ancak bu suret latifdir.Ruh bu latiflik ile illiyyine(salih yani iyi ruhların toplandığı yer) yükselir.Bu yükselme derecesi herkesin amel ve takvası miktarınca olur.Cenabı Hak mutaffin suresi 18-21.ayetlerde şöyle buyurur:”hayır,hayır! Çünkü,hayır ehli iyilerin yazısı illiyyin’dedir.İlliyyin ne olduğunu biliyormusun?Yazılmış bir kitaptır ki onu Allah’a çok yakın olanlar görür.”İlliyyin mertebeleri Ay’dan Kürsi’ye kadardır.Bu mertebeler şöyle sıralanır.1-Atlas feleği,2-Menazil feleği,3-Zühal feleği,4-Müşteri feleği, 5-Merih feleği,6-Güneş feleği,7-Zühre feleği,8-Utarid feleği.Ay’dan Kürsi’ye kadar olan bu sekiz derece ve menzillere halka ait isim mertebeleri denir.Bunlar aynı zamanda sekiz amel cenneti olarak da adlandırılır.Yaptığı işlere ve Allahı bilme derecesine göre bu cennetlerden biri ile kayıtlanır. Cennet örtü, perde anlamına gelir. Hissi ve akla dayanan suretler bize göre Hak’kın gerçeğini örten birer örtüdür. Nitekim, Peygamber(sav) bir hadisi şeriflerinde şöyle buyurur;”Allah’ü Teala’nın perdesi nur’dur.”Eğer bu perde bilinse,yedi cennet halkından,gözünün gördüğü yere kadar uzak olurdu,yani bütün yaratılmışlara bakar halk kalmazdı.Diğer bir hadisi şerifte ise;”Allah’ü Teala’nın perdesi ateş’dir.”denir.Bu ateşi bilenler yedi cehennem halkından,gözünün gördüğü yere kadar uzak olurdu.İşte Cenabı hak bu aydınlık ve karanlık perdelerle örtünmüştür.Onlar gerçekte olması gereken vasıflardır, özelliklerdir. Halkdan bazıları bu özelliklere sahiptir.Kimi aydınlıkta,kimi karanlıktadır.Eğer bunlar yükselmiş olsalardı,halka ait olan bu değerlerden uzaklaşmaları gerekli olurdu.Buradan da anlaşıldı ki;Cenabı Allah’ın aydınlık ve karanlık perdeleri vardır. İlliyyinde olan ebrar(iyiler)ve Allah’dan korkanlar nurani yani aydınlık perde ile örtülüdür. Siccinde(aşağıların aşağısı) olan günahkarlar ise karanlık perde ile örtülüdür.Eğer bu perdeler yanmış olsaydı bizde yanardık ve bizlik kalmazdı.Halbuki biz varız,halkın varlığına da şüphe yoktur.İnsanlar bu hadisi şeriflerin anlamlarını bilmiş olsalardı kendi nefislerini de bilirlerdi. Nefislerini bilenler,Hak’kı da bilirlerdi ve Hak onlara kafi gelir ve yeterdi.Hadisi şerifte; ”Nefsini bilen Rab’bisini bilir.” buyurulmaktadır.Onlar;Gayriye bakmazlar hep Hak ile olurlardı ve onu görürlerdi.Melekut,gök ve yerdeki suretlerle ilgilenmezlerdi, çünkü, melekut, gökler ve yer O’dur,gayri yoktur.Böylece irfan cennetlerine dahil olurlardı.İrfan cennetleri de sekizdir.Arifler bu sekiz cennete yükselip sadıklar meclisinde ve güçlü bir melik yanında olurlar.Bu sekiz cennet şöyle sıralanır;1-Velayet,2-Sıdkiyyet,3-Gurbet,4-Hullet,5-Muhabbet,   6-Hitam,7-Ubudet,8-Ubudiyyet.Bunlara arifler diliyle;1-Ef’al cenneti,2-Sıfat cenneti,3-Zat cenneti,4-Cem cenneti,5-Hazretü’l cem cenneti,6-Cem’ül-cem cenneti,7-Ahadiyet cenneti denir. Hullet ve hitam cenneti Ahadiyet makamıdır.Yukarıda adı geçen sadıklar meclisinde olmak ise,cem veya hazretü’l cem makamında olmaktır.Sadıklar meclisine delil olan ayet kamer suresinde olup 55.ayettir.Ayetin anlamı:”Allah’dan korkanlar, ahirette, cennetlerde su,süt,bal ve şarap nehirleri yanında veya aydınlık ve parlak nehirler yanında olurlar.Yani,temiz bir mekanda ve güçlü bir melik yanında ve rızasındadırlar.” Sıfatlananın sıfatının iki kat artması demek,rıza yani hoşnutluk makamında ve Hak meclisinde olmak demektir.Bu da gereksiz ve faydasız şeylerden koruma ve emniyet altında olmaktır. İktidar sahibi melik’in emirleri yücedir.Bu ayeti kerimenin anlamına katkı olan,Füsus’u açıklayan Abdül Gani Nablusi Hz.lerine göre, Cennat, cennetlerin tümüdür.Cennet’e meyl eden yani tüm amacı ve ibadeti cennet olanlar için cennet örtüdür. Gerçektir ve şüphe yoktur ki,hissi ve akla dayanan suretler Hak’kın gerçeğini örterler, gaflet perdesinin verdiği görüşle bakarak kırılır ve yanarlar.Sadıklar meclisi;Gaybın her yönüyle görünmesi devamıyla,şeri hükümlerin eksiksiz uygulanması ve ileri götürülmesi ile beraber gaybın gerekliliğini özel müşahede ile anlamak ve bu değerler üzerine yoğunlaşmaktır. Melik,mülkden yücedir.Bütün görünen ve görünmeyen varlıkları istila eden ve kaplayandır.

Muktedir;Sebeblerle ve aletlerle halk edendir.Şimdi,sadıklar meclisi;Tenzih(bir şeye benzememe) , teşbih(birşeye benzeme),gayb(görünmeyen)ve şehadet(görünen),halk,Hak,evvel,

Ahir,açık ve gizli herşeyi bilicidir.O’nun ilmi hiçbirşeyden ayrılmaz,herşeyle görünen O’dur.

İnsanlar üç kısımdır:Ya tevhid ehli,ya salih(iyiler) ya da günahkarlardır.

Gerçek ve tevhid ehli olanlar bir suretle kayıtlı olmayıp belki diledikleri suretle suretlenmiş olarak sadıklar meclisinde güçlü bir padişahın yanındadırlar.İyiler ve takva ehli olanlar, illiyyinde olanlardır.Bunlar Ay’dan Kürsi’ye kadar olan mertebelerle kayıtlıdırlar.

Günahkarlar ise;Kabir ehlidir,Ay’a dahi yükselemezler,kabirleri ile kayıtlanırlar.

Cennetlerin isimleri Kur’anda mevcuttur,burada ayrıca belirtmeye gerek yoktur.

Allah’a ulaşmış ve iyilerin durumlarını belirttikten sonra günahkarların (şakilerin) durumlarından bahsedelim.Şaki olanların ruhları bedenden ayrıldığı zaman,kendisinde galip olan ahlakın suretiyle kayıtlanır.Bu ahlakların suretleri ne gibidir ve neye benzer? Hz. Pir bunu şu şekilde açıklar,kendisine gazap galip olan sureti köpektir ve bununla kayıtlanır,ahlakı hased  ise maymun sureti ile suretlenir.Ahlakı tamah ise domuz sureti ile suretlenir.

Ahlakı kibir ise fil sureti ile suretlenir.Kısaca günahkarların ruhları bedenlerinden ayrıldıktan sonra ruhları,kendisine galip olan ahlak suretlerinden biriyle suretlenirler.Bunlar esfeli safilin olan aşağıların aşağısında yani siccinde kalırlar.Esfeli safilin’in yedi tabakası vardır.Onlar dört  anasırdır (ateş,hava,su,toprak),Arz(yer) temel olup üç tabaka yerin üstünde,üç tabaka da yerin altındadır.Herbir tabakanın ismi Kur’an da mevcuttur.Ancak bu durum ve hükümler unsur suretlerin değişiminden sonraki melekut suretlerin bekasıyladır.Yani şaki olanın ruhu unsur vücuttan ayrıldıktan sonra melekut suretiyle kalır ve galip olan ahlakın suretiyle suretlenip aşağıların aşağısına haps olur.En’am suresi 75.ayette Cenabı Hak şöyle buyurur”Biz İbrahim’e göklerin ve yerin hükümranlığını gösterdik ki,kesin inanç sahiplerinden olsun.”İlahi saltanatı anlamak, görmek,keşf etmek ve gerçeğini bilmek,ancak Allah’ın yardımıyla ve bağışlamasıyla olur.Feraha’r ruh’ta denir ki:Adem(as)’ın Ay feleğinde bulunmasının bir kaç yönü vardır.Temiz ve kötü ruhlar unsur bedenlerinden ayrıldıktan sonra sema’ya yükselirler.Temiz ve iyi ruhlara sema kapıları açılır,Adem(as) ruh hakkında bilgilendirilir ve daha sonra onu karşılayarak yüce alemdeki makamına gönderir.Ay feleğinin hududundan illiyyine kadar olan yerler temiz ve iyi ruhların makamlarıdır.Kötü ve pis ruhlara gökyüzü kapıları açılmaz,ancak yer ile gökyüzü arasında Hz.ti Adem(as)’a sunulur,Adem(as) bilgilendirilerek onu süfli alemdeki makamına gönderir.Ay feleği şeffaf olup arkasını ve ötesini görmek mümkündür.Ay feleği hududundan siccine kadar olan yerler eşkiyanın mertebeleridir.Avam olan insanlar zannederek şöyle der;Ahiret alemi,cisimler alemidir.Kişi öldükten sonra cismin aynısının iade edilmesini Yasin suresi 81.ayetini delil gösterirler. “Yoksa gökleri ve yeri yaratanın tekrar onların tıpkısını yaratmaya gücü yetmez mi sanırsınız.Elbette gücü yeter.O,bütün mahlukatı yaratan,herşeyi hakkıyla bilen zat’tır.” Nasıl ki,büyük yıldızlardan olan gökleri ve yeri yaratan Allah,Kadir değilmidir onların küçük misalleri olan çocuğu halk ettiği gibi yeniden yaratsın.Bu düşüncede olan insanlar,yukarıdaki ayetleri ve hadisi şerifleri delil tutarak dediler;Ahiretteki cisimlerimiz,dünyadaki cisimlerimizin muhakkak aynıdır,misli değildir.İnsanın kuyruk sokumunda nohut büyüklüğünde olan kemiğin dağılmayıp,baki kalarak çürümediğinden, kıyametten sonra bu kemiklerden,cesetlerin,kırk gün yağmur yağıp tarlalarda tohum bittiği gibi biteceğine hüküm verdiler.Bunların hepsi bozuk ve batıl düşüncelerdir.

Feraha’l ruh’ta gelir ki;Hakimler yanında toplanma ve dağılma,vücut nefsinin yeniden dirilme ile ahirete varıldığında,cüz’i nefislerin külli nefiste toplanmasıdır.Şimdi,bunlara göre ahiret; Akılla anlaşılır fakat ruhani olmuş olur.Dünyada bir yolu ve düşünceyi takip ederek elde edilen ruhaniyet gibi.Fakat gerçek görüş şudur ki;İki diriliş veya yaratılış vardır.Biri özel suretle yaratılış,diğeri idrak eden ruhani yaratılışdır.Toplanma bu iki yaratılış üzerine devam eder.İlk yaratılış yani özel suretlenme,suretler aleminde,ikinci yaratılış ise batın olan ruhlar alemindedir.Şimdi,zahir (açık) ve batın (iç) isimlerini gerekli kılan,görünen ve görünmeyen alemlerin olmasıdır.Dünya’da ve ahirette bu isimlerin tesirleri açık ve bellidir.

Şöyle bir soru sorulursa;Dünya hala zahir(açık) ve ahiret batın(iç) dır.Toplanma gününde bunların tersi olur,yani,dünya batın(iç) ve ahiret zahir(açık) dir.Şimdi görünenlerde batın(gizli) olan nedir?

Cevap:Allah’ü Teala insanı cisim ve ruh olarak yaratmıştır.Cisim görünür,ruh ise görünmezdir ancak tesirleri ile anlaşılır.Cisme tabi olan gıda,bolluk,zenginlik ve azap hissidir,yani beş duyu ile algılanır.Ruh ise akla dayanır ve akılla bilinir.Yemek,içmek,nikah yapmak ve benzeri lezzetler cismani,gam,keder ve üzüntü vb.ruhanidir.Zıt olanlar buna göre kıyas edilebilir. Örneğin:Vurmak ve yaralamak cismin azap görmesidir,sevinç,ferahlık ve üzüntü ruhanidir.

Fakat,süfli yani rezil alemde olanları lezzet diye kabullenmek,noksan insanların gerçek anlayışında elem ve üzüntüleri kovmaktır.Amma Kamil(olgun) bir insana göre gerçek lezzetler Hak’kı keşf ve görme ile oluşan daimi zevkler ve lezzetlerdir.Bütün neşe ,lezzet ve zevkler buna dahildir.Cennette olan nimetler,yiyecekler ve içeceklerin sureti bu manaların suretidir.

Mana olan gerçek lezzetlerin,cennette gıda ile suretlenmesidir.Dirilişin,suret ve ruhaniyet üzere olduğuna inananlar kurtuluşa erdiler.Çünkü,daha önce belirtilen ahiret alemi,cahillerin düşündükleri gibi değildir,denilmesi,cesetle dirilişe karşı olmak demek değildir.Uhrevi hayatın temeli ve iç yüzü olan,Dünya’da yapılan işlerin suret bulduğunu bilmeyenlere yapılan sitemdir.

 Naim cenneti,özeldir ama ruhaniyet galiptir,cismani değildir.Bunlar dünyada bilinmeyen kamil’in sefa bulduğu keşf ve lezzetlerin suretleridir ki,bunlar makam ve mertebe görmek ve tahsil etmekle kazanılmıştır.Makam ve mertebe görmeyenlerin elde ettiği cennetlerin latifliği ve sureti,”takdir edilmiş mertebeler” ruhani olarak kamil’e bağlıdır.Şimdi,ahiret aleminde nimet ve ceza yoktur diyerek,sefa ve ruhaniyeti,ceza ve eziyetin batıni(iç) olduğunu,bu gibi sözlerin gizli anlamları bulunduğunu belirterek,gerçek anlayışa sahip olmayan ve gaybı suret üzere kıyas yapan gerçek üzere ahiret alemini idrak etmiş olamaz.Bunlar gibi arada kalanlar yakınlık menzillerine ulaşamazlar.Ahiret alemi,misal alemindendir.Efendimiz(sav) buyurur;   “Kabrim ve minberim arası,cennet bahçelerinden bir bahçedir.” Keşif ehlinden başka bahçe görmez.Avam olan insanlar da mescidden başka şey görmezler.Aynı şekilde,bir hadisi şerifte buyrulur;”Nil ve Fırat cennetten iki nehirdir.”Keşfi açık olanlar Nil veFırat’ın cennet nehirleri olduğunu görürler,ancak avam olan insanlar ise Nil ve Fırat görürler.

Sözün özü olarak,ahiret alemi,mutlak olan misal alemindendir.Yaşadığımız alemde emirler alemini göremeyiz,çünkü cenaze,soru için dururken,biz ise ölüyü yerde uzanmış görürüz, toprak altında mezarda biliriz.Küfür ehli olan ömrü boyunca ateş içinde olduğu halde konuşmaz susar,öldüğü zaman cehennemin dibine gider,biz ise yanmaz görürüz.

Sadık olan kişiden haber vardır:Zübeyda dedi:”Ahiret alemi,görünen alemden olmayıp misal alemindendir,iade edilen dahi mislidir.Bu söz,zahir ehli olan sünnet ehlinin inanışına ters değildir,belki onların bazı inanışlarına zıt olabilir.Zahir ehli olanların bu konudaki düşünceleri   şöyle özetlenebilir:Gerçektir ki,Allah’ü Teala insanın asli yapısını toplar ve onun ruhunu iade

eder.Bundan şu anlaşılır ki,insanın asıl yapısı mutlak olan unsurlardır.Bu sözlere göre,

 ahiretteki beden,yok olan bedenin mislidir,aynı değildir.Bazı yerlerde ise kelamcıların ve ehli sünnetten olanların misli ile iadeden anladıkları tenasühtür.Bu cevap boştur.

Tenasüh:Kişi öldükten sonra ruhunun tekrar başka bir bedenle gelmesidir.İkinci beden,birinci bedeni oluşturan unsurlardan (ateş,hava,su,toprak) oluşmamışsa tenasüh gerekir,çünkü bedenin asıl yapısı unsurlardır.Bu unsurlarla kayıtlı olan beden yok olunca,dört anasır aslına döner.

İhya-i ulûm’u açıklayan Hüseyin el-Murteza Rahimullah buyurur:Bazı ehli sünnetin kitaplarında bulunduğu üzere Hüccetil İslam Abdüsselam’ın mead adlı kitabında bu konular mevcuttur.Ehli sünnetin mead (insanın ahrette beden ve ruhla iadesi) üzerinde ittifakı insan bedeninin aynı iadesidir.Bedenden murad ise,ruhun bedene girdikten sonra ayrılıncaya kadar kısmına denir.Beden,daha sonra ziyade edilen eczası ile beraber asliyesinin bileşiminden meydana gelmiştir.Ahirette iade edilen beden, önceki bedenin aynısıdır.Nohut büyüklüğünde olan kuyruk sokumundan,kırk gün yağan yağmurlar sonucu topraktan tohum biter gibi biteceğini söylemektedirler,bu düşünceler bozuktur,gerçekle ilgisi yoktur.Gerçek olanı Hz.ti pir (ks) Mutaffifin suresi 22.ayeti “İyilik sergileyenler büyük bir nimetin tam içindedirler.” ayeti kerimesince ahiret alemini gerçek olarak keşf edip işin doğrusunu ortaya koyar.Bu olayın İmam Gazali’nin Kimya’yı saadet isimli kitabında belirttiği gibidir.İbni Sina da bu olayı inceleyip gerçek sözün ve doğrunun bu olacağını söyler,aynı şekilde Gelenbevi’de bu görüş üzerinde olduğunu belirtir.Bütün Hak ehli olan kamiller bu söz üzerine şunu söylemişlerdir;Gerçek şudur ki,ahiret alemi emir alemi olup,gayb ve melekuttandır. Konuşan nefs sadece ruhtur,cisim ruhla beraber değildir.Çünkü cisim değişir ve bozulur.Örnek olarak şu olaya benzetilebilir;Zeyd’in vücudu için değişme yoktur,çünkü,Zeyd’in vücudu bozulursa merkeple beraber binicisinin de vücutlarının değişimi,yani binicinin bozulması gerekir. Gerçekte binicinin bozulması mümkün değildir, boştur.Zeyd’in bedeninin bozulması ile Zeyd’in vücudu bozulmaz.İkinci bir örnek;İade edilen ruhtur,cisim değildir.Zeyd’in cismi yirmi sene içersinde tamamen eriyip yok olur,sonra yeniden taze et biter,veya ana karnında buharın yoğunluğundan ve onun bozulmasından ileri gelen azalar sonra gıda ile değişip ayrı olarak taze et biter.Halbuki Zeyd’in vücudu devamlı olduğu halde birdir.Yani çocukluktaki, gençlikteki ve ihtiyarlıktaki vücudu birdir ve onu değiştirmez.Şimdi merkebin bozulmasıyla binicinin bozulmadığı bilinir, muhakkak iade eder.Ahiret ruhanidir, cismani değildir fakat ahirete dönüş yine bir şekille yani görüntü ile olur.

Ebu Talip Mekki’den rivayet edilir;Ruh ahirete aittir,cisim ahirete ait değildir.Bundan dolayı, avamın söylediklerinin,düşüncelerinin,sorularının ve belirledikleri şekillerinin önemi yoktur.

Avamın sorduğu sorulardan birisidir ki;Bir insan bir insanı yese,hatta yediği,yiyicinin bir parçası olsa,o parça yiyici ile mi haşr olur?yenenle mi? Ve yine derler ki;Birisinin bir uzvu kesilse,uzvu kesilen kişi cehennemlik olsa,cehenneme yanmaya girince kesilen el beraber yanacak mı?yanacak dersen suçu yoktur,kesilen uzuv cehenneme girmez dersen,kişi noksan uzuvlu olur,veya bir hırsızın eli kesilip,sonra bu hırsız hayır işleyip cennete girecek olsa elsiz mi girer?bu halde kişi noksandır,cennete noksan girilmese gerektir,yoksa el ile mi girer?

Hayırda bulunduğu işlerde elsizdi.Bu tür boş sorulara cevap vermede zorluk çekilir.Böyle sorular olmaz.Bundan sonra da ölüm meselesi gelir.Ölüm,tekrar birleştirici boşanmamıdır? Yoksa ayırıcı boşanmamı dır?Genellikle fıkıh alimleri,ölüm,birleştirici boşanmadır demişlerdir.Bundan dolayı kişinin,eşi öldükten sonra onu yıkaması ve saçlarını görmesinde bir kusur bulmamışlardır.Tıpkı hayatta oldukları gibi davranabilirler açıklaması yapılmıştır.Bu meseleye ilave olarak denir ki; gerçek dirilme asıl cevher olan ruhun iadesidir.Cisim iade olmaz.Çünkü,cennet ehlinin ahiret alemindeki suretleri,dünyada iken sahip oldukları suretlerden daha güzeldir.Cehennem ehlinin ahiret alemindeki suretleri,dünyada iken sahip oldukları suretlerden daha çirkindir.Ahiret,ne cennet ehlinin,ne de cehennem ehlinin dünyadaki suretleri değildir.Hadisi Şerifte geçen kuyruk kemiğinden amaç,asıl cevher belirtilmektedir.

Hanefiye sordular;Ölüm,ayırıcı boşanmadır.Bu boşanma ölümle gerçekleştiğinden,kişi eşini yıkaması ve ona bakması kusur değilmidir?Hanefi cevabında,dirilme ruhun özel bir suret ile cesedlenmesi olup,dünyadaki cesedden ve asıl cevherden farklı olur.Fakat hadisde geçen

kuyruk kemiğinden amaç,konuşan nefs dir.İmam’ı Gazali’nin de sahip olduğu fikre göre’de,

madde cevheri yok olmaz,kişi öldükten sonra onu yıkamaması tedbire uymaktır.Bundan dolayı, insan öldüğü zaman özü yok olmayıp durumuna göre suret alır.Berzah’dan kıyamete kadar bu suretle kalır.Ahiret alemine geçerken özüne uygun gerçek bir suret ile suretlenir.

Yukarıda sözü edilen konular için sadıklardan haber vardır,vakıa suresi 61.ayetinde Cenabı Allah buyurur:”Bilmediğiniz neşe üzerine sizi yaratacağım.”Ruhumuzun,dünyada iken sahip olduğu duyuların özellikleri üzerine yaratılacağı denirse,bu söz gerçek olarak Allah’ın sözü olmaz.Çünkü,Yüce Allah,vakıa suresi 62.ayetinde önceki yaratılışınız kan ve nutfe idi sonra ana karnında gelişerek dünya’ya insan olarak geldiniz ve bundan sonraki yaşantınızı bilirsiniz.Buna gücü yeten yüce Rabb’iniz ahirette de yeniden yaratacağını düşünmezmisiniz?Araf suresi 29.ayette,ilk yaratılışınızda olduğu gibi,değişmeyen bir örnek üzere onun iadesiyle ilk durumuna geri döner.Yani yüce Allah dünya yaşantısıyla benzerlik kurup,dünyada benzersiz bir suret ile yarattı.Çünkü,Allah bizi dünya’da değişmeyen bir misal üzere yarattı.Aynı şekilde ahirette de değişmeyen bir misal ile yaratır anlamındadır. Bu ayeti kerimelerden anlaşılır ki;Sen dersen,geri dönmekten sözüyle kast edilen nedir? Cevabında deriz ki,İnsanların ruhlarına seslenerek,ahirette yeniden suretlenmek üzere dönersiniz.Fakat dünya’da ki gibi suretlenme olmaz.Onun için dünya’da ki karakter üzerine yaratmayı dileyip buyurdu:Abese suresi 22.ayete göre;”Dünya’da olduğu mizac (karakter,huy) üzere dilediği zaman yaratır.”Eğer aynısını iade etseydi,”sümme enşerahü” deyip muradı üzere olmazdı.Fütühat’ta vakıa suresi 62.ayetine işaret edilerek şöyle denir: Bilmediğiniz bir yaratılış üzerine sizi yeniden yaratırım.Başlıngaçtaki yaratılma benzeri olmayan ve bilemediğiniz yaratılış üzerine olup,bunun bilinmemesi demek ile ilgili olan alem masivallahdır(Allah’tan başka herşey).Buradan anladık ki,yaratılan herşeyi yüce Allah, bilinmeyen şey üzerine yeniden yaratır.Allah bildirmediği sürece kimse insanın iç yüzünü bilemez.Vakıa suresi 62.ayete göre:İlk yaratılışınızı bilirsiniz ve hiç düşünmezmisiniz,

ilk yaratılışınız değişmeyen bir suret üzerine idi.İşin gerçeği budur yani yukarıdaki ayetlerde belirtildiği gibidir.Yüce Allah’ın,Araf suresi 29.ayetinde buyurduğu:”Başlıngıçta olduğu gibi o hal üzere geri dönersiniz.”Sizi değişmeyen bir suretle yarattık,yine değişmeyen bir suret üzere sizi iade ederiz.Çünkü,suret surete,huy huy’a benzemez.Yine Şeyh’ül Ekber Hz.ti Muhamediyeden olan ‘Menzilü Arifü Cibril’ide’buyurur:Ruh ve tabii cismin birleşmesinden ne doğar?Cisim ruh içindir,nikahın kadının kocası için olduğu gibi.Aralarında bir doğum olur veya olmaz.Eşlerden biri öldüğünde boşanma ayırıcı boşanma veya birleştirici boşanmamıdır? Alimlerden bazıları kadın öldüğü zaman erkek dul kalır.Erkeğin o kadına bakması,açması caiz değildir.Bazı ulema da karı-koca arasındaki hürmetin devam ettiğini savundular.Erkeğin,eşini yıkaması caizdir dediler.Öldükten sonraki halleri dünyadaki hallerine benzer.Eğer kadının ölümü birleşebilme imkanı olan boşanma olarak kabul edilirse ruh bedene tekrar girer.Eğer ayırıcı boşanma kabul edilirse ruh bedene bir daha girmez.Bahtiyarlık içinde olanlara, safiyet elde etmiş takva ehillerine ve iyilere,belki yeni  cisimler inşa edilir.Azap ehli için bunun tersi söz konusudur.

Enbiya Kütüb-ü Menzile’de haber verdiler:Yüce Allah inanmış kulları için cenneti, inanmayanlar için cehennemi yarattı. Cennet’te nefsin istediği,canı çektiği nimetler vardır.Kim zerre miktarı bir şey işlediyse karşılığını ahiret aleminde görür.Bedreddin Hz.leri takdir edilmiş suale verdiği cevapta şöyle der:Enbiya ve arınmışlar (asfiya)  sözlerinde sadıkdırlar. Hz.ti Pir efendimiz enbiyanın bize,ahiretten haber verdiklerinden bazılarını şöyle belirtmiştir: Sadık,Resul Muhammed (sav) bizi bilgilendirmiştir.Zil zal suresi 7-8.ayetlerinde yüce Allah buyurmuştur:”Kim ki zerre miktarı hayır işlemişse onu görür,zerre miktarı şer işleyen onu görür.” Hadisi şerifte de,ancak sizin yaptığınız işler,size red olunur buyrulmuştur. İmam Gazali şerhi’r Rakîmi’de şöyle söyler:İyi bilmelisin ki, her amelin ruhta ve hakikatte suret olarak bir karşılığı vardır, ve o hakikat ölümden sonra ortaya çıkar.Amelin cinsine ve hakikatine uygun bir suret vardır.Eğer ameller güzel ise,o amele uygun güzel bir suret ortaya çıkar.Eğer amel kötü ise en çirkin bir suretle ortaya çıkar.Amelleriniz orada görünen suret olacaktır.Bu yüzden Resulü Ekrem (sav) efendimiz,siz hemen,sureti güzel olan,makbul amelle meşgul olun buyurmuştur.İbrahim(as),Nebi(sav)’e mirac’ta dedi;Benden ümmetine selam söyle ve onlara de ki,gerçek olarak,cennet düz bir yer olup bahçeleri sahra(çöl) durumundadır. Burada dikilmiş bir ağaç dahi yoktur.Ancak cennete fidan ve ağaç dikilmesi; süphanallah, velhamdülillah ve vallahüekber iledir.Bundan dolayı bu kelimeleri çokça söylesinler.Yukarıda belirtilen ayet ve hadisi şeriflerden bilindi ki,ahiret alemi,iyi işlerin güzel suret bulduğu yerdir. Cennet halkının suretleri nasıl,köşk,huri,ise,günahkarların işledikleri kötü işlerin suretleri de kötü olup bunlar;ateş, yılan ve akreplerdir.Çünkü berzah ve ahiret aleminde manalar suret giyer ve bu suretlerle görünürler. Cenabı Hak,Ali İmran suresi 22 ve 56. ayetlerinde buyurur; 22. ayet:“Çalışıp ürettikleri hem dünyada hem de ahirette boşa çıkmıştır.Hiçbir yardımcıları yoktur onların. 56.ayet:“Küfre sapanlar var ya,işte onlara dünyada ve ahirette şiddetle azap edeceğim. Hiçbir yardımcıları olmayacaktır onların.” O günde gizliler aşikar olur yani namaz kılan kılmayan,oruç tutan tutmayan,gusl eden etmeyen,buna benzer işler,o günde hiçbir kimsenin ne gücü,ne de yardımcısı vardır,ki günahlarından kurtulmuş olsunlar.Bunları bizlere enbiya haber vermiştir,fakat muradlarını anlamak güçtür.Enbiyanın muradlarının anlaşılması için,Bedreddin hz.leri buyurur;Enbiya ve asfiya sözlerinde doğru olup,söyledikleri sözler birer inci ve cevher durumundadır.Bu sözlerin anlaşılması gerekmektedir.Bizim ihtiyacımız o dur ki,bütün peygamber ve arınmışların telkininden bunların alınması gerekir. Şimdiki zaman da ise,kamil bir mürşidden bu ilmin öğrenilmesi lazım gelir.Onlara tabi olup gerçek anlaşılmış olsun.Yüce Allah buyurur:Zuhruf suresi,45.ayet :“Senden önceki resullere sor:Rahman’dan başka kulluk/ibadet yapılacak tanrılar yapmışmıyız?”Yüce Allah,O enbiyaya,kendi birliğinin açıklanması için hidayet eyledi.Şimdi sende tevhid emrinde onlara uy.Cenabı hak bunu En’am suresi 90.ayetle elçisine duyurur:“İşte böyleleri Allah’ın yol gösterdiği kimselerdir.Sende onların yolunu izle ve şöyle söyle,Ben şu yaptığıma karşılık sizden bir ücret istemiyorum. O sadece alemlere bir öğüttür.”Yine Cenabı hak bir ayetinde şöyle buyurur;Enbiya suresi 7.ayet,eğer bimiyorsanız,zikir ehline sorunuz. Haberde gelmiştir:Alimler peygamberlerin varisleridir,bu varislere sorunuz.Abdülgani hz.leri,Füsus şerhinde şöyle der;Hz.ti peygamber (sav) efendimizin vefatında Ebubekir(ra) buyurdu;”Kim Muhammede ibadet ederse bilsin ki, Muhammed vefat etti.Kim ki Allah’a ibadet ederse,Allah diridir ve ölmez.”Ebubekir Sıddık(ra) bu sözüyle bir noktayı işaret etmektedir,bu ise;Resulü Ekrem efendimiz(sav)’in kendisine öğrettiği şeylerin ilham yoluyla, Allah’ın kendisine açıklamasıdır.Cüneyd’i Bağdadi hz.leri şeriat alimlerinden birine şöyle seslenmiştir;”Ey ulemayı rüsum! İlminizi ölü olduğunuz halde,bir ölüden aldınız, öldüğünüz de ilminiz de ölür. Efendiniz öldüğü zaman ilmi de ölür,ilminiz ölüdür ve size hiçbir faydası yoktur.”“Biz kamiller ise,ilmimizi bir diriden ve ölümsüzden aldık.Efendimiz bakidir, ölmez. İlmimiz de daima diridir,ölmez.Hz.Pir efendimiz(ra) Rasulan-ı Dımeşki hz.lerinin bir risalesinin tercümesinde şöyle buyurur;Hakikate ulaşmak ancak beş şeyle gerçekleşir. Bunlar:Resulullah ve varislerinin;1-Ef’aline uymak,2-sıfatlarına uymak,3-Edebleriyle edeblenmek,4-Hal’leri ile hallenmek,5-Mertebeleri ile görmektir.Zat’a ulaştıkları gibi,zat’a vuslat(kavuşmak) etmektir. Vuslat ve kemalat(olgunluk) makamları altıdır,üçü terakki(yükselme),üçü de tedenni(aşağı inme,tenezzül)’dir.Yedinci makam Rasulullah(sav) efendimize mahsustur.Kamiller oraya ancak Resulallah(sav) efendimizin izni ile girebilirler, ancak izinle de girseler zevkleri olmaz, çünkü makamın zevki,makamın sahibine özeldir. Örneğin,bir kişi padişahın odasına girse odanın her tarafını görür,ama oda padişahındır, Güneşin görünmesi de bunun gibidir.Belirtilen makamın keşfi ve zevki ancak Cenabı Hak’kın hediyesi ile olur.Bu makam Resulallah(sav) efendimizden ya mana aleminde,ya misal aleminde yada yakaza (uyku,uyanıklık arası) durumunda kutlu ağzından alınır.Veya bu makamı almış bir varisin telkini ile alınır,ancak zevk edilemez.

Sonuç olarak:İlmi hikmeti(ilmi tevhid) enbiya ve varislerinden öğrenmeye muhtacız,bu ilme ihtiyacımız var.Bunun eğitimi de varislere yani kamil mürşitlere tabi olmakla gerçekleşir.

Bunun için kitabın tasnifini yapan Bedreddin Hz.leri buyurdu;Bu ilmi bil,asla şek şüphe etme. Çünkü insana ilimden başka bir şey gerekli değildir.Bu ilmin öğrenilmesi mutlaka bir kamil mürşdin ağzından olur.Bundan şüphe etme ve bunun için ar dahi yapma.Çünkü bize ilimden başka bir şey gerekli değildir.Varidatın buyurduğu ilim bize lazımdır.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah’ü Tealâ ve Tekaddes Hazretlerine hamdü senalar olsunki,Zümer suresinin 69’cu ayetiyle açığa çıkmış,yeryüzü,Rabbinin nuruyla parıldamış,bu nurun görüntüsüyle anlam bulan lisanı ile öğünmek ve yücelik ona olsun ki;Var edilen her şeyin maddesi,varlıkların gerçek özü,zat ve sıfatın sırrı,herkesin bilip çözemediği gizli şey,sır,semanın nuru,eşyanın gerçek özü,yaratılmışların en şereflisi,alemlerin övüncü,ilâhi varlıkları kendinde toplamış, şefaatin(yardım) tek sahibi,peygamberlik ve veliliğin sahibi,bütünlüğün bütünü, peygamberlerin önderi ve sonuncusu,alemlerin Rabbi olan Allah’ın sevgilisi,Hak aşıklarının aşk kaynağı,Hakk’a ulaşmışların kutbu,görüntülerin aynası olan Allah’ın halifesine selam olsun.Bütün görünen ve yaratılmış halk(cemiyeti Muhammediye) ile gönderilip,büyük ve yüce makamın(makamı insan) sahibi,büyük meclise ve marifetullaha(Allah’ı layıkıyla bilme ilmi) davetle memur kılındı.Habibine teslim olan,emirlerine boyun eğen,Kur’an ahlakı ile ahlaklanıp,bu ahlak içinde eriyen,mesleki resule(peygamberlik mesleği) bağlı,tam bir olgunluk ile gerçekleri bilen,Allah ehli ve Muhammedi olan,gerçeğe bağlı,hakikat makamlarının tamamlanması,noksansız görmeye sahip olan varislerin halkiyeti  ve makamı ehadiyet için gönderildi.Gerçek sahipleri,bütün mürşidi kamiller dahi,Muhammedi değerlere bağlı,Hakk’ın birliğinin kavranmasını sağlayan ilimle,saf ve temizlikle müjdelenmiş Muhammed (sav)’e davetle gönderilmişlerdir.Onlara teslim olan,inanmış,birlik inancı taşıyanların kalplerini, velayet kandilinden alınmış nur ile doldurup, aydınlığa kavuştururlar. Ayrıca ilahi doğuş ve gerçek açılımlara,makam ve mertebeleri bilmelerini ve görmelerini sağlarlar.Onlar kıyamet saatine kadar bilgilendirme ile görevli olup,Allah’a yakın olma ve kavuşmanın yollarını gösterirler.Allah bizleri de böyle ilahi koruma altında olan velilerin gittiği yoldan giden,onların izlerine yüz ve göz süren kullarından eylesin…Amin…

Buradan devamla,evliyanın büyüklerinden,gerçeklerin en ince noktalarını bilen,gerçeğe ulaşanların yön buldukları,Hakk’ın birliğinin açıklanmasına aracı olan şeyh Bedreddin(ks) aslen simavnalı olup Serez’de şehid olmuştur.Türbe ve ziyaretgâhı oradadır.

Bedreddin(ks) hz’lerine ait olan,doğru yolun nuru ve karanlığın keşfi olarak isimlendirilen varidat kitabını açıklayarak büyük saygı gören,evliyanın olgunlarından,aşıkların,sadıkların ve ilimde yükselmiş olanların yüz sürdüğü,Hakk’a ulaşmak isteyenlerin rehberi,Allah ehli olanların kalplerindeki kandil,saliklerin büyük rehberi,yüce meleklerin sırrına sahip,şerefli boya olan Allahın boyasıyla boyanan,sırrın deposu,iki dünyanın güneşi,Melami yolunun yenileyicisi,hakikat yolunun kaynağı,yol gösterenlerin en olgunu,büyük nur sahibi,evladı resul, ehli beytlikle (peygamber efendimizin ev halkından olan) açığa çıkmış Muhammed Nur Arabi tarafından Arapça açıklanmış, bu açıklamaya da Hakikat nurlarının doğuşu ismi verilmiştir.Halik’in kulu ve nur yolunun sırrına talip,fakir ve yokluğunu bilen,Hz’ti. Pirin halifelerinden Abdülmalik Hilmi Efendi,Nur’un sahibi son nebinin ruhaniyetine ve manevi himayesine sığınarak bazı ilavelerle varidatı,Türkçe açıklama saadetine erişmiş ve bu eseri hakikat doğuşlarının kıblesi olarak adlandırmıştır.

VARİDAT demek:Kulun kalbine gelen doğuşlar ve ilhamlardır.Bu da ancak makam ve mertebe ilgisi yönüyle olur.

Bedreddin(ks),Hakk’a ait bazı sır ve değerleri belirtmek için,varidat kitabının başlangıcını besmelenin açıklanması ile yapmıştır.Pir Muhammed Nur Hz.(ks) besmelenin “Ba” harfi ile başlamasındaki sırrı açıklarken, “Ba” harfinin, besmelenin taşıdığı manayı topladığını ve bütün gizliliklerini kapsadığını belirterek besmelenin açıklamasını yapmıştır.

Besmelenin gerçek anlam ve gizliliklerinden ilki:Rahman ve Rahim ismi ile vasıflı Allah’ın tecelli fiiliyesidir.(işlerinin açığa çıkmasıdır.) Tecelli fiiliyenin açığa çıkma ve görme yolu aşağıda belirtildiği gibidir.Yemek yenmeye veya su içmeye başlamadan evvel besmele çekilmiş ise, düşünce ve görmede olduğu gibi yeme ve içme fiilinin(işinin), faili( yapanı) yoktur.Ancak fail,Rahman ve Rahim olan Allah’dır.Başka işleyen yoktur.Kendine ait zannettiğin yemek ve içmek işlerinden yok olduğun zaman,her bir işte işleyenin Allah olduğu anlaşılır.Tekrar ederek, bu,yani, işlerin Allah’ın olması,kişinin kendine ait sandığı işlerden yok olduğu zaman anlaşılır ve görülür.Kişinin kendisine(enfüs) ve kendi dışındaki yaratılmışların tümüne(afak),Allah’ın iş sahası denir.Allah’ın işleri bu iş sahasında açığa çıkar.Buna işlerin aynası da denir.İşte bu düşünce ve görüşe,tecelli fiiliye denip,sende, Allah’ın tecelli fiiliyesiyle görünmesidir.Tecelli fiiliye:İşlerin görünmesi ve açığa çıkmasıdır. Allah ve makam ehli olanların lisanı ile bu görüntüye tecellii ef’al (işlerin görünmesi) derler.

Bu tecellii ef’al,hakikattaki seyiri sülukun en evvelidir.

Seyiri süluk:Allah’ın birliğinin açiğa çıktığı makamların öğrenilmesi ve görülmesidir.Bu makamların kalp ile zevk edilmesidir.

Tevhidi ef’al:Ef’alin failini birlemektir.Yani işleri yapanın bir olduğunu birlemektir.

Tevhidi ef’al mertebesi ilk makam olup,şuhudları (görünüşleri):Tevhidi ef’al,fenayı ef’al, ve tecelli ef’aldir.Tevhid demek:Allah’ın birliğinin kalp ile zevk edilmesi demektir.Kişi,bütün işlerin Hakk’a ait olduğunu bilerek,bütün benliği ile zatını anarak,O’ndan başka yaratıcı olmadığını anlar.Anlar ki;Bütün işler Hakk’ı birler,İşlerinde Allah’ın ortağı yoktur.

Bunların sonucu,manevi hal ile “Lâ failün illallah”(Allah’dan başka işleyen yoktur) der.

Fenayı ef’al demek:Kulun kendisine ait işlerin olmadığını kalben, gerçek olarak bilmesi ve anlamasıdır.

Tecelli ef’al:    Kulun kalbinde ef’alullahtan(Allah’ın işleri) keşif olunan,anlaşılan şeydir.

Kişi üzerinde,cenabı Hak,işlerinden bir iş ile açığa çıktığı zaman,Allah’ın kudretinin eşyadaki cereyanını anlayarak,hareketli eşyada hareket eden,sükunette durgun olan Allah’ı görmüş olur.ef’al(işler) hereket ve durgunluk demektir.Bütün yaratılmış halk,Allah’ın işidir.

Rahman ve Rahimle vasıflanmış ve isimlenmiş Allah’ın ikinci tecellisi(görüntüsü):Tecelli sıfatıdır.Sıfatları ile görünmesidir.Bu mertebe veriliş sırasına göre şöyledir:Tevhidi sıfat,fenai sıfat,tecelli sıfat’tır.

Tevhidi sıfat demek:Hakk’ın sıfatlarında ortağı ve vekili olmadığını bilip, sıfatlanan (mevsuf’un)  birliğini kalben zevk etmektir.Sıfatı subutiye(sabit sıfatlar),zâhirde(açık) ve batında(iç), zat’a ait olduğu anlaşıldığında,manevi sarhoşluk hali ortaya çıkıp, bu hal ile “Lâ mevsufe ilallah”(Allah’dan başka sıfatlanan yoktur) sırrı anlaşılılır.Sıfatı subutiye yedidir.

Bunlar:hayat,ilim irade, kudret,semi,basar ve kelam’dır.Sabit sıfatlar,mutlak varlık olan zat’la vardır ve sabittir.Ancak sıfatlar amaç olmayıp,mertebe ve makam ile açığa çıkar ve anlaşılır . Sıfatlar zat ile vardır ve zat’ta fazlalık veya sonradan ilave edilmiş bir şey değildir.Zat’tan başka mevcut (var olan) yoktur.Bu sözden çıkarılan anlam ile,sıfat zat olamaz ,zat sıfat olamaz.Sabit sıfatlar tecelli mukaddese göredir.

Tecelli mukaddes:Vücuttan açığa çıkan, işler, eserler ve suretlerdir.tecelli akdese göre,zat’ta fazlalık veya ona ilave edilen bir şey yoktur.Tecelli akdes, mutlak varlık olan zat’tır.

Sıfat,sıfat olmak yönüyle zat’ın gayrisidir,sıfat mevsuf olmak yönüyle zat’ın aynıdır.Sabit sıfatlar, zahir(açık) ve batın (iç) olarak iki kısma ayrılır.Açık kısımları,kişide de açık olan, semi,basar,kelam ve kudret’tir.Diğerleri iç’tir.Bu sıfatların manaları ise şöyledir:

Hayat:Hak Teala’nın diri olmasıdır.İlim:Hak Teala’nın bilici olmasıdır.Kudret:Hak Teala’nın gücünün yetmesidir.Kelam:Hak Teala’nın söylemesidir.Hak’kın sıfatlarının başlangıcı yoktur. Tesir olunmuştur ve bütündür.İlgi ile farklılıkları vardır.Örnek olarak:Kudretin Hak’ka ve halka olan ilgisi belirtilmeden, başlangıcı yoktur veya sonradan yaratılmıştır hükmü verilemez.Hakk’a ilgisi ile tesir olunandır.Bu hüküm ile diğer sıfatlarda benzer şekilde kıyas edilebilir.

Fenai sıfat demek:Kulun kendine ait sıfatlarının olmadığını bilmesi ve zevk etmesidir.

Tecelli sıfat demek:Kişinin kendi sıfatlarını,Hakk’ın sıfatlarında yok ettikten sonra,kişinin kalbinde Allah’ın sıfatlarından keşif olunan şeydir.

Rahman ve Rahimle vasıflandırılmış,Allah’ın üçüncü mertebesi Tecelli zat’tır :Kişinin,bu mertebede düşünce ve görmesi ile vücudunun hakikatı açığa çıkar.Bu gerçek, Hakk’ın vücudundan başka vücudun olmadığıdır.Yani Hakk’ın vücudundan başka vücud yoktur. Kişi, işlerinden ve sıfatlarından yok olduğu gibi,vücudundan da yok olması,yani kendine ait vücudun olmadığını bilmesi ve anlaması Tecelli zat’tır.Veriliş sırasıyla,Tevhidi zat,Fenai zat, ve tecelli zat’tır.Tevhidi zat demek:Hakk’ın ve yaratılan bütün halkın vücutlarının hulûl ve ittihat olmaksızın bir olduğunun anlaşılması,zevk edilmesi ve keşif edilmesi ile halk aynasından aşık olduğu varlığın görülmesi demektir.

Hulûl:bir şeyin bir şey içine girmesi. İttihat:İki şeyin birleşmesi.

Bu zevk ve keşfin sonucu,kendinden geçerek “Lâ mevcude illâ Hu” neticesi ortaya çıkar. (Hu’dan başka mevcut yoktur.) Tevhidi zat budur.Yani, tam sarhoşluk,tam yokluktur.

Tevhid(birlik) mertebelerinin son mertebesi budur.Bu üç tevhid mertebelerine Allah ehli olanların lisanında fena(yokluk) mertebeleri ve yükselme makamları adı verilir.Fena ehline salik,beka ehline habib,zikir ehline muhip derler.Salik:mertebe öğrenimi gören. Habib:sevgili.

Ef’al(işler) karanlık perde,örtü,sıfat ise,aydınlık perde ,örtüdür.Kişi bu iki perdeyi kaldırırsa zat’a ulaşır.Ef’al:Görme yönüdür.Sıfat: ilim yönüdür. Zat:Açığa çıkma,görünme yönüdür. Gerçekte hepsi bir şey olup,mazharlarla (görünülen yer) çeşitlenir.

Fenai zat demek:Kulun kendi vücudu olmadığını gerçek olarak anlayıp, keşif etmesi ve zevk etmesi demektir. Bir kimse ki;Hakk’ın efal,sıfat ve zat’ından gafil olarak besmele çekmiş ise o kişi gerçekte besmele dememiş olur.Bu üç metebeden herhangi birisinin müşahedesi (görmesi) olmadan,gafil olarak işlediği, işin başında söylediği besmeleden fayda olmadığı

gibi,işinde dahi fayda ve bereket yoktur.Çünkü o iş halk olmayıp,ruhsuz ceset gibi ölü veya yok sayılır.Bu üç mertebeye arif olup bilenler katında,besmele “kün”(ol) anlamındadır.Eşya “kün” emriyle olduğu gibi,ariflerin(bilenlerin) besmelesinde bereket açığa çıkar.

Peygamber(sav) efendimizin huzurunda:Üç mertebenin birinden gaflet ederek,besmele getiren kimse,besmele dememiş olur sözü açılınca Nebi (sav) buyurur:”Her bir şeref ve şan sahibinin emri ki ,onda besmele ile başlanmış olunmaya,soyu yoktur, boş olan faydasız iştir ve bereketsizliktir.Bu üç mertebenin birinden habersiz olan  bir kişi,besmele dememiş olduğu gibi,kıyam,rüku ve secde de bu üç mertebeyi düşünmeyip,bilişinde ve görüşünde bu mertebelerden  habersiz ise,kıldığı namaz da olgun bir namaz değildir.Cenabı Hak:Müminûn suresi 2 ve 3.ayetlerinde müminlerin özelliklerini sayarken şöyle der;“Onlar namazlarında huşû (sevgiden ileri gelen edep) sahibidirler.Boş uğraş ve lüzumsuz sözlerden yüz çevirmişlerdir. Namazlarında Yüce Allah’ın hakikatını düşünüp ve O’nun müşahedesinde olanlar,kurtuluşa erenler ve ebedi saadet bulanlardır.Onlar tevazulu olup kendilerini Hak karşısında aciz ve zelil kılarlar.Öyleki,Yemen ve ötesindeki insanları bilmedikleri gibi kendilerini de bilmezler ve de faydasız işlerden ve sözlerden sakınırlar. Buradan anlaşılıyor ki,namazı müşahedesiz (görme), tefekkürsüz ve huşûsuz kılanlar kurtuluş ve ebedi mutluluk bulamazlar.Bir başka ayeti kerime olan Maun suresinde de Hak Teala şöyle der:Namazı gafletle kılıp,olmayan şeyi adet edip yatar kalkarlar. Allah’ın mevcut varlığından habersizdirler, onlar için şiddet ve azap vardır. Resulullah(S:A:V) bir hadisi şeriflerinde şöyle buyurur; ”Allah’ü Teala size emir verdi: Namazda yüzünüzü sağa sola çevirmeyin, çünkü ,Allah’ü Teala Celle Celalühü yüzünü, namazda kulunun yüzüne çevirir. Kişi namazda Hak’ka yönelmedikçe Hak’kın vechinden mahrum kalır.Üç tecellinin sırrı, besmelede olduğundan, büyük şan sahibi efendimiz buyurur ki;Besmele getirmeyen kişi ebterdir (soyu bitiktir.)Bu hadisi şerif’ ten anlaşılıyor ki haram işlerde besmele çekmek yasaktır.Diğer işlerde yoktur, çünkü, işlerde besmele çekmek Allah’ın emridir.Amacı,nefsani ve benliğe yönelik olmayan bir iş, kendiliğinden ortaya çıksa da o işte besmeleye yasak yoktur.Eba Yezid Bestami(ra) Hz.lerine sordular:Arif isyan eder mi? Bestami Hz.leri cevaben;Allah’ü Teala’nın takdir edilmiş emrinin hükmü kesin olur.Bu söz ile murad edilir ki; Günah ve isyanları, tesir eden kudretin hükmüyledir.Yoksa,arifleri Allah’ın haram kıldığı şeylere yönlendirerek onları ahmak yerine koyma gibi bir amacımız yoktur. Ramazanda yemek ve içmek yasak iken, bilmeden yani orucu unutarak yemek ve içmek geçerlidir ve kabul edilmiştir.Resulü Ekrem(s.a.v) efendimiz bir hadislerinde buyurur; Bir kimse oruçlu olduğunda bilmeden yer ve içerse,orucunu bozmayıp tamamlasın.Çünkü onu yediren ve içiren Allah’ü Teala’dır.Kişinin kendinden haberi yoktur,ona yediren ve içiren Allah’tır.Haram işlerde besmele çekmek yasaktır hükmü, bid’at (yanlış bilgiler) uyduranların halidir.Makam ehli olan olgun insanların durumu değildir.Bu olgun insanlar,kendilerinde iyi bir iş meydana geldiğinde cem’de,kötü bir iş meydana çıktığında fark’ta olurlar.Yani; kendilerinde iyi bir işin meydana gelişinde makamı cem’de olup,kendilerini batın(iç),Hakkı zahir(açık) görürler ve iyilik Haktandır derler.Kötü bir işin meydana gelişinde,makamı fark olan Hazretül cem’de olurlar.Kendileri zahir Hakkı batın görerek,kötü işi kendilerinden bilirler.Yani, duruma göre, bazen cem’de bazen de fark’ta olurlar.Olgun insanların iyi bir iş ile karşılaştığında cem’de, kötü bir iş ile karşılaştığında fark’ta olmalarının delili olan ayette, Nisa 79.ayet: Cenabı Hak buyurur: “İyilik ve güzellikten sana her ne erişirse Allah’tandır,kötülük ve çirkinlikte sana ulaşan şeyse kendi nefsindendir.”Bu ifadeler kur’anın açık anlamıdır.

Gizli anlamı ise:İyi işlerle karşılaştığında kendini batın,Hakkı zahir görüp, iyilik Haktandır görüşünde ol.Kötü işlerin açığa çıktığı durumlarda,kendini zahir, Hakkı batın görüşü ile Hazretül cem’de ol.İyi işlerle cem’de,kötü işlerle Hazretül cem’de ol ki,sadıkların meclisinde yani Hak meclisinde olasın.

Cem:Hak zahir,halk batın olan makamdır.

Hazretül cem:Fark makamıdır.Hak batın halk zahir olan mertebedir.Kişinin, kah cem’de kah fark’ta olması görüşüne göredir. Bu görüşte olanların bulunduğu meclis,Hak meclisidir..Bu sözün kuran’daki delili olan ayet,kamer suresi 55’ci ayettir.Bu ayetin anlamı:”Güçlü bir padişahın katında, özü sözü birlere has oturma yerleri”….

           Bedreddin(K:S) varidatı besmele ile başlamasındaki hikmet ve muradının ikinci yönünü şöyle açıklar:Besmelenin başındaki “Ba” harfinin altındaki noktanın bütün ilahi sırları içine aldığını ifade eder.Bu konu aşağıdaki olay ile daha anlaşılır duruma getirilebilir. Ashabdan bazı kimseler Aliyyü’l Veliyyullaha sordular.”Ya Ali,Nebi(S:A:V) senin şanını yücelterek buyurdular:”Ben ilmin şehriyim ve medineyi ilmimin kapısı Ali’dir.Bu sözün muradını ve gerçek anlamını bize bildir dediler.Ali Veliyullah cevabınında şöyle der.Allah’ın sırları,vahiy edilmiş kitaplardadır.Kitaplardaki sır ve ilahi bilgilerin hepsi kuran’dadır. Kuran’da olan sır ve bilgilerin hepsi Fatiha suresindedir.Fatihadaki sır besmelededir, besmelenin sırrı “Ba” harfinin altındaki noktadadır,O noktada benim buyurmuşlardır. Hazreti Ali(ra)’nin bu sözleri karşısında ashabı kiram dediler;Bütün varlığımız ve canlarımız senin yolunda feda olsun,sana kurban olalım,ey! Mümin kulların velisi,Biz senden anlamı gizli olan bir sözün açıklamasını istedik,sen ise anlamı daha gizli olan bir sözle karşılık verdiniz, noktanın anlamını biraz daha bize açar mısınız dediler.Müminlerin velisi dedi;”İlim bir nokta idi,onu cahiller çoğalttı”bu cevap karşısında ashabın hayreti ve hayranlıkları daha da arttı. Kerremallahü vechehü(Allah’ın iyilik yüzü)ashabdan ilim talep edenlere daima noktayı ve onun taşıdığı anlamları anlatırdı.                                                                                                  

Velilerden birisine noktanın açıklamasını sordular?Veli cevabında:ayn,iken,cahiller ayn’a bir nokta koyup onu ğayn okudular,dedi.Buradan da anlaşılır ki,nokta sahibi bir olup, suretlerle her ne kadar çok görünse de gerçekte bir’dir.O,teklikte ve çoklukta bir nefis gibidir.

        Niyazi hazretleri buyurur:

Hazreti İsa inüp gökten tamam etti zuhur

Görsen,idrak eylemezsen bil ki,sendedir kusur                    Mevta:Ölü

Dirülüp aceb zünübden cümle mevta sert eser                     Zünüp:Günahlar

Nefha-i İsrafil oldu cümleye çalındı sur                               Nefha-i İsrafil:İsrafil’in nefesi

Bir kabirden bin Muhammed her birisi yüz bine                  Zâlik:Böylece

Baş olup gitti o gence zâlik yevmün nüşur…                       Yevm-i nüşur:Kıyamet günü

          Bütün harfler bir noktadan çıkarak çoğalmıştır.Her bir harf bir noktanın geniş açıklamasıdır.Onun için Kuran’daki her bir surenin başlangıcı nokta ile olup,her birinin besmelesi vardır.Ancak,Berae suresi “Ba” harfi ile başladığından başında besmele yoktur. Amaç olan noktadır.sonuç olarak;kuran’ın bütünü bir noktadır.Harflerle çoğalmış,sure, ayet, ve aşır gibi ,suretlerle açığa çıkmış halk’da,Hakkın övülmüş isimleri ile görünen bir noktadır.   

Suretlerin ve isimlerinin çok olması ve bunların meydana geliş şekillerinin farklı olmasından dolayı cahiller bir noktayı bilmeyip,bu suretlere ve halka bakarak çok nokta gördüklerini zannederler.Nitekim eski ilkokullarda,öğretmen,çocuklara harfleri öğretirken”Ba” harfini bir nokta,”Ta” harfini iki nokta,”Sa”harfini üç nokta olarak “Be”,”Te”,”Se” diye okutur. Çünkü, birinci mertebede bir nokta,ikincide iki, üçüncüde üç nokta farkı ile çocuklara öğretildiğinden, öğretmen cahilliğini noktaların çokluğu ile örtüp,bir çok ilmi öğrettiğini sanır.Ancak manen yine cahil kalır.Çünkü eğitimin amacı nokta okumaktır.Çocuklar ise suretlerle ilgilendiğinden, suret görür .Ne okuyorsun diye sorulduğunda?”Be”,”Te”,”Se” diye cevap verir.Halbuki “B”, ”T”,”S”gibi bu harfler noktasız belli olmadığı gibi hiçbir şeyi okutmaz.Harfler gibi,suretlerin isimlerini açığa çıkaran noktadır.Bu suretler, yani tüm  halk   edilen,aynı noktadır.Demek olur ki nokta;suretlerin açığa çıkması ve çeşitlenmesiyle okunur.İlim olan noktadır ve nokta okursun.Her şey de ve Kuran’ı Kerim de okunan bir noktadır.Tenezzül edip inen ve suretlerde görünen bir noktadır.Harflerin suretleri ile göründüğünden, noktaya harfler örtü olur.Bu yüzden “B”,”T”,”S” okuduk derler.Nokta çoğalmış görünüp,örtülü kalıyorsa bu durum cehaletin eseridir.Oysa,nokta açığa çıkıp,bu suretlerle görünmeseydi,noktanın varlığı anlaşılmazdı.Onun için noktasız harf olmaz. Noktanın harflerle görünmesi bir hükmün sonucu ve gereğidir.Nokta olmazsa yazı olmaz. Katip olmazsa reislik yani başkanlık olmaz.Katip efendi yazı yazarken bir defa mürekkep kutusunun içersine bakıp,başını soksa ve mürekkep aynasından noktayı seyredebilse,bu seyrin,harflerdeki seyirden alâ ve yüce olduğunu anlar. Fakat katip başını mürekkep kutusuna sokmaya korkar.Çünkü başını kutuya sokarsa başı kutuda kalır.başı olmadığından şöhreti de yok olur. Kendisini bilmediği gibi alemi de bilmez. Vücuttaki bütün organların hareket ve saltanatları baştadır.Baş giderse diğer organlar kişiyi tanıtmaz.Bu bağlamda nokta giderse harfler belli olmaz.Bir kişi bütün harflerin,bir noktanın açığa çıkıp görüntüsü olduğunu kavrayıp, elif, be,te,se harflerinin hakiki anlamlarını bilmez ve bu hakikata teslim olmazsa,ayrıca kendisi, bir olan noktanın görüntüsü olduğu halde,O noktada yok olmazsa,Azrail bu durumu kendisine ölüm anında tattıracaktır.onun için kişi kendi isteği ile ölüp,yani ölmezden evvel ölüm sırrına erişip,noktanın sırrını ve ilmin bir nokta olduğunu kavrayıp,noktanın çoğalması cahilliğinden kurtulması durumunda bu kişi açıklanan noktanın ve diğer kısımlarının sahibi olarak gönlü ferah bulur ve ruhaniyete yükselir.

Nazım(ks):Muhammedi ilimler,kainattaki devirlerde olduğu gibi,alimlerden alimlere devreder 

Soru:İlim bir nokta idi,onu cahiller çoğalttı.Sözü ile anlatılmak istenen nedir?

Cevap:İlmin birliği,bilinenin birliği iledir.Bilinenler, nokta gibidir. Yani,nokta sanıldığı gibi

asla çoğalmaz.Nokta gerçekte çoğalmadığı gibi,bilinen birlik olan Hüviyeti ilahiyenin de çeşitli suretlerle açığa çıkması onun birden fazla olduğu anlamına gelmez.Bu birliğin Hz. Ali tarafından keşif edilmiş ve biliniyor olması oradaki kişileri mahcup etti.Çünkü onlarda ilahi birliğin çoğaldığı fikri galipti.Halk ve Hak görüp iki varlık varmış gibi ikilikte kaldılar.Bu şekilde düşünenler,yani ikilikte kalanlar,gerçek üzere cahillerdir ve emirden de gafillerdir.

              İnanmışların velisi olan Ali(R:A)’nın söylemiş olduğu “Ba”harfinin altındaki nokta benim;sözünün gerçekteki anlamını,peygamberlik ilminin varisi,diriliğin sırrı ve evladı resul Muhammed Nur’ul Arabi Hz.leri şu şekilde açıklar.Mürekkep kutusuna batırılıp çıkarılmış bir kalem ucunun kağıt üzerinde bıraktığı iz noktadır.Bu noktadan meydana gelen harf ve kelimeler o noktanın aynıdır. Çünkü nokta dışında bir şey yoktur.Kalem ucuyla kağıt üzerinde oluşan nokta,harf ve kelimelerin özü olduğu gibi belki onların aynısıdır.Sırların özü belki aynıdır.Çünkü kapı girilecek yerdir ve şehrin özü belki aynıdır.Girilecek yer kapı olunca, şehrin hangi taraf ve kısmından girersen gir,o kısım sana kapı olur.Sana noktanın ve veliliğin sırrını bildiren bilgili ve olgun insan,aynı Medine olup senin kapındır.Ali’nin sırrı ve velilerin büyüğü o’dur.Şimdi sen!Bu yolla açıklanan sırları öğrenip anlamaya çalış.Biz burada noktanın taşıdığı sırrın bir bölümünü açıkladık.orada bir sır var ki,o,sırrı da açık etmiş olsaydık,bu sırdan akıllar sarsılır ve deprenirlerdi.

Hz. Pir(k.s):Şu kitap ki, hakikat sultanlarının varidatıdır.Her ne kadar açıklamak istediğimiz varidat kitabı birkaç yaprak hacminde de olsa bunun sırları göklere sığmaz.

              Bedreddin hazretlerinin varidata besmele ile başlamasının üçüncü hikmeti:Bütün kainat,besmeledeki üç ismin varlığından meydana gelmiştir ve bu üç ismin görüntüsüdür.      

Besmele bu üç ismi kendisinde toplamıştır.Bu isimler şu şekilde sıralanır.

Allah ismi;zat,Rahman ismi;sıfat,Rahim ismi;ef’al(işler) dir.Her şeyin  açığa çıkışı ve vücuda gelişi bu üç isimle olduğundan,bir işe başlamak için besmele çekmek emri verilmiştir.Bütün varlık, besmeledeki üç isimden oluştuğuna göre,bu varlık içersinde zarar verici yaratıklar da vardır.Bunlar;iblis,cin, şeytanlar,yılanlar, akrepler,yırtıcı hayvanlar ve kuşlar,vb…

Cehennemin ateş memuru olan zebaniler bunun yanında azaplar,kederler ve marazlar, celal isminin açığa çıktığı yerlerdir.Açıkta olan celal isminin ikincisi,aynı zamanda üç isimde de bulunan Rahman ismidir.Rahman isminin bir yönü de olgunluk demektir.Rahman’da bütün yaratılanlar karışmış durumdadır.Rahat elemle, faydalı zararlı ile,lezzet zorluk ve yorgunlukla karışmıştır.Birbirine karışık olan bütün bu değerler, Rahman isminin tesiri ile var olurlar.

Çünkü Rahman ismi, celal ve cemal isimlerini de kapsadığından olgunluk olarak da adlandırılır.Yani,Rahman ismi;dünya iyiliğidir.Çünkü Dünya nimetleri bulanıklıktan arınmış değildir.Dünya nimetleri bulanıktır.Lezzet ve acılık,rahat ve zorluk,faydalı ve zararlı birbirine karışmış durumdadır. Besmelenin üçüncü ismi Rahimdir:Ahiret nimetleri ve karşılıksız bağışlanan ilim ve bilgiler Rahim isminin etkisiyledir.Çünkü Rahim ismi sırf cemaldir.Rahim ismi ile celal karışmaz.Ahirete ait isimdir.Rahman’ın hem Dünya’ya ait hem de celal ve cemal olmasından dolayı dünya ehli rahat olamaz.Rahim’in ahiret ve cemal olması ile de ahiret ehli, uhrevi nimetlere kavuşur ve bu nimetlerle lezzetlenir.Kendilerine ilim(ilmi ledun) bağışlanmış olanlar daima bu zevk ve neşe içindedirler.

              Muhammed(sav) sırf cemal olup,çok acıyan,çok merhametli ve bağışlayan(Rauf ve Rahim) isimlerin sahibi olarak inananlara gönderildi.resulullah(sav) efendimizin bu özelliğini Kuranı Kerimde Tevbe suresinin 128.ayetinde açıkca görmekteyiz.Bu ayetin meali şu şekilde ifade edimiştir.”Andolsun içinizden size onurlu bir resul gelmiştir.Sizi rahatsız eden şey onu da üzer Çok düşkündür size.Müminlere ise daha şefkatli daha merhametlidir.”

Hz. Pir Muhammed Nurül Arabi, Kenzi mahfi adlı eserinde ”Bu ayetin gerçek anlamını şu

şekilde açıklamaktadır:Ey!suretlenmiş cüz’ler ve yaratılmış halk.Suretlenmiş tafsilatımdan bir cüz,resul suretiyle size geldi.Surette küçük olan bu insan manada olgun ve mükemmeldir.

O suret,bedenlenmiş suret olarak tafsilatıma(Cenabı Hakkın görünürdeki varlığı) geldi. O,tafsilatımda bir şahıstır.O resul gelip,peygamberlik hükmünün, diğer suretler üzerinde galip olma duygusuyla beni davet etti.Nereye davet etti?bölünmez bütünlüğüme ve suret alemine davet etti.(Kül ve cüz’e davet).o resulde,iman ve daveti kabul etme kabiliyetiyle, bazı kıymetli  değerler ve şerefle açığa çıktım.Bazı suretlerde ise küfür ve inatla göründüm.

Bazı suretlerde iman ve kabul,bazılarında küfür ve inatla görünmemin sebebi ise:Hikmete dayanan gerçekliktir.İnsan sureti, olgunlukla görünen,o resulün vasfından yani özelliklerinden meydana geldi.Gerçek olarak:Olgun insan suretiyle yaratılan,o resul,çok merhamet ve iyiliğe sahip olmasından dolayı diğer insanlar için kederlenir.Bazı insanların imanlarını terk ederek, başlarına, elem ve kederden,aslında layık olmadıkları halde ne gelmişse inatları yüzünden olmuştur.O tür insanların resule imandaki inatları,resulün kendisi için olmuştur.Çünkü o inat onları resulden uzaklaştırmıştır.Cüz’ü külden uzak eder.O resul,olgunluktaki yüksekliği ve merhametinden dolayı benim iman ve hidayetimde hırslı oldu.Niçin hırslı oldu? Mümin olma şeref ve değerleri yönünden hırslı oldu.Çünkü;her bir kül,kendi cüz’üne yakın ve meyillidir.Bu nasıldır?Kül durumunda olan bir annenin,kendi cüz’ü olan çocuğuna yakın olması gibidir.İşte tevbe suresi 128 ci ayeti kerimesi gizli hazinenin esası olan birliği açıklamış olup,O resulün nefis ve zatınızdan geldiğini belirtir.Bu birliğin gerçeği,bütün alemin bir zat’ın görüntüsü olmasıdır.Bütün müminler kardeştir,sözü bu sırrı kuvvetlendirir.  

Resulullah(sav) bir hadisi şeriflerinde buyurur: Adem su ile toprak arasında iken ben nebi idim.Bu hadisin açıklaması:Gerçek,mutlak birliğimden bir resul gönderici idim, Nereye? cisimler alemine gönderici idim.Ne zaman gönderdim?Ezeldeki söz vermenin(Misaga’s set) şu gerçeği ile,başkasını var eden zatın,birliğinin emri olan yemininden evvel,Resul gönderici idim. Misaga’s set: Makamı cem,gizli hazine ve birliğin oluş emridir.Burada kul,Hak’kın aynasıdır. Hak zahir(açık),kul batın(iç) ve Hak’ka kuvvettir.O Resulü biçimlendirip, unsurların (bedenleri oluşturan temel özellikler) çoğaldığı zamandan evvel gönderdim. unsurların ne ile bağlanması?Ayniyetimle,unsurların birleşmesi ve düzenlenmesinden evvel Resul gönderdim. Ne ile birleşme?Olgunluğun evveli olan Adem suretinin oluşumundan ve unsurların düzeninden evvel Resul gönderdim.Yani hazretül cem’den evvel demektir ki,bu da makamı cem’dir.Neden evvel?Alemlerin dirilme ve dağılmasında ki(alemi bağ’s ven nüşür) şu risaletin davetini ortaya koymazdan evvel gönderdim.Neyi ortaya koyup bu davetten evvel?  Ben ve saat  şu iki parmak kadar yakındır sözünü demezden evvel Resul gönderdim.

İki parmak:Hak ve halka işarettir.Alemi bağ’s vennüşur:Hazretül cem’dir.Yani Hazretül cem’e varmazdan evvel Resul gönderdim demektir.Hazretül cemde, Hak kuvvet olup,halk zahir(açık) Hak batın(iç) olur.Halk zahir demek,kulun Hak diliyle konuşması demektir.Belirtilen risaletle davet,alemin dirilmesi ve dağılmasından evvel ile murad edilen:Unsur suretlerin, yani bedenlerin yaratılmasından evvel,bilinmezlik alemindeki(alemi gayb) inişim vaktinde davet eder idim.Yani makamı cem’in zevk ve müşahedesine(görme) davet ederim.Halkı içe(batına) davet ederek,Hak’kı açık(zahir) görmektir.Neyi davet?Her mertebedeki ruhları ve gök ehlini ve de bunların dışında kalanları ki onlar zatımın tafsilatıdır.Tevhidi ef’alde fenayı ef’al,tevhidi sıfatta fenayı sıfat,tevhidi zatta fenayı zat ederler.Bunlar ruh derecesinde kaldılar,onun için bunları cem’e davet ediyor.Alemi gayb:Alemi cem’dir.Neden davet?Cüziyeden,külliyeye davet etti.Bu davete emrederim.Nerede emir?her bir mertebede ve mertebelerde olma değeri ile emrederim. Mertebelerin bütünlük ve farkına emrederim.Benim zatım her bir mertebede hem bütünlük hem de fark halindedir.Bu mertebe ve zevklere ulaşmak ancak Allah ile olur.Allah dan başka olgunluk verecek rab yoktur.Efendimiz(sav) sırf cemal olmasını,Rauf ve Rahim ayeti kerimesini, aşağıdaki hadisi şerifin kuvvetlendirdiğini işaret eder.Resulü Ekrem (sav) efendimizin sırf cemal olmasını hz.pir Muhammed nur Arabi şu şekilde açıklar;

Muhammed(sav)’in sırf cemal ve raufürrahim olduğunu şu hadisi şerif ortaya koyar.”Benim ümmetim için şifa üç şeydedir.İlki:Kurandan bir ayetle şifa bulması,ikincisi:Bal yemekle, Üçüncüsü:dağlanmaktır.Fakat benim ümmetim için dağlanmayı uygun görmem buyurmaktadır.

Dağlanmayı uygun görmeyen resulallah(sav)efendimizin bu tutumu onun sırf cemal olduğunu ispat eder.Efendimiz(sav) hem bedensel doktor hem de manevi doktordur.Hadisi şerifin bedene olan faydasını belirttiği gibi,manevi şifasını da bir yolla işaret eder.Kendi varlığından ve benlik hastalığından kurtulmakla Kuran ve birlik ile şifa bulur.Bu ise makamı cem neşesidir.Yani Hakkı zahir kendini batın görerek,varlık ve benliğini yok edip,bekabillah ve Kuran birliği ile şifa bulur, sıhhat kazanır.İkincisi olan bal yemek:İrfaniyet lezzetleridir İkinci fark olan hazretül cem’in bilinmesi ve zevk edilmesidir.Fena ve beka mertebelerini zevk etmeyen,kendi varlık benliğinde ve nefsinde kalanlar,alemi ahirette manevi azap görerek ve cehennemde yanmak suretiyle bu hastalıklardan kurtulur.Ta ki gerçek fenafillah ve bekabillah anlaşılmış olur.Ancak ümmetimin cehennem ateşinde yanmasını uygun görmem,yanmasa daha iyi olur.

Bu alemde yani, yer yüzünde yaşarken mürşidi kamil(geçek yol gösterici),peygamber (sav) efendimizin mirasçısı olan seçkinlerden birini bulup,fenafillah ve bekabillah makamları bu kişiden öğrenilir ve zevk edilirse,alemi ahirette cehennem ateşi ile yanmaktan kurtulursun. Efendimiz(sav),bu manevi eteş ve azaptan ümmetini kurtarmak için Rahim ve merhametinden dolayı hırslı olup Rauf ve Rahim oldu.

Besmeledeki üç ismin sırlarını zamanın bilgi ve becerisi mikdarınca açık edip yazdım.Yoksa, Allahın  ilmi ve bilinmesine dair  sırların sonu yoktur. Bu yoldaki hediyeleri ve iyilikleri tükenmez,sonsuzdur.Kıyamete kadar besmelenin sırları açık edilip tarif olunsa da Allah ehlindeki sır ve gizliliği ve de besmelenin lezzeti ve sırları tam açıklanamaz……………      

(xx) Kenzi mahfiden alınan açıklama burada son buldu.(Ç:N)