Cemalin görmeğe arzu ederim ya Rasulallah

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

                          Cemalin görmeğe arzu ederim ya Rasulallah

                          Yoluna canımı vermek dilerim ya Rasulallah

       Pir seyyid Muhammed nur Hz; “Peygamber efendimizin vücudu unsuru, vücudu misali, vücudu nur-u olmakla üç vücudu vardır” diyor ki, vücudu unsur; peygamber efendimizin 1400 küsur yıl evvel annesi amineden doğup, 63 yaşında bu âlemden göçen beşeri beden varlığıdır. Vücudu misali ise; resulullahın rüyada görülen suretidir. Ki bunu ifadeyle peygamber efendimiz, “Her kim beni rüyasında görürse o beni görmüştür, çünkü iblis benim suretimde görünemez” buyurur.

Vücudu nur-u Muhammed; Cenab-ı Hakk’ın zat-ı tekliğinden ilk yaratılan olmakla, cümle âlemlerin ve varlıkların aslıdır. Bunu beyanla, Hz.resulullah efendimiz “Allah evvela benim nurumu yarattı” buyurduğu gibi, başka bir beyanında ise; “Âdem su ile toprak arasında iken ben nebi idim” Diyor.

       Bu itibarla, vücudu nuru Muhammed (s.a.v) cümle âlemlerin ve varlıkların evveli olduğundan cümle varlıklar, tafsilatı Muhammeddir ve nur-u Muhammed her yaratılmışta mevcuttur. Ve vücud-u nur-u Muhammedi ancak, seçkin veliler ziyaret edip müşahade ederler. Ve bu seçkinlerden olan Hz.Ömer (r.a) resulullahın vefatında; “Kim Muhammed öldü der ise onun başını keserim o her zaman sağdır” demiştir. Ki bu sözleri Hz.Ömer, vücudu nuru Muhammed müşahadesiyle o anda söylemiştir.

      Bir kimse vücud-u nuru Muhammed müşahadesine ancak, meslek-i resul’de mürşid-i kâmil’in telkin-i irşadı olan seyri süluk ile ulaşabilir. Bunu ifadeyle Hz.peygamber efendimiz; “Her kim beni bulup görmek isterse, benim varisim olan âlimi bulsunlar ben orada bulunurum” buyurmuştur. Ki her asrın müceddid / yenileyici pir-i, Hz.resulullahın varisidir. O asırda zuhur eden kâmil mürşidler ise, müceddid pir’in vekilleridir. Resulullahın varisi olan bir müceddid, seyri süluku bizzat resulullahtan gördüğü için, bu varislerin şahsında tasnifi düzenlemesi zahir olan meslek-i resul telkini irşadıyla ancak, vücud-u nuru Muhammed müşahdesine erişilir.

      Bizim de irşadından nasiblendiğimiz, Kosova devletinin Rahoves şehrindeki melami tekkesinin son kâmil mürşidi Süleyman kolari Hz; “Hz. resulullah efendimizin bu zamandaki varisi pir seyyid Muhammed nur Hz. olup, zamanın kâmil mürşidi ise, pir seyyid Muhammed nur Hz.nin vekilidir.” Buyurmuştur.

      Bu itibarla, Hz.resulullahın varisi pir seyyid Muhammed nur’un vekili olan kâmil mürşidin, meslek-i resul telkin-i irşadı ile vücudu nur- u Muhammed müşahedesine ulaşılacağını beyanla Malik Efendi; Cemalin görmeğe arzu ederim ya resulallah, yoluna canımı vermek dilerim ya resulallah, buyuruyor. Ki, vücudu nur-u Muhammed güzellliğini görüp müşahade etmek isterim, gerekirse bu uğurda canımı veririm ya resulullah, demektir.  

                          Şeha sevginden mecnunum ki Tahir ve dahi Ferhad

                          Delip dağın seni görmek severim ya Rasulallah

      Şeh; cümle evliyanın ve peygamberin şahı / padişahı olan Hz.Muhammed (s.a.v) dir. Mecnun ile Leyla, Tahir ile Zühre Ferhad ile şirin, Kerem ile aslı gibiler, ehli kemalin ilâh-i sevgiliyi ve Hak âşıklığını ifadeyle eserlerinde ve şiirlerinde bahsettiği kahramanlardır. Ve Ferhat’ın sevgilisine kavuşmak için dağı deldiği rivayet edilir.   

      Buna göre, cümle evliyanın ve peygamberlerin şahı (padişahı) olan Hz.Muhammed sevgisinin cazibesi, beni mecnun edip kendimden geçirdi. Beni senden uzak tutup ayrı koyan dağları Ferhad gibi delip yol ederek, seni müşahade edip görmeyi severim ya resulallah, demektir.    

                          Bugün Feryad-ı andelib ki hâristanda nalânım

                          Gülistan yüzünü görmek severim ya Rasulallah

     Andelip; bülbül, haristan; dikenlik, nalân; inleyen, sızlayan, gülistan; gül bağı / gül bahçesi, demektir. Ki senden ayrı olmak dikenliğinde bülbül gibi inleyip sızlıyorum, gül bahçesi olup gül kokan nur’u vechini / yüzünü müşahade edip görmeyi severim ya resulallah, buyruluyor.  

                          Yanıp tenim kebâb oldu eridi cismim içine yağ

                          Vücuduma tabib olmak dilerim ya şefi Allah

       Tabib; doktor, hekim, ya şefi Allah; ey Allahın şefaatına mazhar olup Allahın şefaatıyla şifa veren, şifa dağıtan, demektir. Kuranda; “O’nun katında bizzat kendisinin izin verdiği kimseden başkasının şefaati yarar sağlamaz.” (Sebe-23) buyrulur. Bu ve benzeri ayetlerden de anlaşılacağı gibi şefaat, Allah’a ait olup ancak Allah’ın izin verdiği kulları şefaat edebilir. İsmail Hakkı Bursevi Hz; “Onlar için dua et, çünkü senin duan onlar için bir sükünettir / güvendir…” (Tevbe- 103) ayet beyanı ile Hz.resulullah efendimize şefaat etme yetkisinin verildiğini ifade eder.      

        Bunu beyanla, Kebap gibi yanıp yağ gibi eriyen cismi vücuduma tabib olmanı ve şefaat etmeni dilerim ya şefi Allah, yani ey Allahın şefaatına mazhar olup Allahın şefaatıyla şifa verip şifa dağıtan, buyruluyor.  

                          Kerem gibi bugün Malik fena buldu yolunda hem

                          Beka itmek cemalinle severim ya Rasulallah

     Kemal zurnacı Hz; “Bazı sâdât / seçkin veliler vardır ki onlar bir an resulullah (s.a.v) efendimizden ayrı kalsalar, kendilerini mürted (dinden çıkmış) sayarlar” Buyurmuşlardır. Ki Malik ef. Hz.de; Kerem’in sevgilisi / maşuku olan aslı’nın uğrunda kendini feda etmesi gibi, seni müşahade için girdiğim mesleki resul seyri süluk yolunda vücudu varlığım fena buldu, senin cemali nur’u güzelliğinden hiç ayrılmadan, beka (ebediyet) bulmayı severim ya resulullah, diyor. Allahu âlem.

Ya ilahi eyle imdad sen bugün hem kuluna

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

                          Ya ilahi eyle imdad sen bugün hem kuluna

                          Eyle imdad hasbiyallah Hakk'i çün ol kuluna

      İmdat; yardım, demektir ki ya ilâhi eyle İmdat ifadesiyle; “Allah sizin mevlanızdır ne güzel mevladır O, ne güzel nasirdir O, / ne güzel yardım eder” (Enfal- 40, Hac- 78) ayetleri hikmetince Allahtan yardım isteniyor. Hasbiyallah ifadesiyle ise; “…Hasbünallahu ve ni’mel vekil- Allah bize yeter o ne güzel vekildir.” (Ali İmran- 173) ayeti kerimesine işaret edilerek, Allahtan istenen İmdat ve yardımla, Allahın kuluna vekil olması talep ediliyor. Ki Ayette ifade olunan “vekil,” kelime olarak başkasının adına bir iş yaparak veya konuşarak faaliyette bulunmaktır. Allahın kuluna vekil olması ise, kulun faaliyetini Allahın yapması, demektir.

     Allahın kullarına vekil olmasını ifadeyle; Bedir harbinden sonra sahabeler kendi aralarında, “ben şu kadar müşrik öldürdüm,” bir diğeri “ben bu kadar müşrik öldürdüm,” gibi konuştuklarında, “Siz öldürmediniz onları, Allah öldürdü onları… (Enfal- 17) ayeti inzal oldu. Hz.resulullah bedir harbi esnasında bir avuç toprak alıp müşriklerin üzerine attı da, mucize olarak müşrikler görmez oldular. Ki aynı ayette bu olayı da ifadeyle, “Attığın zaman da sen atmadın, Allah attı…” (Enfal- 17) buyruldu. İşte bu ayet hem bedir gazilerinin hem de resulullah efendimizin faaliyetini Allahın yaptığını ifadeyle, hem resulullaha, hem de bedir gazilerine Allahın vekil olduğunu beyan ediyor.

      Bu itibarla, bir kimseye Allahın vekil olmasının izahı şöyledir. Kuranda; “… Bütün kuvvetin Allah’ın elinde olduğunu, Allah’ın şiddetli azabı bulunduğunu anlayacaklarını (şimdiden) idrak etseler ” (Bakara, 165) Ve “…İşlerin tümü Allah’ındır” (Ra’d, 31) buyrulur. Ki imanın şartlarından biri, hayrın (iyiliklerin) ve şerrin (kötülüklerin) Allahın kudretiyle / kuvvetiyle meydana geldiğine, iman etmektir. Ki tüm iyilikler ve kötülükler Allahın kuvvetiyle açığa çıkmasına rağmen, Allah kullarına iyilikler yapmasını, kötülükleri ise yapmamasını emreder. Yani Allah, iyiliklerin yapılmasında emredeci amir olduğu gibi iyiliğin yapılmasından da razıdır. Allah kötülüklerin yapılmasını yasaklayarak kötülükleri emretmediği gibi, kötülüklerin yapılmasından da razı değildir.

      Bu itibarla bir kimse, ‘ya rabbi senin kuvvetinle, sen emredip razı olduğun için iyilikleri yapıyorum’ dese doğrudur. Fakat kötülükleri de aynı şekilde değerlendirip ifade ederse doğru olmaz. Çünkü kötülüklerin zuhurunda Allahın kuvvet ve kudreti olmasına rağmen, Allahın emri ve rızası yoktur. Bunun için bir kimse ‘ya rabbi, kötülükleri sen emredip razı olduğun için yaptım’ demiş olsa, aynı iblis (şeytan) gibi Allaha iftira etmiş olur.

     İlmi şeriata göre, bir kimse kötü işler yaparsa o kişi, ahirette cehennem azabına muhatap olur. Eğer bir kimse, kendisine nisbetle iyilikler yaparsa o kişi, işlediği iyilikler karşılılığında ahiretteki amel cennetinde huri, köşk, gılman vb. cennet nimetleriyle nefsini / kendini lezzetlendirir. Ki bu iman ve anlayış şeriata göre meşrudur.

     İlmi hakikata göre ise, Hakikat yoluna girmiş bir mesleki resul saliki, zikri daim uyanıklığıyla Allahın emretmediği ve razı olmadığı hiçbir şer / kötü faaliyette bulunmayıp günaha da harama da yanaşmadığından, Hak yolundaki salikin, günahı olmaz. Hak yolundaki salik, Allahın vahiyle emrettiği her türlü iyilik ve sevapları yapar, fakat bu iyilikleri sevapları yaparken asla nefsini (kendini) huri, köşk vb. amel cenneti nimetleriyle lezzetlendirmek için yapmaz. O, iyilik ve sevabı Allah emrettiği için muhakkak yerine getirir. Ve tevhidi sıfat makamı keşfi irfanıyla hakikat ehli, yapıp işlediği tüm iyilik ve sevapları kendine nisbet etmeyip, her faaliyetteki tüm sıfatların mefsufu olan Allaha nisbet ettiğinden, hakikat ehlinin sevabı da olmaz. Bu itibarla işlemediğinden günahı olmayan, yaptığı iyilik ve sevapları mefsufu olan Allah nisbet eden, hakikat ehli kulların vekili, Allah olur.

      Bunu beyanla; Ya ilahi eyle imdad sen bugün hem kuluna, eyle imdad hasbiyallah Hakk'i çün ol kuluna ifadesiyle, ey Allahım bu gün, yani tevhidi sıfat keşfi irfanı günü aydınlığına erişmemde, senin vekil olduğun kullar arasına benimde dâhil olmamda bana yardım et, bana sen vekil ol Allahım, buyruluyor.

                          Yek ateş verdi dile şerha etti cüssemi

                          Eyle imdad kıl "Kefa'llahu" hakkıçün ol kuluna

     Yek; Bir, dil; kalp, gönül, şerha; dilim dilim, paça parça, Kefallahu; ifadesi ise, Allah kâfi geldi, demek olup Kurandaki “…Ve kefallahul mü’mininel kıtâl ve kânallahu kaviyyen aziza. - Ve Allah müminlere savaşta muvaffak olmalarında kâfi geldi / yetti. Allah kuvvetlidir, mutlak güç sahibidir.” (Ahzab-25) Ayeti kerimesine işaret ediliyor.

Buna göre, yek / bir ateş verdin dil’e / gönüle demek, ilâh-i aşk mazharıyetiyle salikin gönlünde inkilâp / devrim oldu demektir. Ki bu devrim ile cüssem, yani kendime nisbet ettiğim vücudu varlığım parça parça olup dağıldı, buyruluyor. Ve bu devrim, ilâh-i sevgilinin tevhidi zat keşfi irfanıyla aşığın gönlünde tecelli ederek, vahdet / bir olan güzelliğini aşığa göstermesiyle aşığın kendine nisbet varlığının darma dağın, yani fenafillâh olmasıdır.

     Bir kul, ahirette hesaba çekileceği sevap ve günahlarını, cehaletle kendine nisbet ettiği varlığıyla bu âlemde işleyip yapar. Ve kulun ahiretteki hesabını bu imtihan âleminde görmesini ifadeyle Hz.resulullah, “hesap günü gelmeden hesabınızı görün” buyurur. Ki bir kulun, meslek-i resulde Kâmilin telkin ettiği tevhidi zat keşfi irfanına ulaşması, onun aynı zamanda hadisi şerifte ifade edilen sevap ve günah hesabını bu imtihan âleminde görmesidir. Çünkü evvelki beytin açıklamasında ifade olundu ki, zikri daim uyanıklığıyla hiçbir günaha yanaşmayan salikin, yaptığı sevap faaliyetlerini Allaha nisbet ettiği için, sevap ve günah hesabını bu âlemde ölmeden evvel görmüş olur. Bunu beyanla kuranda; “Oku kitabını; bugün sana hesap görücü olarak kendi nefsin / öz benliğin yeter.” (İsra- 14) buyrulur.

      Bunu ifadeyle, yek / bir olan Hakk’ın aşk ateşinin dil’e (gönlüme) verilmesi, kendime nisbet ettiğim cüssemi (varlığımı) parçalayıp şerha etti, yani fenaya / yokluğa eriştirdi, buyrulduğu gibi, devamla “Ve Allah, müminlere muvaffak olmalarında kâfi geldi / yetti. Allah kuvvetlidir, mutlak güç sahibidir.” (Ahzab-25) Ayet Hakkı için, ben kuluna imdat kıl yardım et. Ey Allahım tüm kuvvet / kudret ve varlık senindir, ancak senin yardımın kifayet eder, demektir.  

                          Kalmadı sabr u kararım hiç bugün hem dilime

                          Eyle imdad hem "Ve yebkâ" hakkıçün ol kuluna

       Dil; kalp / gönül. “Ve yebka; baki olan, ebedi olan, demektir. Ki, bu ifade ile kurandaki “Ve yebka vechu rabbike zülcelali vel’ikram.- Celal ve ikram sahibi olan Rabbinin vechi / yüzü bakidir.” (Rahman- 27) Ayetinin mana ve hikmetine işaret edilerek; Cümle malûmat ve mevcudatta baki, yani ebediyen var olanın, rabbin celal ve kerem / ikram edici yüzü olduğu beyan ediliyor. Ki rabbin ikram yüzü, Allahın cemal tesiri ile zuhura geldiğinden ehli kemal bu ayeti, ‘rabbin celal ve cemali yüzü bakidir’ olarak yorumlamışlardır.   

      Bu ayetin, yani beka ve ebedi olan rabbin celâl ve cemal mazharı ikram vechi / yüzü sırrı mahiyetine ancak, meslek-i resulde mürşidi kâmilin irşadıyla fenafillâh olduktan sonra erişilir. Ki bu irşad aydınlığını taleple; Kalmadı sabr u kararım hiç bugün hem dil’ime. Eyle imdad hem "Ve yebkâ" hakkıçün ol kuluna, buyruluyor. Yani ey Allahım, dil’imin / gönlümün sabrı tükenip kalmadı, bekabillâh olan ebediyet vechine / yüzüne ulaşmamda ben kuluna yardımcı ol, deniliyor.

                          Bir aceb derde giriftarım ilahi el-aman

                          Eyle imdad ol "Kad efleha' hakkıçün hem sırrına

      Giriftar; tutulmuş, yakalanmış, manasına olup kadefleha ifadesi ise kuranın; “Kad eflaha men tezekkâ ve zekeresme rabbihi fesellâ.- Nefsini / benliğini temizleyip arındıran gerçekten kurtuluşa ermiştir. Rabbini zikretmiş ve salâtı / namazı kılmıştır o.” (Ala-14,15) ayet beyanlarına işaret ediliyor. Ki bu ayetler, ledduni anlamı itibarıyla manevi kirlerden pisliklerden ve gizli şirk’ten, fenafillâh (Allahta yok olmak) keşfi irfanıyla temizlenerek arınanların, rabbin beka olan tecellilerine ulaşmakla felah bulduklarını. Ve felah ulaşan bu kulların, zikrullah uyanıklığı ve namazın hakikatı olan miraç keyfiyetiyle kavuştukları rabbin cemaliyle “bayram” yaparak, bayram sevinç ve neşesiyle zevklendiklerini ifade ediyor.

       Bunu beyanla; Bir aceb yani Hak’tan gafil olanların acaip gördüğü derde giriftarım / tutuldum ilahi el-aman. Eyle imdad ol "Kad efleha' hakkıçün hem sırrına, buyruluyor. Ki Hakk’a kavuşarak rabbin vuslat zevkine erişmek gibi halkı âleme acaip, tuhaf gelen bir derde tutuldum. Manevi kirlerden, pisliklerden ve “gizli şirk” zülmünden temizlenip, rabbin beka yüzüne kavuşup rabbin müşahedesiyle “bayram” yapmamda bana yardım et, demektir.

                          Mâliki ejder olub mestan-ı sunuh'ıl-vechile

                          Eyle İmdad "semme vechu'llah" hakkıçün emrine

      Maliki ejder; Hz. Ali nin yardımcısı, Mısır valisi ve komutanıdır. Mestane; sarhoşça, sunuh; emin olma, iyice bilme, vech; yüz, çehre, “seme vechullah; ifadesiyle ise, kurandaki “... feeynema tüvellü fe semme vechullah... – …yüzünüzü nereye çevirirseniz Allah’ın yüzü oradadır…” (Bakara- 115) ayetine atıfta bulunuluyor.

       Hz.Ali nin yakını ve komutanı olan Malik bin ejder hakkında, daha evvelki beyitlerin açıklamasında detaylı bilgi verilmiştir. Ki zamanın velayet irşadı yapan mürşid-i kâmili, velayetin imamı olan Hz.Ali nin misyonunu taşıyıp temsil ettiğinden, zamanın Maliki ejderidir. Çünkü zamanın kâmil mürşidinde velayet sırrı mevcuttur. Bu itibarla, Hz.Ali’nin sadık temsilcisi ve komutanı Malik bin ejder gibi, zamanın Kâmil mürşidi velayet irşadını yaparken gösterdiği sadakatla, valeyet mürşidlerin imamı olan Hz.Ali’yi temsil eder. Bunu ifadeyle Hasan Fehmi (tezdoğan) Hz;

Fehmi ol şahın yolunda kurban

Ondandır elimde bulunan ferman

Dertli olan canlar buldular derman

Canımın içinde cananım Ali

Her dem gönlümdeki mihmanım Ali… Buyurur.

        “Seme vechullah” ifadesinin geçtiği ayet ifadesi mana ve hikmet yönü ile değerlendirildiğinde, fenafillâh olup Hakk’ın zatından gayrı mevcut olmadığı imanına erişen kulun, Hakk’ı zahir, halkı ise batında müşahede irfanıyla her nereye dönse hep Hak’la olmasının beyanıdır. Ki bu müşahede kulun Hakk’a farz yakınlığı olup, meslek-i resulde Kâmil mürşidin telkin ettiği makamı cem sırrını içerir.

       Bunu ifadeyle, Malik bin ejder Hz.nin ismini kendi ismiyle özdeşleştirerek, velayet mürşidlerin imamı Hz. Ali nin kendi zamananındaki yardımcısı olduğunu ifadeyle Malik ef; Mâliki ejder olub mestan-ı sunuh'ıl-vechile. Eyle İmdad "semme vechu'llah" hakkıçün emrine. Diyor. Yani, bu zamandaki Maliki ejder misyonunu temsil edip taşımamda, makamı cem müşahedesi sırrına erişip emin olmamda, bana yardımcı ol demektir.  

Gafil olma dinle sözüm ey amu

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

                            Gafil olma dinle sözüm ey amu

                            Bil-gadatı ve'r-revah" kıl zikr-i hu

       Amu; öğrenen, bilgatatı ver revah; ifadesi, sabah ve akşama kadar, anlamındadır. Zikr-i hu; Hakk’ın, gayb-ı mutlak hüviyetinin ismidir. Buna göre, gafil olma dinle sözüm ey amu ifadesiyle kurandaki, “Rabbini içten yalvararak ve gizlice sesini yükseltmeden sabah akşam zikret, gafillerden olma.” (Araf-205) Ayet manasına atıfta bulunularak, her nefeste zikri daim ile gafletten uyanmamız beyan ediliyor.

      Bilgatatı ver revah beyanı ise, sabah ve akşama kadar anlamında olup, bu ifadeyle kurandaki “Vasbir nefseke meallezine yed’une rabbehum bil ğadati vel aşiyyi yuridune vecheh ve la ta’du aynake anhum turidu zinetel hayatid dünya ve la tuti men ağfelna kalbehu an zikrina vettebea hevahu ve kane emruhu furuta. – Benliğini / nefsini sabah akşam Rabbinin vechini / yüzünü isteyerek ona yalvaranlarla beraber tut. Eğreti dünya hayatının süsünü isteyerek gözlerini onlardan kaydırıp uzaklaştırma ve sakın kalbini zikrimizden gâfil koyduğumuz boş arzularına uymuş kişiye uyma / boyun eğme böylesinin işi hep aşırılıktır.” (Kehf- 28) Ayetine işaret ediliyor.    

       Buna göre, ey Hakk’a gerçek / hakiki kulluğun nasıl yapıldığını öğrenmek isteyen kimse, her nefeste zikri daim uyanıklığıyla gafleti terk et. Eğer kulluğunu felaha, kurtuluşa eriştirip rahat olmak istersen Allahın hu ismini zikredip, hu isminin hikmeti mahiyetini fehm et, deniliyor. Ki daha evvelde beyan olunduğu gibi hu, hiçbir bilgi ve anlayış ile hudutlanamayan / sınırlandıralımayan Hakk’ın gayb-ı mutlak hüviyetinin (kimliğinin) ismidir. Ve hu zikrinin mahiyeti, Hakk’ın zat tecellisiyle kulun zerresine varıncaya kadar yok / fena olmasıdır. Ki gerçek / hakiki kulluk işte bu yokluk olduğu için bir kişi, bu yokluğa erişmekle ancak felah bulup rahat edebilir.

     Çünkü yüce Allahın, rabbini bilip arif olması muhabbeti aşkıyla yarattığı insan, Ancak zat-ı ilâhi tecellisiyle ulaşılan fena / yokluk irfanıyla rabbine arif olup, rabbine kavuşarak kâmil bir insan olur. Bunu ifadeyle Hz.resulullah efendimiz, miraçta cenab-ı Hakk’ın “bana ne hediye getirdin” buyurmasına cevaben; “Ya rabbi senin hazinelerinde olmayan yokluğumla geldim” demiştir. Bu itibarla, yokluk haricinde olan bir kulluk, nisbeti varlık icap eder ki, var olmak ve varlık sahibi olmak Allaha ait olduğu için, bir kimsenin nisbeti varlığının olduğunu zannetmesi onu felah bulmaktan uzaklaştırdığı gibi, o kişiyi huzurlu ve rahat olmaktan da mahrum eder.

       Bunu beyanla; Ey gerçek / hakiki kulluğu öğrenmek isteyen kişi, felah bulmak rahat ve huzurlu olmak için, her nefeste zikri daim uyanıklığıyla gafleti terk et. Sabah akşam zikredilen hu ismi mahiyetini fehm et, buyruluyor.                

                            Emr-i Hak'ta daim ol sen serfüru

                            Yakmaya yarın seni nar-ı tamu

                           "Üzküru'Ilahe kesiran” ey ulu

                           "Bİl'l-gadatı ve'r-revahı" kıl zikr-î hu

      Serfüru; baş eğme, boyun eğme, Nar-ı tamu; cehennem ateşi, Ulû; sahip, demektir. Ki emri Hak, vahiyle Allahın yap, yapma dediği ve kullarını bu emir ve yasaklara itaat etmekte serbest bıraktığı kuran beyanlarıdır. Her kim bu kuran hükümlerine itaat ederse o kişi, Allahın razı olduğu ve dünya ve ahiret kendine faydalı faaliyetlerde bulunmuş olur. Ki bunu ifadeyle; Hakk’ın vahiyle emrettiklerine serfüru, yani baş / boyun eğip itaat edersen, ahiretteki cehennem nar’ı (ateşi) seni yakmaz, deniliyor. Ve “Üzkürullahe kesiran” İfadesiyle de, kurandaki “…Vezkürullahe kesiran leallekum tuflihun-- Allahı çokça zikredin ki felaha eresiniz” (Enfal- 45) ayetine işaret edilerek. Cümle âleme ve kendine varlık nisbet etmekle, kendi varlığının olduğunu zanneden ey ulu / ey sahip, “Allahı çokça zikredin” vahiy hükmünce gerek sabah gerek akşam daim ve ebedi bir rahatlık ve felah için, hu zikr-i mahiyeti hikmetine ulaş, buyruluyor.  

                          İçini sen hu ile eyle dolu

                          Sırr-ı hu sana görünsün hep kamu

                          Ulu'l- ebsar ol olma delü

                         "Bİ'l-gadatı ve'r revahı” kıl zikr-i hu

    Kamu; halkın hepsi, cümle âlem, Ulul ebsar; basiretli, akıllı, görüş sahibi olanlar. Delü; deli, demektir. Ki insanın içini hu ile doldurması, fenayı zat müşahadesiyle yokluğa / fenaya erişen kul’ın, tevhidi zat keşfi irfanına ulaşmasıdır. Tevhidi zat irfanı hu sırrı olup, bu sırra ulaşan kulun zahir batın tüm hisleriyle olan müşahedesinde, gayb-ı mutlak hüviyet olan zat’tan / hu’dan gayrı olmaz. Ve kamu da yani cümle âlemde hep görünen sırr-ı hu olur. Bunu ifadeyle Pir seyyid Muhammed nur Hz; “ Bir hu Mevcudata, bir hu malumata, bir hu da ikisine diyen hu olur” buyurmuştur. 

       Ulul ebsar; yani basiretli, akıllı, görüş sahibi ol ifadesiyle ise, “fa’ tebiru ya Ulul’ ebsar – ibret alın ey basiret sahipler ” (Haşr -2) ayetine işaret ediliyor. Basiret kelimesi akıllı görüş sahibi olmak anlamlarını içerir. Ki hakikatta basiretli olmak, akl-ı maaş ve akl-ı maad tesirindeki kulluktan akl-ı kâmil kulluğuna terakki ederek, kâmil insan olup cümle eşya ve varlıkları zat-ı ilâhi tecellisi olarak görmektir.

      Bunu beyanla, sabah akşam daimi felah bulup rahat ve mutlu olmak için, tevhidi zat irfanıyla kamu da yani cümle âlemde ve kendinde görünen sırr-ı hu müşahedesine ulaşarak basiretli kâmil akla mensub ol, deli olma buyruluyor.       

                          Zikr-i hu ile açıla bir kapu

                          Hak tecelli ede daim mû-be-mû

                          Hilmi'yâ meydana girsem hû deyu

                         "Bi'l-gadatı ve'r-revahı "kıl zikr-i hû

         Mü-be-mü; mübhem, bellisizlik anlamında olup, fiil sıfat ve vücut nisbetlerinden arınan bir kulun, namı nişanının yokluğu / fenası belirsizliğine erişmesidir. Bir kapının hu zikri ile açılması ise, kalbin / gönlün, hu zikri mahiyetine açılarak gönülde Hakk’ın gayb-ı mutlak hüviyeti olan zat tecellisinin zuhura gelmesidir. Ki, hu zikri mahiyetine kulun gönül kapısı açılırsa, o kulun gönlünde cenab-ı Hak zat tecellisi ile zuhur eder. Ve o kul ebediyyen namı nişanı olmayan daimi bir yokluğa erer.

        Bunu ifadeyle Malik ef. Hz. Hilmi mahlası ile kendini muhatab ederek bizlere; Hu zikri mahiyetiyle gönlünün kapısı açılır da o kapıdan yokluk meydanına girersen, ancak o zaman kulluğun felah bulur, refaha / huzura erişirsin, diyor.

Medhiyye-i Prizren

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

Medhiyye-i Prizren

                                 Prizren şehrinin medh edilmesi

                            Menbâ'ı 'ilm-i hakikattir 'azizim Prizren

                            Maden-i 'İlm-i ledündür dilmünirim Prizren

      Prizren; Osmanlı döneminde balkanlardaki askeri, coğrafi, ticari, sanat, eğitim ve kültürel açıdan çok önemli bir şehir olduğu gibi, prizren bu gün Kosova devletinin de en önemli şehirlerindendir. Ve günümüzdeTürkçe konuşulan balkan coğrafyasının nadir şehir merkezlerindendir. Menba; kaynak, zenginlik ve safiyetle doğuş olan yer, İlm-i ledün; mana ilmi olarak ifade edilldiği gibi, dinin batınına yönelik olan tarikat, hakikat ve marifet ilimlerini cem eden meraribi tevhid keşfi irfanıdır, dilmünir; kalbi nurlandıran, aydınlatan demektir.

      Buna göre, Menba’ı ilmi hakikattır azizim prizren, ma'den-i 'İlm-i ledündür dilmünirim Prizren ifadesi ile prizren şehri, hakikat ilminin kaynağı ve ilmi hakikatın zenginlik ve bollukla doğduğu bir şehir olduğu için azizdir, yani yüce, değerli, çok kıymetlidir, deniliyor. Ve devamla maden-i 'İlm-i ledündür dilmünirim Prizren buyruluyor. Ki maden gibi bitmeyen tükenmeyen leddun-i hikmet, mana ve ruhaniyet zenginliğiyle, islamın batınını teşkil eden tarikat, hakikat ve marifet ilimlerinin ve meratibi tevhid keşfi irfanının zuhur ettiği yer olmakla, kalbimi nurlandırıp aydınlatan şehirdir prizren, demektir.    

                            Kıblegahı âşıkandır arifinin meskeni

                            Bağ-ı tevhid bâb-ı vahdettir beşirim Prizren

     Kıblegah; namazda yönelinen taraf, kabe yönü / ciheti, bâb; kapı, bölüm, Beşirim; müjdeci, müjde veren, anlamlarına gelir. Buna göre, Hak âşıklarının yönelip gitmek için can attıkları bir şehir olduğu için prizren, cümle arifibillah’ın her zaman var olup barındığı meskendir. Ve makamatı tevhid irfanının hâsıl ve tahsil olduğu yerdir, yani tevhidi hakiki irşadının yapıldığı ve bu irşadla ihvanın aydınlandığı mekândır. Ve kulların vahdet-i ilâh-i tecellisiyle müjdelendiği bir bâb’dır / kapıdır prizren, buyruluyor.         

                            Gerçi gül etrafına peyda olur hâr şübhesiz

                            Verde nisbetle gülistandır emirim Prizren

      Peyda; var olan, açık, meydanda, har; diken, Verd; gül suyu, gülistan; gül bahçesi, gül ülkesi, demektir. Daha evvelde beyan olunduğu gibi gül, Hz.resulullah (s.a.v) efendimizi remzeder ki, resulullahın mübarek teri gül kokardı. Bunun için gül koklamak, sünnet olarak İslam dünyasında kabul görmüştür.

      İslam dininin tüm müminleri ruh-u Muhammede mazhar olur ve her mümin, Muhammed-i kulluk gayreti nisbetinde ruh-u Muhammed’den nasiblenir. Bu nasiplenmek, gül suyunu sürünmek gibidir. Ki kimi gül suyunu az sürünür, kimi çok sürünür ve bu şekilde her mümin süründüğü kadarıyla gül suyundan ve kokusundan nasiblenip zevklenirler. Bu itibarla her İslam mümini, kulluk gayreti oranında kimi az kimi çok ruh-u Muhammed (s.a.v) den istifadelenirler.

      Resulullah efendimiz; “Allah beni nurundan yarattı müminleri de benim nurumdan yarattı” buyurmuşlardır ki, hadisi şerifte ifade olunan nur-u Muhammed yaratılışı, meslek-i resul âli prensipler irşadıyla “hakiki / gerçek mümin” (enfal- 2) olanların mazhar olduğu bir yaradılıştır. Ve bu nur-u Muhammed, (s.a.v) yaratılışı, manevi ehl-i beyt / evlad-ı resul olan zamanın meslek-i resul kâmilin’de, onun meclisinde ve ihvanlarında ruh-u Muhammed olarak zahir olur. Bu itibarla, kâmilin meclisi gülistan yani gül yurdu, o meclisten zuhur eden ruhaniyet ise, gül kokusu ile teşbih edilir.

Har; yani diken ise kul’u kâmilin irşadından ve onun meclisindeki gül kokan ruhaniyetten alıkoyan her bir engel ve manidir.

      Bu itibarla, gerçi ruh-u Muhammed gül’ünün var olduğu her yerde, o ruhaneyetten nasiblenmeyi engelleyen hâr / diken olur şüphesiz. Verde, yani gül suyu mesabesindeki İslam müminlerinin var olduğu her yer ve şehirde gül’ün suyu kokusu da bulunur. Fakat prizren, manevi ehl-i beytin / evladı resul’un harmanıdır. Ve onların oluşturduğu meclis-i gülistandır, gül yurdudur. Bunu böyle bilin, ey amirler, ey şanlı namlı bey ve önderler demektir.         

                            Evliyanın yatağıdır anda akar feyz-i Hak

                            Ruhi tathlre hamamdır dinle canım Prizren

       Feyz-i Hak; cenab-ı Hakk’ın bolluk, bereketli manevi gıdaları, tathir; temizleme, evliya; Allah dostu, erenler, gerçek müminler demektir. Buna göre, Kuranda birçok ayette Allahın evliya kullarından behsedildiği gibi, bir kuts-i beyanında cenab-ı Hak; Meleklerin “ya rabbi senin evliya kulların kimlerdir?” Diye sormalarına cevaben, “beni zikredenlerdir” buyrur. Yine meleklerin “onlar seni görürlermi?” Sorusuna cenab-ı Hak; “görmezler.” Meleklerin, “seni görselerdi ne yaparlardı” demelerine karşılık ise Cenab-ı Hak; “daha fazla zikrederlerdi” buyurur. Bu kuts-i beyandaki ehl-i zikir olan evliyaların / Allah dostlarının içinden talipler, âşıklar, veliler, sadıklar, mukarribler, (yakın ehilleri) ve insan-ı kâmil çıkar. Ve aynı zamanda gelmiş geçmiş cümle peygamberler de ehl-i zikir evliya arasından seçıldiğinden, tüm peygamberler de ehl-i zikir velidirler.

        Pir seyyid Muhammed nur Hz; “kul süfliyete düşerse nefs, ulviyete yükselip terakki ederse ruh tabir olunur” diyor. Ki kulun ruh’a terakki edip yükselebilmesi için, aynı hamama gidip suyla yıkanıp kirlerden arınması gibi, ehl-i zikir arasına dâhil olup Kâmilin meclisindeki irşadla manevi kir ve pisliklerden arınıp, tertemiz bir arınmışlıkla ruh’a terakki etmesi gerekir.

       Bunu beyanla; Prizren şehri evliyanın / Allah dostlarının yatağıdır, anda akar feyz-i Hak olan bereketli manevi ruhani gıdalar. Ruhi tathlre, yani kulun ruh’a yükselmesine mani olan manevi kir ve pisliklerden temizlenilen arınılan bir hamamdır, dinle canım (ruhum) Prizren, buyruluyor.  

                           Okunur onda fütuhat hem fusus u varidat

                           Hâce-i vahded sarayıdır revânım Prizren

       Futuhat ve füsus; Şeyül ekber Muhiddini arabi Hz.nin futuhat-ı mekkiye ve füsusul hikem isimli çok kıymetli iki kıtabı, varidat; şeyh bedreddin Hz.nin varidat isimli kıtabı, hace-i vahdet; vahdet / bir’lik hocası, revan; giden, akan demektir.  

       Bu itibarla, şeyhül ekber Hz.nin futuhatı mekkiye ve füsusul hikem adlı kitapları çok meşhur olup, ehl-i irfan ve ehl-i kemal bu eserlerden çok istifade ederler. Hatta füsusul hikem kitabı seçkinlere hitab ettiğinden, bir arif medh edildiğinde; “bu şahıs füsusul hikem sırrına vakıf” denir.

      Varidat ise, şeyh bedreddin Hz.nin çok kıymetli bir eseri olup bu eseri pir seyyid Muhammed nur Hz. şerh etmiştir. Hz.pir’in şerh ettiği varidatı da Malik Efendi Hz. hem Türkçe, hemde Arnavutça zenginleştirmiştir. Yetişkin İhvanımızdan Mehmet naci güney beyefendi, Malik ef. nin zenginleştirdiği bu eseri gayretli ve titiz bir çalışma ile günümüz Türkçesi ile güncelleyip sadeleştirerek parlatmış, bu eserdeki zenginliğinin açığa çıkmasına hizmet etmiştir.

      Gerek futuhat, gerek, füsus, gerekse varidat isimli kitapların her biri vahdet-i ilâhiden gayrı bir şeyden bahsetmediklerinden, bu eserlerin her biri Hakk’ın vahdet / bir’lik sarayıdır. Ve bu eserler içerdiği hikmet ve marifetle Hak yolunun yolcularına hoca olmuş, bu yolcuların yolunu aydınlatmış ve halen dahi aydınlatmaktadır.

     Bunu ifadeyle; Prizren öyle bir yurt öyle bir şehirdir ki, okunur onda fütuhat hem fusus u varidat, adlı eserler deniliyor. Ve bu eserlerdeki hikmet ve marifet irşadının yapıldığı şehir olmakla, ihvanın her zaman gitmeyi arzuladığı Hâce-i vahded sarayıdır revanım Prizren, buyruluyor. 

                           Rûm ilinde ihtida tevhide nesrüder mahali

                           Pay-i pir basdığı yerdir ey muhibbim Prizren

        İhtida; iman yoluna girme, nesr; arş ve sema ile ilgili meleklerden biri, paye; rütbe, derece, basamak, muhib; seven, demektir.

Buna göre, daha evvelde bahsedildiği gibi kuranda iman’a ve hakiki (gerçek) iman’a mensub olan müminlerden ve hakiki / gerçek müminlerden bahsedilir. Mümin; “Lâilaheillallah muhammeden resulullah-Allahtan başka ilâh yoktur Muhammed Allahın resuludür / elçisidir” kelime-i tevhidini dili ile söyleyip kalbi ile tasdik etmektir. Hakiki mümin ise; meslek-i resul telkin-i irşadı olan zikri daim ile kalbi uyanmış, meratibi tevhid keşfi irfanına mazhar olmuş, dili ile ikrar ettiği Allah’a bu âlemde kavuşmuş ve yine dili ile ikrar ettiği vücudu nur-u Muhammede kavuşma gayretindeki mümindir. İşte bu her iki imanı ifadeyle kuranda; “Ey iman edenler, iman edin…” (Nisa- 136) buyrulur ki, bu ayet beyanındaki hikmet; ‘ey tevhidin kelimesini ikrar ile mümin olanlar, tevhidin hakikatı mazharıyetiyle rabbine kavuşan ve vücud-u nur-u Muhammedi ziyaret eden hakiki / gerçek müminlerden olun,’ demektir.

    Bunu beyanla; Rumelinde ihtida, yani tevhid-i hakiki imanı ile hakiki / gerçek mümin olmak isteyenlere hizmet eden nesr’in, yani arş ve sema meleklerinin mahalli olduğu gibi, pir seyyid Muhammed nur Hz. nin ayak basıp ziyaretiyle payelendiği, şereflendiği yerdir muhibbim (sevdiğim) prizren, buyruluyor.  

                           Hilmî der ki medhe doymam bâis-i feyzim yeri

                           Meşhed-i şeyhi Hulûsi'dir dinle şahım Prizren

        Bais; sebep, meşhed; şehidlerin mezarlığı, şehid düşülen yer, şeyh Hulusi; Malik Efendinin mürşidi Recep Hulusi Hz.dir.  

        Bu itibarla Kur’anı Kerim’in; “Allah yolunda öldürülür yahut ölürseniz, Allah'tan bir bağışlanma ve bir rahmet onların derleyip topladıklarından çok daha iyidir. Ölür yahut öldürülürseniz elbette ki Allah'a götürüleceksiniz.” (Ali İmran- 157,158) Beyanlarından açıkça anlaşıldığı gibi, Allah yolunda “ölenler” ve “öldürülenler” olmak itibarıyla şehidlik iki kısımdır. Birincisi; Allah yolunda öldürülenler ki, bunlar kılıç şehidi olup din vatan uğrundan öldürülenlerdir. Süleyman kolari Hz; “Din insanı, vatan ise, dini muhafaza ettiğinden vatan için öldürülünler şehit olurlar” buyurmuşlardır. Şehidlerin ikincisi ise Allah yolunda ölenler olup, bunlar Hz. resulullah’ın “Ölmeden evvel ölün” buyruğundaki hikmet mazharıyetiyle fenayı efal, fenayı sıfat ve fanayı vücut keşfi irfaniyetiyle ölmeden evvel ölerek, tevhid-i irfan şehidi olanlardır. Ki Malik Efendinin mürşidi olan şeyh Recep Hulusi Hz.de tevhidi irfan şehidi olup kabri pirizrende olduğundan, Malik ef. Hilmi lakabıyla; mazhar olduğum ilâh-i feyzimin bais-i, yani sebebi vesilesi olmasından prizreni medh edip övmeye doyamam. Çünkü mürşidim, manevi şah’ım (padişahım) ve tevhidi irfan şehidi olan şeyh Hulusi Hz.nin, kabrinin yani meşhedi’nin (şehidliğinin) bulunduğu şehirdir prizren, buyuruyor.  

Dilimi vîran eyledi sohbeti 'aşkın

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

Dilimi vîran eyledi sohbeti 'aşkın

                             Tenimi hazan eyledi bâde-i 'aşkın

        Dil; kalp / gönül, Hazan; sonbahar, güz, bade; şarap, içki, demektir. Pir seyyid Muhammed nur Hz. özetle; “Bir mürşidin kâmil olup olmadığı sohbetinden anlaşılır ki, mürşidin sohbeti seni dünya gailelerinden ve muhabbetinden uzaklaştırıp alıkoyuyorsa, o mürşid kâmildir. Mürşidin sohbeti seni dünya gaile ve muhabbetinden alıkoymuyorsa o mürşid nakıstır / eksiktir, yani kâmil değildir.” Buyurur.

        Bu itibarla aşk sohbeti, kâmilin meclisinde yapılan sohbettir. Çünkü o mecliste daima ilâh-i sevgiliden bahisle aşk yüklü sohbetler yapılır. Bade-i aşk ise, kâmilin teveccüh açarak aşığa tevhid makamı telkin etmesiyle aşığın, kendine nisbet ettiği sureti varlığının fanaya / yokluğa ermesidir.

        Bunu ifadeyle; Kâmilin meclisindeki aşk sohbetinin cazibesi dil’imi (gönlümü) vîran eylediği gibi, kâmilin telkin-i irşadıyla içirdiği bade-i aşkın lezzeti, cehaletle kendime nisbet ettiğim tenimi, yani sureti varlığımı fenaya / yokluğa eriştirerek hazan eyledi, yani sonbaharda yaprakların dökülmesi gibi cümle nisbeti varlıklar fena oldu, buyruluyor.

                             Aceb mi olur eylese sinemi püryan

                             Gammın ile hicrîn ol şiddet-i 'aşkın

        Sine; kalp, gam; tasa, kaygı, hicr; ayrılık anlamlarındadır. Kuranı kerimde; “…Gerçek müminler Allah’ı her şeyden daha çok / şiddetli ve taşkınlıkla seviyorlar...” (Bakara, 165) buyrulur ki, ayette ifade olunan şiddetli sevgi, aşk’tır.

        Daha evvelde ifade olunduğu gibi, maşukun yani ilâh-i sevgilinin hüsnü cemalini (güzel yüzünü) zuhura getirip açığa çıkardığı kâmilin meclisinden aşıkın ayrı kalması, aşığın en büyük gam ve kederini teşkil eder. Ve aşığın bu gam ve kederli ahvali, ilâh-i aşka mensup olmayan cahillere acaip tuhaf geldiğinden bunlar, Hak aşığını sapıtmış, mecnun, meczup vb. vasıflarla vasıflandırırlar.

         Kemal (zurnacı) efendi Hz.den rivayetle; “Malik ef. ikâmet ettiği rahoves şehrinden başka bir şehre gittiği için 15- 20 gün, tekkedeki sohbetlerde bulunmaz. Bu ziyaretten dönen Malik Efendiyi tekkede cemaatla akşam namazını kıldırırken gören âşık Tahir isimli ihvanı, koşarak gider cemaatı yarıp, namaz kıldıran Malik Efendinin boynuna hasretle sarılarak ‘hoş geldin’ der. Ve Malik ef. İle beraber cümle ihvanla coşkulu olarak zikir yaparlar” İşte, Kemal ef. Hz.nin anlattığı bu hadiseyi, yani akşam namazını kılarken boynuna hasretle sarılan ihvanıyla beraber oradaki cemaatla namazı erteleyip coşkuyla zikir yapılmasını, Hak aşkından gafil olanlar görse ne derler? Elbette acaiplik, tuhaflık, mecnunluk olarak değerlendirirler. Ve ilâhi aşkın şiddetiyle hâsıl olan bu ve benzeri ehl-i aşkın ahvalini beğenmezler.     

      Bu itibarla; Acaipmi / tuhafmı olur? Sevgiliyi müşahade edememenin hicriyle (ayrılığıyla) sinemin, (kalbimin) ilâh-i aşk şiddetiyle gamlanıp, kederlenerek yanıp püryan olması, deniliyor.         

                             Vîranu 'üryanım mı bilemem

                             Mademki sekran eyledi şerbeti 'aşkın

      Viran; yıkık, üzgün, üryan; çıplak, sekran; sarhoş, demektir. Buna göre, aşk şerbetinin lezzeti, tevhid makamlarının keşfi irfanıyla tadılır. Ki tevhid makamlarının irfanı kul’u yokluğa / fenaya erştirdiğinden kul’un, kendine nisbetle ne fiili, ne sıfatları, ne de vücudu kalmadığından, vücudu ve sıfatları kalmayan bir kulun, bilmesi / biliciliği de kalmaz. Çünkü bilmek ilim sıfatı ile olur. Ve fenaya / yokluğa ulaşan kulun sıfatlarında mefsuf olan Hak tecelli ettiğinden, bilen, ilim sıfatının ve cümle sıfatların mefsufu olan Allahtır. Bunu ifadeyle Kur’an’da; “…şüphesiz / kuşkusuz Allah bilir, siz ise bilmezsiniz.” (Nahl, 74) buyrulur. Ki Sezai Hz. ise;

Unut bildiğini cümle

Yetiştir ilmini cehle… Diyor.  

      Bu itibarla; İlâh-i aşkın şerbeti (içkisi) beni mademki sekran (sarhoş) eyledi, sarhoş ve kendimden geçmiş olduğum için, nisbet varlığın viranı üryanlığını, yani cümle varlığın nisbetlerden nasıl arınarak yıkılıp fena olduğunu da ben bilemem. Ancak “Allah bilir,”  buyruluyor.

                             Sarhoş oldu Hilmi dense acep’mi

                             Çü kadeh-i dilden akar lezzetül aşkın

      Kadeh-i dil; gönül, kalp kadehi, demektir. Ki ehl-i aşkın ahvâli ilâh-i aşktan nasipsiz olan cahillere acaip gelebilir, fakat gelmiş geçmiş ehl-i kemalin tümü ilâh-i aşk mazharı olan kulluğa erişme gayretiyle yaşarlar. Bunu ifadeyle Niyazi mısri Hz.

Gir bu derd meyhanesine koma elden kâseyi (kadehi) 

Hiç yürek kanından özge aşığa yoktur şarab. Buyurur.

      Bu itibarla, Gönül kadehinden akan ilâh-i aşk şarabı ile Hak taliplerini ve âşıklarını irşad edip aydınlatan Hilmi’nin, yani Malik ef. Hz.nin ilâh-i aşk şarabı lezzetiyle sarhoş olması, ilâh-i aşktan nasipsiz olanlara çok acaip çok tuhafmı gelir, Deniliyor. Ki yüce Allahtan bizleri de, ilâh-i aşk mazharı kulluğa eriştirmesini niyaz ederiz.                  

'Aşk-ı ilahî düştüğü kalbe heman

ŞİİR:ABDULMALİK HİLMİ

ŞERHEDEN  (AÇIKLAYAN): NEJDETŞAHİN

                            'Aşk-ı ilahî düştüğü kalbe heman

                            Ya Kur'an'ı birden bire vermez aman

        Pir seyyid Muhammed nur Hz. özetle; “ Aşkın; aşk, vahle, heyman olmakla üç mertebesi vardır. Ki bir kimsenin, zerresine varıncaya kadar bütün mevcudiyetiyle maşukuna (sevgilisine) yönelmesine aşk, böyle bir kimseye âşık denir. Bütün mevcudiyetiyle maşukuna yönelmekle kendini kaybetmesine vahle denir. Bütün mevcudiyetiyle yönelip kendini kaybettikten sonra maşukunu kendinde müşahade etmesine ise heyman denir.” Buyurmuşlardır. Bu itibarla, eğer bir kimsenin kalbine / gönlüne ilâhi aşk yerleşirse, o âşığın nisbet varlığı fena / yok olur. Ve âşık ilâhi sevgilinin vahdetinden / bir’liğinden başka bir şeyle meşgul olmaz. Ki bu meşguliyet aşığın yokluğunda, bir (vahid) olan ilâhi sevgilinin zat’ı ile zatı’nı müşahadedir.

     Kuranı kerim, sure sure, ayet ayet değerlendirildiğinde furkandır. Tüm ayet ve surelerin cem’i / toplamı itibarıyla ise, kurandır.  Ve imamı gazali Hz; “Kuranın sırrı odur ki, kuranın her neresinden okursanız okuyun ya Allah’ın efalinden, Ya sıfatlarından, ya da zat’ından bahseder.” demiştir. Ki, cenabı Hak cümle fiillerde zat-ı failliği, cümle sıfatlarda zat-ı mefsufluğu, cümle varlıkta zat-ı vahdet zuhuru ile mevcut ve zahir olduğundan, kuran Hakk’ın zat-ı vahdetini / bir’liğini ifade eder. Ve kuran sırrına erişen bir kulun yokluğunda vahdeti zat’tan gayrı bir şey kalmadığından, kulun yokluğunda zat’ın zat’ı müşahadesi hâsıl olur.

      Bunu beyanla; Aşk-ı ilahî düştüğü kalbe heman ya Kur'an'ı bir’den bir’e vermez aman buyruluyor. Yani, eğer bir kimsenin kalbine ilâhi aşk düşüp yerleşirse, o aşığın amanı yani istediği yardım, kuran sırrı olan ilâh-i sevgilinin vahdet-i zatına kavuşmaktır. Ve bu kavuşma ile aşığın nisbeti varlığı fenaya / yokluğa eriştiğinden bu müşahade, bir’den bire olur, yani bu müşahede bir olan zat’tan yine zat’a olur, demektir.

                             Ateş-i 'aşk kalpte ederse heyecan

                             Hest ü sivâyı fenaya olur şayan

       Hesti siva; gayrıyet masiva olan varlıklar, şayan; yaraşır, uygun, lâyık, demektir. Ki ilâh-i aşk, kalpteki masivayı / gayrıyeti yakıp yok ettiğinden, bir kalpte ilâh-i aşk ateşinin hayecanı hâsıl olursa o âşığa, nazarındaki ve anlayışındaki Hak’tan gayrı olan cümle nisbet varlıkları fena / yok etmek yakışır, buyruluyor.    

                             Ger olsa cehennem asi-yi sübhân

                             Aşkıla muazzeb ider anı ol deyyan

         Sübhan; noksanlıktan münezzeh olan Allah. Deyyan; herkesin hakkını iyi bilen ve veren Allah, demektir.

Buna göre, sübhân olan Allaha isyan ederek asi olmak, o kişiye nasıl cehennem azabı oluyorsa, deyyan olan Allah, aşkıyla da aşığa azap ve eziyet eder buyruluyor. Ki bu eziyet, aşığın maşuktan / sevgiliden aşkına karşılık göremeyerek, ilâhi sevgilinin hüsnü cemalini / güzel yüzünü aşığa göstermeme eziyetidir. Çünkü maşukun güzel yüzünü müşahadeden ayrı kalması, aşığın en büyük azabıdır. Bu itibarla, Hak aşığının en çok korktuğu şey, ilâh-i sevgilinin ondan yüz çevirip ayrılmasıdır.     

                             Tavus-ı 'aşk konsa eğer başına can

                             Dareynde olursun sen server-i Sultan

        Tavusu aşk; aşkın süslü kuşu, dareyn; dünya ve ahiret iki âlem, Server; baş reis, demektir. Yüce Allah bir kutsi beyanında; “Beni talep edene bulunurum, kime bulunursam onu âşık ederim, kimi âşık edersem onu arif ederim, kimi arif edersem onu katlederim, kimi katledersem ona vasıl olurum, kime vasıl olursam onun diyeti ben olurum, kimin diyeti ben olursam, benimle onun arasında fark olmaz.” (Hadisi kutsi) Diyor. Bu itibarla, bir kimsenin başına tavusu aşk kuşunun konması demek, kulun ilâh-i aşk’la şeref bulmasıyla beraber, ilâhi sevgilinin o aşığa hüsnü cemalini yani güzellikler içeren yüzünü göstermesidir. Ki ilâh-i aşk mazharıyeti dareynde yani gerek dünyada gerekse ahirette ilâh-i sevgiliye vuslat / kavuşma kemali olduğundan, bir kul, ancak ilâh-i aşk mazharıyetiyle serveri sultan, yani insanlar içinde insanı kâmil olur.       

                             'Aşk bahrine gir Hilmî ayrılma bir an

                             İki cihanda odur hem dar'ul-aman

        Aşk bahri; aşk denizi / deryası, dar’ul aman; yardım gelen yer, yurt, demektir. Malik ef. Hz. Hilmi mahlası ile kendini muhatap ederek bizlere; İlâh-i aşk bahrine gir ve asla, bir an dahi Hak aşkından ayrılma, çünkü dünya ve ahiret iki cihanda kulluğun kemal bulmasına yardım, ilâh-i aşk denizinden gelir, diyor.