İMAM ALİ KERREMALLÂHÜ VECHE VE RADİYALLAHÜ ANH HAZRETLERİNİN ARABİ LİSAN İLE YAZILMIŞ BEŞ BEYTİNİ TÜRKÇEYE TERCÜME VE MEALİNİ ŞERH EDEN ŞEYH ABDÜLKADİR BEY EFENDİNİN ESERİNİN SADELEŞMESİ

                                                             BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hamd alemlerin Rabbi olan Allah’adır. Salat ve selam yüce önder Muhammed (sav) efendimize ve onun yüce ailesine ve arkadaşları üzerine olsun. Rivayet olunur ki, evladı resul ümmetinden ve ilim şehrinin kapısı olan İmam Ali (kv) ve Allah O’ndan razı olsun. Kutlu meclisine sevdiklerinden biri gelip hakikate dair bazı müşkiller arz etmiş, İmam da cevap olarak bu beş beyti irade buyurmuşlardır.

 

Sendedir derman ilacın bilgil

Derdi emraz sendedir hem görgil

Şol kitabı meşuru mübinsin

Harfleriyle muzmiri mazharsın

Zûm edersin suretin cirmü sagir

Sende olmuşdur âlemi kebir

Senin dışarıda hâcet degil

Sendedir fikri telaşın anla gil

Fehm ettiğin şol kitaba kıl nazar

Mucidi senden verir çünkü haber

 

AÇIKLAMA

 

Sendedir derman ilacın bilgil

Derdi emraz sendedir hem görgil

 

Çare kendinde olduğunu anlamadın,

Derdin sendendir fakat görmedin

 

Demek olur ki, senin derdin yani hakikate ait merakın aşkındandır. Ancak görmüyor ve anlamıyorsun ki, çaren dahi bu aşkın içindedir. Çünkü, ilahi ilimlere mazhar aşk’tır. Hatta aşk olmazsa bir şey vücuda gelmez. “Ben bir gizli hazine idim bilinmekliğimi muhabbet ettim ve halkı halk eyledim” kutsi hadisi bu konuyu işaret etmektedir. Hadisin manası; Ben gizli hazine idim, muhabbet ettim ki bilineyim. Halkı halk eyledim bilinmek için. Bundan anlaşılıyor ki, icadın kaynağı aşk imiş. Mademki, icadın kaynağı aşktır ve sende de aşktan bir eser bulunsa, bu aşk ile hoş bir nazar eylesen görürsün ki, bütün eşya aynı kitabullah ‘tır ve her şey de sonsuz bir ilim vardır. Anlarsın ki, zerreler bile bir hakikatle kaimdir. Hareketleri Allah’ın elindedir ve hiçbir şey kader harici hareket etmez. İlla emr olunduğu gibi hareket eder ve her şeyin sureti hakikatle ayaktadır. Hakikat da bir isme dayanır, bundan dolayı her suret bir hakikattir ve her hakikatin birbirine bağlılığı esmanın birbirine bağlılığı gibidir. Görmüyor musun ki, Kudret takdire, ilim iradeye, hayat ise ilme bağlıdır. Onun için denilmiştir, bir zerrenin yokluğu bir an kabul edilse bütün alemlerin yok olmasını gerekli kılar. Cenabı Hak ve mutlak bereket sahibi Ali İmran-191, “Allah boş bir şey yaratmamıştır” ayeti kerimesiyle bu noktaya işaret etmiştir. Sen, insan suretinde olmakla, bütün alemlerin metnisin, aslısın. Çünkü muhabbetin neticesi insan oldu. Onun içindir ki, aşkı yüklenen insandır. Zira aşkı taşıyacak başka bir suretin kabiliyeti olmadığını Cenabı Hak, Ahzap-72, “Biz emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik onlar kabullenmekten çekindiler. İnsan kabullendi, o zalim ve cahillerdendi.” Ayeti kerimesiyle bildirmektedir. İnsan ise bu yükü taşıyacak donanımda yaratılmıştır. Bu kabullenmenin açığa çıkması ancak, nefsine zulüm etmesi ve övülmüş bir cahillikle gerçekleşir. Bu yüzden Hak’kın halifesi olur. Bakara-2, “Ben yeryüzünde halife yaratacağım” ayeti kerimesi buna delildir. Buraları iyice anlaşılmalıdır, aşkı yüklenmeyen, surette insan da olsa manada hayvandır. Çünkü bu alemlerin icadından maksat bilinmek idi. Bilinmek ise, aşkı yüklenmiş olan bir kamil vasıtasıyla olabilir. Hatta Resulü Ekrem ve Nebi muhterem (sav) buyurmuştur; “yeryüzünde Allah Allah diyen oldukça kıyamet kopmaz.” Çünkü Allah metindir, metinsiz şerh olmaz. Hazreti İmam ikinci beyitte buyurur:

                                        

Şol kitabı meşuru mübinsin

Harfleriyle muzmiri mazharsın

 

             Demek olur ki, Sen öyle bir kitapsın ki, Yüce Allah seni iki eliyle ile yaptı ve yüzüne de öyle bir haddı kudret düzdü ki, kimse okuyamaz ve bilemez. Ancak ilimde yükselmiş kişiler bunu okuyabilir. Şimdi, senin ayakta durman elif gibidir. Elif ise bütün harflerin kaynağıdır ve onları kuşatmıştır. Sen de hakikatin yönüyle, ilahi harflerin ve harflerin mevcudiyetinin kaynağısın ve de onları kuşatansın. Çünkü ilk yaratılan Nuru Muhammed’dir. Buna aklı evvel ve kalemi alâ ismi de verilir. Aynı zamanda Ruhu Muhammed  ve hakikati Ademiye de denir.

İşte bu mana, her çeşit ismin açığa çıkması bu hakikatın bir suretidir. Yedi kat gökler ve yer, cennet ve cehennem, huri ve köşkler, vs eşya, kalemi alâ’nın yani hakikatı Adem’iyenin renkli görüntüsüdür. Bu tariften anlaşıldı ki, Bütün alem bir Adem imiş. Sen de Adem isen, nereye dönsen Allah’ın yüzünü görürsün, nereye baksan O güzel Allah’ı bulursun. Allah’ı bil ki Adem olasın. Hak’kı bilmek de insanın nefsini bilmekle olduğunu Resulu Ekrem (sav) efendimiz “Nefsini bilen rabbını bilir” hadisi şerifi ile bildirmiştir. Şimdi şurası güzelce anlaşılsın ki, aklı evvel, hakikatı Adem’iye denilen, uluhiyetin tecellisi imiş. Bütün mümkinat aklı evvelin renk alması olduğu gibi, nefs de bu hakikatın mazharıdır. Bu şekilde, hak’kı bilmek için kendini bilmeği icap ettirir. Görülüp anlaşılır ki, örtülü olan hilafet sırrı senin ile zahir olmuş. İmam Ali Kerremallahü veche üçüncü beytinde buyurmuştur:

                      

Zûm edersin suretin cirmü sagir

Sende olmuşdur âlemi kebir

 

       Sen kendini küçük bir şey zannedersin. Senin küçüklüğün ise, kendini küçük gördüğündendir. Çünkü sen alemlerin özüsün. Çekirdekte her çeşit ağaç olduğu gibi, alemler de sen de mevcuttur. “Allah, Ademi kendi sureti üzerine veya Rahman suretinde yarattı.” Hadisi şerifi gereğince, senin suretin, rahmanın suretidir. Sırrın dahi rahmanın sırrındandır. Sen öyle bir padişahsın ki, hilafet tacı sendedir. Süleyman’ın mührü olan yüzüğü de parmağındadır. Gizli ki, görmüyorsun. Eğer cehlini yok edip ,iman ile bakacak olursan, bütün alemlerde olan suretlerin manalarını cem ettiğini görürsün. Çünkü sende olan zahir ve batın duyular, hakimlerin tarif ettiği on akıldır ki, bütün alemlerde olan icad ve yardım, zahir ve batın olan bu beş duyu iledir. Zahir olan beş duyunun birincisi; Dokunmadır: Bir şeyin sert veya yumuşak olduğunu belirten duyudur. Organı eldir. İkincisi; Tatmaktır: Bir şeyin acı veya tatlı olduğunu anlayan duyudur. Organı dildir. Üçüncüsü; Koklamaktır: Bir şeyin kokusunu anlamaktır. Organı burundur. Dördüncüsü; Görmektir: Eşyanın suretini belirler. Azası gözdür. Beşincisi; İşitmektir: Mahlukatın seslerini duymaya yarayan duyudur. Organı kulaktır.

Batın duyuların birincisi: Vehimdir: Eşyayı cüz’i kısımlara ayırıp, manalarını anlamaya yarayan duyudur. İkincisi; Hayaldir: Bir şeyi geciktirmeden hayır olarak zihinde tasarlayıp suretlendiren kuvvettir. Üçüncüsü; Müdrikedir: Bir şeyi gecikme olmaksızın anlayan ve idrak eden duyudur. Dördüncüsü; Hafızadır: Bilgiyi depolayan ve kalıcı olmasını sağlayan kuvvettir. Beşincisi; Akıldır: Bu duyuların tamamı, aklın dairesi içindedir. Bütün sevk ve idare  bu duyuların yardımı ile gerçekleştiği aşikardır. İnsan bütün bu duyuların tamamına sahiptir. Ancak, her birini  ayrı ayrı azaltmaktadır. Şurası da açıktır ki, Bu kuvvaları vücut besler. Beslemese olmaz, çünkü, insanın ayakta kalması bu duyularladır. Onun için bu duyulara ihtiyacı süreklidir. Bunlar insan vücudundan hariç değildir. Şurası da anlaşılmalıdır ki, ihtiyaç: itibari olup gerçek değildir. Melekler ve şeytanın, Adem’in vücudundan haberleri vardı. Ancak  Adem’in kuvvası olduklarını anlamadılar. Melekler, Ademi kan dökücü olarak algılamışlar kendilerinin de olgun bir kullukta bulunduklarını söylemişlerse de. Adem’in  kendilerinden üstün olduğunu fark ederek secde de bulunmuşlardır. Şeytan bilmediğini de bilmediğinden yani, cehaleti başkalarına nisbet ettiğinden, Adem’in cesedi topraktan, benim cesedim ateştendir diyerek secde etmek istemedi. Ateşin varlığı ve sürekliliğinin topraktan olduğunu bilemedi. Kendine nisbet ettiği ilim onu aldattı. Şimdi de bu cehalet ve gaflet devam etmektedir.

        İçinde bulunduğu cehalet onu öyle bir hale getirmiştir ki, insana yapmış olduğu düşmanlık aynı hizmet olmuştur. Çünkü, yukarıda da belirtildiği gibi yapmış olduğu düşmanlık aynı hizmettir ve insanın kemali de o yüzdendir. Şeytan, Adem’e hıyanet etmeye çalışır oysa Adem kemal bulmuş bir kulluğa ulaşmıştır. Yani, Cem’den sonra Fark’ı ve Fark’tan sonra Cem’i gördü. Buradan da anlaşılıyor ki, şeytan, Ademi doğru yol olan Hak’kın yolundan ayıramadı. Belki kendine zulüm etti. Hasedlenenin hali bunun gibidir. Bunlar haset ve zulüm etmediler ancak kendi nefislerine zulüm ettiler. Nitekim, Yezid’in İmam Hüseyin efendimize yapmış olduğu hakaret ve zulüm kendi nefsine olmuştur. Çünkü, mazlumun yükselişi zalimin yüzündendir. Mazlumun mazlumiyet makamına yükselmesi zalim ile olabilir ve bunların hizmeti şeytanın hizmeti gibidir. Şimdi, Ademin hissi kuvvalarından bilgi verilmişti kudretimiz dahilinde vechinden de (yüzünden) bilgi verelim.

 

Ey kardeşim! Ademin yüzüne şöyle hoş bir bakış eyle, yüzünün, Rahmanın vechi olduğunu görürsün. Bu şekil daireseldir ancak bu şekilde ne güzel hatlar vardır. Bu cümleden, yanakları biri celal biri cemaldir. Aralarında olan hattı üstüva hakikat denilen Rahman-20, “Aralarında berzah vardır”(kabe kavseyn). Ayeti kerimesiyle belirtilen hattır ki, celal ve cemal onun dairesindedir. Konuşulan bu hattın dahilinde bulunan hiçbir makamla kayıtlı olmayıp cümlesinin hem aynı hem gayrı olur. hatta gördüm dediği zaman göz olur, gezdim ve tuttum dediği zaman ayak ve el olur. Konuştum dediğinde sır olur. Sırrım dediğinde ise mutlak olur. Kamil dahi bu mertebenin aynı olmakla beraber bütün mertebelerden konuşur, cümlesinin hem aynı hem gayrı olur. Onun için kamilin bir nişanı ve bir hali olmaz. Bu sırdandır ki, Beyazid’i Bestami hazretleri “Ne büyük şanım var, kendimi tenzih ederim” demiştir. Bazı ehlullah bu söze benzer söylemlerde bulunmuşlardır. Bu cümleden, Şeyhül Ekber demiştir ki, “Bütün nebiler benim ilmimden zevklendiler” Ehlullahdan bir diğeri, “Ben deryadayım, bütün nebiler sahilde kaldı.” Demiştir. Bu ifadelerden de anlaşılır ki, büyük berzahta bulunan kamil, bir hal ya da bir yön ile kayıtlı değildir. İnsanda bulunan bütün bu hatlar tarif edildiği gibi, kâmil de bütün esmayı tarif etmiştir. Şimdi bu hattın tarifine göre hatlar yirmi sekiz olur. Bunlar; kaş, kirpik, sakal ve hattı üstüva olmak üzere dörttür. İnsanda bulunan beyazlar da on dörttür. Böyle olunca cümlesi yirmisekiz olur. Kur’andaki harflerin sayısı da yirmi sekiz dir. Bu sebebden hepsi Adem’in yüzüne yazıldı. Hazreti İmamın “Ben konuşan Kur’anım” buyurduğu kelam bu sırra dayanır. Kur’an yirmi sekiz harfi topladığı gibi Ali efendimiz de yüzünde yazılan yirmi sekiz harfi cem etmiştir. Bundan başka, insanda bulunan oniki dil, oniki burca karşılıktır ve ahlakıyla bütün hayvanatı kuşatmıştır. Bunun içindir ki, nefsi emmaresi yılandır, korkusu tavşandır, cesurluğu arslandır, tamahı domuzdur, itatı koyundur, bencilliği güvercindir, kibirlenmesi ise fildir. Velhasıl bunlar gibi her bir feraseti ve ahlakıyla bir hayvanı ayakta tutar. Onun için, insan makamına ulaşamamış bir kişi, yukarıda belirtilen ahlaklardan hangisi kendisine galip ise o ahlak ile ahrette dirilir. Yani o hayvan suretiyle haşr olunur. Hatta daha dünyada iken Ehlullahtan bazı kişiler onları bu suretle görür. Bu geniş bilgiden anlaşıldı ki, insan, kuvvasıyla, ahlakıyla ve suretiyle bütün alemleri kendinde toplamıştır. İmam Ali (ra) dördüncü beyitinde buyurmuştur;

 

Senin içün dışarıda hâcet degil

Sendedir fikri telaşın anla gil.

 

Demek olur ki, madem ki, her şeyi kuşatmışsın dışarıya ihtiyacın kalmamıştır. Sendeki fikir şudur ki, tefekkür edersin o da sendedir. Anlaşıldı ki, her şey insanda mevcuttur. İnsanın dışarıya ihtiyacı yokmuş. Bu oluşumun da, aşk ile gerçekleştiği yukarıda beyan edildi. Ancak aşk nasıl tahsil edilir bilinmesi gerekir. Aşk bir manadır ki, Hak’ka nisbet edilirse muhabbet, halka nisbet edilirse aşk denir. İşte bu  muhabbet ile bütün alemlerin yaratıldığını söylemiştik. Şimdi de aşkın mertebelerinden söz edelim. Ey azizim! Bilmelisin ki, aşk denilen şeyin her bir sureti insanda vardır. Bu ilgi, kadına, giyime, mala, çalgıya ve saltanata vs. olursa  hevadır. Çünkü heva demek boş demektir. Sonuçta bunların elleri boş kalacağından ehli heva denilir. Kavuşamamaktan doğan üzüntü ve ayrılık ateşinden ve de bu hevalarından dolayı azap görürler.

 

Bir diğeri ise; Cehennem azabından kurtulmak veya huri ve gılman nimet ve lezzetlerine kavuşmak  için ibadet ederler. Bunların ibadetleri nefsani olduğundan açıkta kalırlar. Bir çeşit heva ehli olsalar da bu hevaları imanlarından geldiği için abid ve zahid ismiyle anılırlar. Bunlar amel cennetinde bulunurlar.

 

Üçüncü sınıfta bulunanlar; Hak’kı severler, bunlar da üç çeşittir. Birincisine muhabbet ismi verilir; Bunlar, sevgilisine can feda edemeyip, nefsani sevgilerde kalanlardır. İkincisi; Bunlar, sevgilisine baş can feda ederse de zaman zaman nefsani özelliklerden dolayı dönek olurlar. Bunlar aşık olsalar da sadık değildirler. Üçüncüsü; Aşık ve sadıklardır. Onlarda nefsani özellikler kalmayıp maşuklarında mahv ve fena bulmuşlardır. Telaşları ise, bir an dahi sevgililerinden ayrı kalmamak içindir.

 

Şöyle soru sorulursa: Görünmeyen ve bilinmeyen Allah’a itaaten başka muhabbet nasıl olur?

Cevap: Bu muhabbetin oluşması için iki defa doğmak gerekir. Bunun için hazreti İsa (as) buyurmuştur; “İki defa doğmayan göklerin melekutuna dahil olamaz.” Birinci doğumun, annenden idi ve küçük bir şey idin, bir müddet süt emdin. Sonra ekmek yedin, dişin ve saçın çıktı. Adam oluncaya kadar nice hallere girdin. İşte ikinci doğum da böyledir. İkinci doğum, kişinin talebi karşılığında  mürşidinden tahsil edeceği marifetle doğmasıdır. O’da aynı atası Adem (as) gibi anasız ve babasız doğmuş olur. Bu ise, Hicr-29, “Ruhumdan ruh üfledim” ve bakara-31, “Ademe isimlerin tümünü öğretti.” Ayeti kerimelerinin sırrına ulaşmakla olur. Çünkü mürit, mürşitten bir marifet asası alır. Nasıl hz.Musa’nın asası, Firavunun kahinlerinin düzmüş oldukları bütün hayalleri mahv ve perişan ettiyse ,müridin elinde bulunan marifet asası da bütün şeytani hayalleri mahv ve perişan eder. Anlar ki, evvelce gördüğü acziyyet gayriyyet, uzaklık ve yakınlık vücutsuz olup cümlesi kuru bir faraziyeden ibaret imiş. Bunun gibi bütün masiva bir itibardan başka bir şey olmayıp, bir ve mevcut olan Hak’tır. Bu yönden, kendi gayriyyeti dahi önemsiz olup, yani rütbeye olan itibarın geçici ve alçak görülmesiyle gerçekleşen (lâ mevcude illâ hu) zikrini bütün azaları söyler. Sonra, Allah’ın isminden doğmakla anasız ve babasız olur. “Hicr-29, “Ruhumdan ruh üfledim” sırrıyla hakikata ulaşır ve safiyullah olur ve bu mertebede birle kendisine süt verir, yani bu mertebenin ilmini kazanır. Sonra ekmek verir yani atası Adem (as) gibi, kendisinin de her makamda bu çeşit ilim ve haller kazanmasıyla bütün esmaya alim olur. “Bakara-31, “Ademe isimlerin tümünü öğretti.” Sırrına ulaşır. İmam Ali (ra) hazretleri beşinci beyitinde buyurur:

 

                                                 

Fehm ettiğin şol kitaba kıl nazar

Mucidi  senden verir çünkü haber

 

           Yani, kitabın içine dikkatle bakarsan içindekilerden faydalanırsın. Bu beyitleri tasnif eden senden haber verir ki, “Ya abdim sen olmasaydın benim rububiyetim zahir olmazdı, ben olmasaydım, sen mevcut olmazdın” bu sözden anlaşılıyor ki, insan Hak’kın aynası ve alem de insanın aynasıdır. İnsan eline aynayı alıp baktığında yüzünü gördüğü gibi, Cenabı Hak’da uluhiyetini insan yüzünde görür. Bütün esmanın zuhuru insan ile olur.

       Ey kardeşim! İlim kamil ağzından alınmalıdır, denmiştir. Çünkü, İmamı azam Ebu Hanife hazretleri buyurmuştur: “İki sene olmasaydı Numan helak olurdu.” Yani, İmamı Cafer Sıddık efendimiz hazretlerinden iki sene ilim tahsil etmeseydim helak olurdum. Anla ki, İmamı Azam Ebu Hanife gibi kişi, ilim ve rüsum da fazilet sahibi iken, İmamı Cafer Sadık hazretlerine biat etmeseydi helakta kalırdı. Mayayı Muhammedi, tevhit ilminden, mürşidi kamilin himmetiyle hasıl olur. Bu suretler alemine gelmemizden amaç, nefsimizi bilmek ve rabbımıza arif olmaktır. Çünkü bir gün izdirari ölüm gelirde hüsranda kalırız. Bu cümleden hareketle Cenabı Allah cümlemizi ilmi insaniyeye ulaştırsın. Amin.. Sevgi ve hürmet enbiya ve peygamberlerin seyyidine olsun. Hamd alemlerin rabbi olan Allah’a aittir………  

 

 

Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY

 

ŞEYH ABDÜLKADİR BEY’İN MAİYYET(BERABERLİK) HAKKINDA GERÇEKLEŞEN SORU ÜZERİNE YAPTIKLARI AÇIKLAMALARININ SADELEŞMESİ

Maiyyet iki kısımdır;

 Birinci kısmı: Ayetle açıklanmış gerçek beraberliktir. Mücadele-7; “Nerede olursanız olun,O sizinle beraberdir.” Ayetinde olduğu gibi.

             İkinci kısmı: Açıktan söylenmeyip dolaylı anlatılan birlikteliktir. Örneğin, “Allah ile beraber olun başka şeye önem vermeyin” gibi. Bunların arasındaki fark şudur ki, gerçek beraberlikte (mea) kelimesi, ona uyulana ait olur. Dolaylı beraberlikte ise, (mea) kelimesi kendisine uyulana ait olur.

Mea: Uymak, olmak. İşbu, açıklanan beraberlik, olayın anlaşılması ve kavranması içindir. Çünkü hakikatte beraberlik yoktur ve eşyanın vücudu aynı yokluktur. Maiyyet (beraberlik) denilen kesrettir. Kesret ise vehimdir, zandır. Nitekim Cenabı Hak buyurur; Mücadele-7, “Üç kişi aralarında fısıldaşmaya görsün, dördüncüleri O’dur. Beş kişi fısıldaşmaya görsün, altıncıları O’dur. Bundan az da olsalar çok da olsalar, O mutlaka onlarla beraberdir.”

 Maiyyet cemül cem makamıdır. Bir kısmı izzet perdesi, bir kısmı da zulmet perdesidir. Zulmet perdesi ise cehalettir. Cehalet ise yokluktur yani vücudu yoktur. Fakat izzet perdesi de ebedi olarak var olamaz. Çünkü izzet perdesi Cenabı Hak’kın emriyle zahir olmaktadır. Zuhuru ise aynı perdedir, gayrı yoktur. Kur’an gerçekte zat’a derler. Ehli hakikat buyurdular; Zatullah Kur’an dır. Sıfatullah Furkandır. Bundan dolayı, bu ümmetin kitabına, aynı zat olduğundan Kur’an, sıfatullah olduğundan Furkan denildi. Örnek kabilinden, fark olduğundan ayet ayet indi. Sıfatı bildirdiğinden Furkan oldu. Fakat, geçmiş peygamberlere tabi olan ümmetlerin kitapları aynı zat olmadığından ve zatı bildirmediğinden Kur’an denilmedi.

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Sadeleştiren

                                                                                                                           Mehmet Naci GÜNEY

ŞEYH ABDÜLKADİR BEY’İN KURTULUŞA SEBEP OLAN BEYANLARININ SADELEŞMESİ

             Şu bilinmelidir ki, Allah, zatının mutlak olması yönüyle isim, sıfat ve sıfatlanmaktan arınmıştır. Çünkü isim ile sıfatın var olması O’nun bir yönüyle ilgilidir. Bu yön ise zatının tecellisidir. Mutlak zatı ise, zahir ve batın aynı bir olup her şey burada gark olduğundan teşbih ve tenzih de olmaz. Bakara-115 sure: “Nereye dönerseniz dönün Allah’ın yüzü oradadır.” ayeti kerimesi bunu doğrulamaktadır. Ehadiyet ise tecelli itibarıyladır. Tecelli de itibar ile kaimdir. İtibar ise üç mertebedir. 

Birincisi; Efalin birliğidir. Bir iş olmadan efal müşahede olunmaz. İş de nisbetle olur. Tevhidi efalin de üç mertebesi vardır.

Birincisi Tevhidi Efaldir ki: Fiillerin müşahedesidir. Bunun için ayeti kerimede, Mülk-2, “Hanginizin daha güzel iş yapacağını belirlemek için sizi imtihana çekmek üzere ölümü ve hayatı yaratan O’dur.” Buyurulmuştur. Bu mertebe nisbetle kaimdir. Bu nisbetin ise fenası gerekir. Çünkü, efali ilahi mutlak olup o suretle kayıtlanmaz. Bunun için, Lâ ilâhe illallah demek, efali ilahi bu fiile özgü değildir. Yani, bütün işlerin Allah’a ait olduğunu bilmek demektir. Bu mertebede yok yok.

İkinci Mertebe Tecelli Efaldir: Efali bir suretle kayıtlamayıp her yönden müşahede etmektir. Bu mertebede işler yok olup aynı efal müşahede edilir.

Üçüncü Mertebe Makamı Efaldir: Efali bir surete özgü kılmadan ve isim vermeden müşahede etmektir. Yani efalin aynı kudret olduğunu görmektir. Bu mertebede suretler gark olur, bu yönden fena-i fiilin müşahedesi aynı özellikle olur. Aczin vücudu yok olup, kendine ait vücut kalmaz ve aciz aynı kudrettir.

 

İkincisi; Tevhidi sıfattır: Sıfat bir kemaldir.

Birinci mertebesi: Vücudu olmayan cehaleti yok etmektir. Çünkü cehil aynı ilimdir. Bunun için ilim bir yönden cehil olmaktadır.

İkinci mertebesi: Esmayı müşahede etmektir ki, buna tecelli sıfat denir. Yani, geri bırakan ile itaat edeni aynı bir olarak müşahede etmektir. Çünkü bunların ikisi de sıfatla kaimdir. İtibar olunan esmayı, eserler yönü ile olduğunu anlamaktır. Bu sebepten dolayı tecelli sıfat olarak tabir edilir.

Üçüncü Makam sıfat ve fena-i sıfat: Bu mertebede salik, aynı vücut olduğunu müşahede eder.

 

Üçüncü makam; Tevhidi zattır: Hak’kın tecellisi çeşitli ve sonsuzdur ancak vücut yönünden birdir. İcad ve fena bir itibardan ibaret olup kendilerine has bir vücutları yoktur. Yani, icadın ve fenanın suretçe vücudu yoktur ancak tecelli ile var olurlar. Tecelli dahi bir itibar olup, Mutlak olan ilahi varlığın zatından başka vücut olmadığını anlamaktır. Bu mertebede tenzih aynı teşbihtir. İyice anlaşılması gerekir. İnsan kendisine iman gözü ile bakacak olursa, bu özellikler meydandadır, açıktır. Yüce Allah, İsra-14.ayette buyurur: “Oku nefsin kitabını” ayeti buna delildir. Şimdi, şöyle ki,(lâ) ve (illâ) yok ve var manalarına hamle yapacak olursak (Lâ ilâhe illallah) gayrı mevcut yani Allah’ın vücudundan gayrı, manasına olmakla, Allah’tan başka mevcut yoktur demek olmuş olur.   

 

Cenabı hak’kın, Fahri Kainat Efendimiz Sallallahü Teala Vessellem üzerine namazı nasıldır?

Ayeti kerimede, Ahzab-56; “Allah ve melekleri nebiye salat ederler, ey iman edenler! Sizde O’na salat edin ve teslim olun.” Buyurulmuştur. Yani, Cenabı Allah’ın zatından olan sevgisi ve hükmü üzerine Fahri alem (sav) efendimiz, Cenabı Hak’kın zatının muhabbeti suretinde hakiki görüntüsü olmakla beraber ,sevenin sevilene olan ilgisi, zatından olduğundan Hz. Muhammed (sav) efendimiz, hakikat yönüyle aynı Hak’tır. Sureti, sevgisinin hükmüyle hem mazhar hem de Hak’ka örtü olmuştur. Cenabı Hak hazretleri, Resulü Ekremin berzah olması yönünden cemiyeti ve kemal yakınlığı ve de Hak’kın kendisinden fevkalade hoşnut olmasından dolayı O’na, zatından olan rahmetle, fayda ve yardımları  ile kendisine salat etmiştir. Hak’kın efendimize olan bu teveccühü her an devam ettiğinden bu itibar üzere olan salat farzdır.

 

Melaikenin namazı: Melekler Adem’in bir kuvveti ayarındadır. Kuvvetin de, aynı vücut olması ilmi yapılarının gereğidir. Kendilerinin, cenabı peygambere olan ilgi ve yakınlıkları asliyetleri icabıdır. Bu yönden onların zatı Muhammedi’den her halde istifade etmeleri, O’ndan yardım istemeleri ve O’na daim yönelmeleri ile olan namazları farzdır.

Müminlerin namazı: Kainattaki bütün suretler, Hakikatı Muhammedi’nin tafsilatıdır. Bu tafsilatın özü ve neticesi de insan suretidir. Eğer insan, kendisinde olan mü’minlik vasfının Muhammed(sav) ‘in zatından olduğunu bir an dahi gaflet ederse de gördüğü tahsil ile mü’min, alim ve arif olduklarından üzüntü duyarlar. Kendileri, Muhammedi kemalatın mazharıdırlar. Peygamber(sav) efendimizden yardım istemeleri yönünden salatları farzı ayındır. Tamamlanmıştır.

 

 

 

                                                                                                                             Sadeleştiren 

                                                                                                                    Mehmet Naci GÜNEY

ŞEYH SEYYİD MUHAMMED NURİL ARABİ VE MELAMİ, HİCRİ BİN İKİ YÜZ YETMİŞ TARİHİNDE (MİLADİ 1855) GÖRDÜKLERİ LÜZUM ÜZERİNE PRİZREN ULEMASINA SORDUKLARI SORULARDIR Kİ, CEVAPSIZ KALMIŞTIR RİSALESİNİN SADELEŞMESİ

           Yanlış nitelendirenlerden münezzeh olan Allah’a hamd olsun. İzzet sahibi olan senin rabbin tenzih edenlerin tenzihinden de mukaddestir. Onların tenzihleri uydurmadır, onların yaptıklarından ve düşüncelerinden uzaktır.

 Ey alimler cevap verin! Esma ile sıfat arasındaki fark nedir? Eğer siz Allah hem kadir hem mürit derseniz, Esma nerde? Sıfat nerde? Cevap verin.

           Hakikaten ve mecazen esmaya tesir eden kim? Bunlara cevap veremezseniz alim değil cahilsiniz. Cenabı Hak, sizin Allah’taki yokluğunuzla bekanızı ve ilminizi arttırsın.

 Külli ve cüz’i irade, kadim ve hadis, tesir eden ve tesirlenenin Allah ile olan ilgisini ve Allah’ın muradını açıklayın. Allah sizi bağışlasın.              

 İşbu yukarıda beyan edilen şerefi ve hikmeti yüksek sorular manastır iline gitmiş, orada bulunan ihvanlar mektubun aynısını kopyalamışlardır. Fakat bu sorulara cevap verebilecek kimseyi bulamadıklarından bu soruların, avam ve havas arasında şöhret bulan ve zamanında doğudan batıya nice nice alimlerin müşküllerini hallettiği bir gerçek olan, soruların sahibi Seyyid Muhammed Nurul Arabi ve Melami (ks) hazretlerinin yüce halifelerinden Tikveşli Hacı Abdülkadir Bey’den, Manastırlı Niyazi efendi vasıtasıyla mektupla cevaplanması rica edilmiştir. Hacı Abdülkadir Bey’in açıkladığı soruların cevabı aşağıda belirtildiği gibidir.

 

Mektubun cevabı:

        Gönderdiğiniz mektubu aldım. Hoca efendi hazretlerinin Prizren ulemasına hitaben yazmış oldukları soruların ne şekilde açıklanıp yorumlandığına dair bizden bilgi istiyorsunuz. Fakir olarak, bu sorulardan ve cevaplarından bir nebze de olsa bilgim yoktur. Ancak,ricanız üzere bilgim dahilinde bir cevap yazıyorum.

 

Birinci Soru: Sıfat ile esmânın farkı nedir?

Cevap: Bunlar yani gerek sıfat ve gerek esma olsun cümlesi zatın görüntüsünden ibarettir. Bunlar zatı ilahiden gayrı değildir. Fakat itibari olarak biri diğerinden ayrılmıştır. İtibar dahi nisbet dairesindedir. Yani yer ve mekanla kayıtlıdır. İtibar ise; hayat, ilim, irade ve kudret olup bunlar, Hak’ka nisbetleri ile, yani Hak ile ayakta oldukları ve isimlerin anası olma yönünden sıfat olarak ifade edilmiştir. Çünkü esma, bu sıfatların ilgisi ile ayakta kalabilirler. Özellikle belirtmek isterim, bu sıfatlar ilgi yönünden esma olurlar.

İkinci Soru: Yüce sıfatların tesiri ve tesirli olmaması Hak’ka dayandırılırsa, küfür mü, isyan mı olur? Ve iradenin külliyesi ve de cüz’iyesi kadim ve hadis olması, tesir etmesi ve tesirli olamaması ne gibidir?

Cevap: İradenin külliyesi ve cüz’iyesi, tesir eden ve tesirli olamayan halkın görüşü itibarıyladır. Tesirli olamayanın vücudu yoktur. Bundan dolayı vücudu olmayan vücudsuza nisbet edilir. Yoksa hakikat yönüyle hiçbir şey batıl değildir. Her bir fiil bir ismin hükmünü meydana getirir. Bu görüşe göre aczin ve cahilliğin vücudu olmayıp, ancak her mertebede ilahi kemalatın açığa çıkmasına vasıta olurlar. Küfür ve isyan cehalet mertebesi ile ayakta kalır. Yüce Allah, bütün mertebeleri ile her zamanda hükmünü açığa çıkarır.

Üçüncü soru: İradeyi tamamlayan değerler nedir?

Cevap: İradeyi tamamlayan değerler yedidir. Vücut, adem, sıfat, mekadir, ezmine, emkine, cihattır. Cenabı Hak’tan cümlemize hayır terakki buyurmasını dua eder cümle ihvana da aşkı niyaz ederim.

 

Ezmine: Zamanlar.

Emkine: Mekanlar.

Mekadir: Kuvvetler, kudretler.

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Sadeleştiren

                                                                                                                           Mehmet Naci GÜNEY

HACI ABDÜLKADİR BEY’İN YÜCE SÖZLERİ VE BU SÖZLERİN ŞERHİNİN SADELEŞMESİ

 

Gözünü aç bakki göresin ne remzi var bu ekvanın

Güneşdir kim,asarı teygin kamu ekvan alır feyzin

Nebat,maden dahi hayvan bu cümle heb olur zahir

Bular ile kamu esmâ eder izharı hemen hükmün

Vücuddur kim eder devrin bu esmâda eder seyrin

Bu manadan haber bilse ki,nicedir aceb seyrin

Tecelliden olur mevcud gerek esmâ gerek elvan

Bu tur ile eder devrin vücudunda komaz gayrin

Bu suretler neler söyler,aceb lafzın bilirmisin?

Bu elvanlar diyor sana,benim vechim görürmüsün?

Güzel söyler bana,bak kim göresin sen ânın hüsnün

Benim ile anın hüsnü,diyor heman anla çirkin

Bu manadan haber bilsen nice olur aceb fikrin

Kâdiri kudret ile kaderi olur Allah daim zikrin

 

Remz: Rumuz

Teygin: Tam olarak iyice bildirme

Feyz: Bereket, kerem

 

Gözünü aç bak ki göresin ne remzi var bu ekvanın: Yani, gaflet karanlığından uyanıp, marifet nuruyla bu mahlukata bir bak ki, her bir suret bir isme delildir.

 

Güneşdir kim, asarı teygin kamu ekvan alır feyzin: Benzetme yoluyla güneşten maksat; Resulullah(sav)’in nurudur. O’nun keremiyle bütün mevcudat meydana gelir.

 

Nebat, maden dahi hayvan bu cümle heb olur zahir: Beytin anlamı açıktır.

 

Bular ile kamu esmâ eder izharı hemen hükmün: Bitkiler, Rezzak isminin mazharıdır. Hayvan ise rızık talep eder. Bu yönden bütün suretlerin dönüp durmaları her esma ile görünmeleridir. Bir bitki bir hayvan tarafından yendiğinde o bitki hayvan olur. Aynı şekilde bir hayvan da insan tarafından yendiğinde o hayvan da insan olur.

 

Vücuddur kim eder devrin bu esmâda eder seyrin: Zat ki, esma ve sıfat denilen itibardan ibarettir. Bu özelliklerle görünüp, her bir ismiyle bu alemi seyreden vücuttur.    

 

Bu manadan haber bilse ki, nicedir aceb seyrin: İşte, bu vücut seyrini bilirsen, acaba ne bildirmiş olabilir? Şunu bildirmiş olur; Bu doğan ve ölen halktır. Sakın aldanıp da demeyesin, halk Hak’tır.

 

Tecelliden olur mevcud gerek esmâ gerek elvan: Çünkü, mevcudat ve çeşitli görünüşler, tecelli ile ayaktadır. Fakat bunların kendilerine ait müstakil vücutları yoktur. Vücutları belki halleridir.

 

Bu tur ile eder devrin vücudunda komaz gayrin: Bu tecelliyat ve çeşitli görüntüleri sakın Hak’tan ayrı düşünmeyesin zira şirk işlemiş olursun. Görmez misin ki, aynaya baktığın zaman, görünen suret aynaya bakandan oluşmuştur. Suretin hareketi aynaya bakanın hareketinden ileri gelmektedir. İşte ayna içinde görünen suret bu mümkünata misaldir. Aynaya bakan ise hakikata misaldir. Ayna ise; Aklı evvele misaldir. Ayna içinde görünen suret için vücut yoktur. Bakan uzaktan bakıyorsa uzak, yakından bakıyorsa yakın görünür. Bu mümkünat da böyledir. Ciddi bir şekilde anlaşılmalıdır.

 

Bu suretler neler söyler, aceb lafzın bilir misin?

Bu elvanlar diyor sana, benim vechim görür müsün?: Bu çeşitli suret ve görüntüler, mana yönü ile sana şunu söyler; “Bizim vücumuzun Hak’kın vücudu olduğunu bilir misin? İlahi cemali bizim suretlerimizde müşahede eder misin? Yoksa bundan gafil misin?

 

Güzel söyler bana, bak kim göresin sen ânın hüsnün,

Benim ile anın hüsnü, diyor heman anla çirkin: İnsan tabiatına uygun olan şey güzelliktir. Uygun olmayan ise çirkinliktir. Bunlar daima aşık ve ariflere seslenir “, bana gel, bana gel” Arif cevabında şöyle der; güzelin görevi tutmaktır, güzel ile kayıtlanırsam, surette cüz’iyat müşahede etmem gerekir, Bundan dolayı cemali ilahiyeyi görmekten mahrum olurum. Çirkin ise hoş olmadığından yaratılışına geri döndürür. Bu şekilde görmek o makamda olan yüzden mahrum bırakır ve istidlal makamına götürür. Necm-17’de “Göz ne kayıp şaştı ne azıp haddi aştı” Cenabı Hak’kın buyruğu üzerine gerçek zevk sahiplerine göre çirkin ve güzel gören nisbette kalır.

 

Bu manadan haber bilsen nice olur aceb fikrin,

Kâdiri kudret ile kaderi olur Allah daim zikrin: Bu zevki Muhamediden haberin olsa, halka nisbet ettiğin değerlerden kurtulursun ve ehadiyetin sırrına vasıl olup hakikat ehillerinden olursun ve Allah’tan başka fikrin ve zikrin kalmaz. Daima cemali ilahiyeyi seyredenlerden  olursun. Son.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Sadeleştirme 

                                                                                                 Mehmet Naci GÜNEY

TİKVEŞ’Lİ MELAMİ HALİFELERİNDEN HACI ABDÜLKADİR BEY’İN SORULU CEVAPLI MELAMİLİK ÜZERİNE OLAN RİSALENİN SADELEŞMESİ

Bilinen ve güzel sohbetlerin izinsiz devamı

1.Soru: Mana aleminde bir pire varıp, O’na sordum; “Hak’ka varmak isterim yol göster”?

1.Cevap: Dedi ki, “Yol senin nefsindendir. O halde nefsine iman gözüyle bak, görmez misin suretin daima değişmektedir. Bu suretin değişikliğini gerekli kılan bir mucit olduğuna akıl erdirmez misin, işte bu icat olunan eşyanın bir ilme dayandığını iyi bir şekilde anlamalısın. İşbu icadın, mevcut olan bir varlığın bilgisi dahilinde olduğunu yakın bir anlayışla kavra. Bundan, kader sırrına da yüksek bir inanışla iman eyle.

2.Soru: Anladım ki, bu alem sürekli olan bir tecelliyat olup değişme ve bozulma yoktur. Yine bu alemin ilahi bir ilimle ayakta durmakta olduğunu anladım. Ancak beni ve alemi icat edip yaratan nerdedir?

2.Cevap: Güzel söylersin, bütün kainat ilim ile ayaktadır. İlim ise sıfattır. Sıfat da mevsufu gerekli kılar. Biran dahi sıfat mevsuftan ayrı kalmaz.

3.Soru: Bildim ki, ben sonradan yaratılmışım. Beni yaratan başlangıcı olmayan bir varlık olduğuna göre kadim yönünden ilişkimin olmaması gerekir?

3.Cevap: Buyurdu ki, sen neyden halk oldun? duyduklarıma göre yoktan var olmuşum. Buyurdu ki, yok, biran dahi yoktur. Mademki varsın öyleyse varlıktan halk olmuşsun. Yaratılışın, tecelli itibarıyladır. Tecelli, mekan ile kayıtlıdır, mekan da suretle ayaktadır.

 

4.Soru: Acaba suretin bir vücudu var mı?

4.Cevap: Ayrı bir vücudu yoktur. Devamlı var olması ise ilme bağlıdır. Kün emri ise ilmin eşyaya ilgisidir cevabını verdi. Bütün mevcudatın kün emrinden yani ilmi ilahiyle var olduklarını anlamış oldum.

 

5.Soru: Benim hayatım, ilmim, iradem ve kudretim nedir?

5.Cevap: Sıfatı ilahiyenin aynıdır buyurdu.

 

6.Soru: Bildim ki, bende cahillik ve acizlik varken, sıfatı ilahiyenin aynı nasıl olabilir.?

6.Cevap: Cehaletin ve acizliğin vücudu olmayıp, belki ilim ile kudretin ilişkisi yönünden cahillik ve acizlik oluşmuştur. Görmez misin ki, sende olan ilim bütün vücuduna yayılmış olarak her bir azanda mükemmellikle zahir olmuştur. Elleri kullanmak, burundan koku almak, damaktan tat almak hisleri buna delildir.

 

7.Soru: Bunlar mademki böyledir, Teklif edilen emir kimedir? Teklifin olmaması gerekir.

7.Cevap: Şunu bilmelisin ki, Yukarıda belirttiğim gibi suretlerin oluşması ilmin ilgisi ile olur. İş bu suretlerin zıttiyet göstermesi hakikatları gereğidir. İşte bu zıtlıktan gayriyet hasıl olur. Bütün suretlerin ve ilahi isimlerin zuhuru birbirine bağlıdır. Tecelli bu bağlılıktan ileri gelir. Bu cümleden Gaffar isminin zuhuru günah iledir. Rezzak isminin zuhuru merzuk(rızık isteyen) iledir. Hasılı kelam, bütün isimlerin zuhuru, birbirine yardımda bulunmak ve hakikata bağlılıktan olur. Dikkat etmez misin? sendeki hayatın vücudu yoktur. Kudret de sende vücut bulmaz. Ancak ilim ve irade gibi sıfatların kendilerine ait vücutları olmayıp, hak’kın vücudu ile eşyada mevcutturlar. Toprak olmayınca un olur mu? Velhasıl bütün eşya ve esma birbirine olan bağlılıkları ve yardımları ile varlıklarını sürdürürler. Bundan dolayı, insanın kemal bulması, resulün daveti ile olur. Nitekim Kur’an da Cenabı Hak buyurmuştur.

Bakara-31: “Ve Ademe isimlerin tümünü öğretti.” İlahi bir öğreti ile insan sureti, insaniyete yükselebilir. Eğer bu tahsil gerçekleşmezse insaniyet değerleri batında örtülü kalır. Hiçbir şahıs kemalini davetsiz açığa çıkaramaz. Görmez misin, anne baba hangi lisanı kullanırsa çocuk da o lisanı konuşur. Bu da talim ve terbiye ile olur. Bundan dolayı Hazreti Resulun(sav) kelime-i tevhide daveti ile her şahıs hakikatte olan kemalini meydana getirdi. Bir takımı münafık, bir takımı kafir ve bir takımı da mü’min oldular. Davette ise ihtilaf yoktur. Bu da anlaşılsın ki, hiçbir şeyin hakikatında sapma olmaz.

 

8.Soru: Cennet ve cehennem nedir? Ve ne içindir? Azap neden gereklidir?

8.Cevap: İman gözü ile bakılırsa, cehennem ayrılık ateşinden, cennet ise, vuslat yakınlığından meydana gelir. Mazharı olduğu ismin neticesidir. Yani, Hak’tan ayrı bulunduğun zaman bir takım hayaller kurarsın bu hayellerden lezzet alır veya azap duyarsın ve bu hayalleri terk etmek istemezsin. İnsan azaptan da bir çeşit lezzet alır. Hatta bazı kimseler vardır ki, eşkiyalık yapmaktan büyük zevk duyarlar ve bundan dolayı eşkiyalıktan vazgeçmezler. Bunlar azabı lezzete dönüştürmüşlerdir, mesleklerinden de hoşnutluk duyarlar. Çünkü her şahıs bir kemali açığa çıkarmaya memurdur.

 

9.Soru: Böyle olunca azab ve kötülenmenin vücudu olmaması gerekir ayrıca alim ile cahilin de eşit olması icab eder. Ne diyelim ki? Cenabı Hak’kın kadim olan kelamında alim ile cahil eşit değildir. Cennet ehlini övmüş cehennem ehlini ise kötülemiştir.

9.Cevap: İlahi kelamın inişi mü’min ve rahim hazretlerindendir. Esmaya nisbet ve övme vardır. Ciddi şekilde anlamalısın..

 

10.Soru: Hak’ka ve halka ait esmalar hakkında bilgi vermenizi rica ederim.

10.Cevap: Varlıkların mevcudiyeti suretledir. Suretten amacım, yer, gök, ay, güneş, yıldız ve üç doğuş ve de bütün kainattır. Suretlerin, sonradan yaratılmış olma özelliğinden dolayı, vücut; icad eden ve yaratan olur. Kudret ile açığa çıktığında, vücut, kadir ismini alır. Varlığın suretlenmesi ile vücut, musavvir ismini alır. Suretlerin ayakta kalmasından vücut, kayyum ismini alır. İlahi esmalar böyledir. Gelelim halka ait isimlere; Suretlerin kendine özel vücutları yoktur ancak durumları vardır. Bu durum ise, ya sükun ya da harekettir. Böylece, eşya, sükun ya da hareket halinde de olsa mutlaka bir isim alır. Taş, ağaç ve hayvan gibi… Suretlerin bir diğer yönü de ihtiyaç sahibi olmalarıdır. Bunlar rızık vb. şeylerdir. İşbu, suretlerin ihtiyacından dolayı vücut, gani ismini alır. Rızka ihtiyaçlarından Rezzak ismini, suretlerin kayıtlı ve belirli olmalarıdan vücut; benzersiz ve mekansız isimlerini, suretlerin sonradan yaratılmış olmalarından dolayı vücut; Ol, ismini alır. Suretlerin yokluğu yönüyle de vücut; ahir ismini alır. Şimdi, suretlere özel bir takım haller daha vardır ki, bunlar korku, yiğitlik ve haya gibi şeylerdir. Bu isimler de suretlere nisbet edilir. Onun içindir ki, suretlerin çeşitli olmasından dolayı onlar  bu isimlerle anılır ve var olurlar. Onlara ait diğer isimler de yukarıda söylendiği gibi toprak, ağaç, hayvan vs. dir. Bu ifadelerden de anlaşılıyor ki, esmanın üç mertebesi vardır. Birincisi: Hak’ka ait isimler. Evvelce açıklandı. Benzersiz ve mekansız olma gibi özellikler. İkincisi: Halka ait isimlerdir. Bunlar, taş, ağaç gibi isimlerdir.

Üçüncüsü: Hissiyat isimleridir. Bunlar, yiğitlik ve korku gibi isimlerdir. İşte Adem (as)’a öğretilen esma bunlardır. Çünkü isim bilinmeyince kelam ortaya çıkmaz.

 

11.Soru: Adem (as)’a ruh üflendi. Ruh üflenmesi ne demektir?

11.Cevap: Bütün ilimlerin keşfidir. Adem(as), nisbet ve izafi değerlerden soyununca hakiki fakirlik ile vasıflandı ve vücudunda gayriyet kalmadığından safiyullah oldu. Bundan dolayı melaikeler Adem(as)’a secde ile emr olundular. Çünkü, kişinin kamil bir mümin olabilmesi için izafi ve nisbi değerleri yok etmesi gerekir. Yani tam fakir olması icab eder. Onun içindir ki, Cenabı hak esmaül hüsnasında kendini mümin ismiyle vasıflandırmıştır.

 

12.Soru: Adem(as),Hak’kın halifesidir, Hak’kın halifesi olmasının sebebi nedir? bize bildir.

12.Cevap: Cem, hazretül cem ve cemülcem makamlarını keşfetmesidir. Hak’kın esma ve sıfatlarına mazhar ve onlarla kaim olması ve de bütün tasarruf  On’dan yani O’nun hakikatından olduğundan Hak’kın halifesi oldu. Bunun için cenabı Hak,Kur’anı keriminde buyurdu; Bakara-30, “Ben yeryüzünde bir halife atayacağım” ayeti, yukarıdaki ifadeleri doğrulamaktadır.

 

13.Soru: Bu eşya ve suretler Hak’kın aynımıdır?yoksa gayrımıdır?

13.Cevap: Ne aynıdır ne de gayrıdır. Hem aynıdır hem gayrıdır. Sonradan yaratılmış olmalarından ve yokluklarından dolayı gayriyet icap eder. Vücutları Hak olduğundan ayniyet icap eder.

 

14.Soru: Cenabı Hak buyurmuştur; “Siz dua edin ben icabet edeyim” Halbuki, çoğunlukla dualarımız kabul olunmuyor buna ne dersiniz?

14.Cevap: Dua dört kısımdır.

Birincisi: Zattır ki, ehlullah lisanında zati istidat olarak tabir edilir. İstidat ise; İlmi ezelide var olan malumatın kabiliyeti üzerine gerçekleşen icaddır. Bunun durdurulması ve ertelenmesi olmaz. Bu mertebede olan malumatta değişme ve bozulma da yoktur. Enam-6, “Allah’ın kelimelerini değiştirecek hiçbir kuvvet yoktur” ayeti bunu doğrulamaktadır.

İkincisi: Haldir ki, bazen kabul olur bazen kabul olmaz veya ertelenir. Mesela; Katip, katipliğinde uzman olduğu halde atanabilir de atanmayabilir de. Atanmaması, talihinin açık olmamasından dolayıdır, bu da zati ilminin gereğidir.

Üçüncüsü: Fiili duadır. Örneğin, bir asker uzun zaman askerlik yaptığı halde subaylığa terfi edemez, bazıları ise, kısa sürede subaylık elde edebilir. Bunların ikisi de fiili duada bulunmuşlarsa da zati istidatları birbirine uymadığından hükümleri de farklı olur.

Dördüncüsü: Söz ile yapılan duadır. Fiili ve hali olmayarak şuursuz olarak yapılan duadır.

Bu şekilde, bütün mevcudatın yaratılış kabiliyetleri gereği yapmış oldukları duaya her an icabet vardır. Olunmuyor deniliyorsa bu cahillikle söylenmiş bir sözdür. Yoksa her an icabet olunmaktadır.

 

15.Soru: Her şeye icabet olunduğunu anladık, icabet olunmuyor denmesinin cahillikten ileri geldiğini öğrendik. Ancak bu cehaletin hakikatı ve hangi mertebeden olduğunu ve cehaletin halk olunmasındaki hikmetin ne olduğunu bize bildir?

15.Cevap: Cehalet alemi, hayal ile kaimdir. Çünkü insanın enesi ve gayriyeti, hayal aleminin varlığından ileri gelir. Hayal de tüm esmanın zuhurunu gerekli kılar. Hatta gayriyet mevcudatta olmazsa, esma da olmaz. Çünkü Hak, yaratılmış halk ile beraberdir. Rızık verici, rızık isteyenledir, bütün esma böyledir. Hakikatta cehalet gayriyetten doğarsa da, gayriyet dahi hayal ilminden ileri gelir. Bu yönden cehalet ve gayriyet, aynı hakikat olur. Tüm esma bu mertebede hükmünü ve kemalini açık ettiğinden bu şekilde olan cehalet aynı kemal olur. Bu mertebelerin icadı, kemalin zuhuru içindir. Onun için Cenabı Hak Kuranı keriminde buyurmuştur. Ali İmran-191, “Allah batıl bir şey yaratmamıştır.” Fenada cehaletin vücudu yoktur. Bekada ise ilmin ilgisi ile esmanın nisbetinden oluşur. Son….

 

                                                                                                                                                  Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY