RUM SURESİ 30 – 31 – 32 YORUMU

 

RUM SURESİ 30 – 31 – 32 YORUMU

بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ حَن۪يفًاۜ فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّت۪ي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَاۜ لَا تَبْد۪يلَ لِخَلْقِ اللّٰهِۜ ذٰلِكَ الدّ۪ينُ الْقَيِّمُۗ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَۗ ﴿٣٠﴾

 

مُن۪يب۪ينَ اِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَاَق۪يمُوا الصَّلٰوةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِك۪ينَۙ ﴿٣١﴾

 

مِنَ الَّذ۪ينَ فَرَّقُوا د۪ينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًاۜ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿٣٢﴾

30. ayetin meali: O halde sen yüzünü, bir hanif olarak dine, Allah’ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir. Allah’ın yaratışında değiştirme olamaz. Doğru ve eskimez din işte budur fakat insanların çokları bilmiyorlar.                                                       

31.ayet meali: O’na yönelmiş kişiler olarak O’ndan sakının, namazı yerine getirin ve sakın şirke sapanlardan olmayın.       

32.ayet meali: Onlardan ki, dinlerini parçalayıp hizipler/fırkalar haline geldiler. Her fırka kendi elindeki ile sevinip övünür.

 

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

    Öğünmek alemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Selama layık olan iki cihan serveri Habibullah Resulü Ekrem (sav) efendimizdir. Selam O’nun şahsında diğer nebiler üzerine, ailesi üzerine ve ashabı üzerine olsun. Ayrıca selam Ali (ra) efendimiz üzerine ve O’nun şahsında diğer veliler, kamiller ve manevi ehlibeyt üzerine olsun…….. Amin.   

                                                                                                                 

Hanif; Meyletmek, yönelmek. Hz İbrahim’in kavmi putperestliğe iltifat etmeyip Allah’ın dini olan islama döndükleri için İbrahim’e hanif denmiştir. Ayrıca, şerden hayıra, dalaletten hidayete, diğer dinlerden hak yani gerçek dine dönmek anlamlarında kullanılmıştır.

Hanif; Pak, tertemiz, arı, duru anlamlarını da içermektedir. Kötü ve eski halinden vazgeçerek doğruluğa yönelmiş olan kişi ve ilmi ile amil olan kimselere de denmektedir. Kur’andaki haniflik; İbrahim’in dinine inanmış olan ve tevhid itikadı ile şirkten arınmış yani Allah’ın birliği ve tekliğini kabul ve müşahede ederek gerçek dinin yayılmasına yardımcı olan kişilere hanif denir.

 

Ali İmran suresi 67.ayet;  “İbrahim ne bir Yahudi idi ne de bir Hıristiyan,  O sadece Hanif bir Müslümandı/Allah’a teslim olandı. O müşriklerden değildi.”                                                                                          

En’am suresi 79.ayet; “Ben bir hanif olarak yüzümü gökleri ve yeri yaratana döndürdüm. Müşriklerden değilim ben.”                                                         

Bakara suresi 135.ayet; “Yahudi yahut Hıristiyan olun ki doğruya kılavuzlanasınız” dediler. De ki; “Hayır öyle değil, şirk ve yozlaşmadan uzak bir biçimde İbrahim milletinden olalım. O şirke bulaşanlardan değildi.”                                                 

Ali imran suresi 95.ayet; De ki, “Allah doğrusunu söylemiştir. Hadi artık hanif olarak İbrahim’in milletine uyun. Müşriklerden değildi O.”                                                                           

Nahıl suresi 120.ayet: “Şu da kuşkusuz ki, İbrahim başlı başına bir ümmet idi, bir hanif olarak Allah’ın önünde eğiliyordu, müşriklerden değildi.”                                                               

Nisa suresi 125.ayet; “Güzel düşünüp/güzellikler sergileyerek ve özü-sözü doğru bir halde İbrahim’in milletine uyarak yüzünü Allah’a teslim edenden daha güzel dinli kim olabilir! Allah İbrahim’i dost edinmişti.                                                                       

En’am suresi 161.ayet; De ki; “Şüphesiz Rabbim beni doğru yola dosdoğru dine, Allah’ı birleyen İbrahim’in dinine iletti. O, ortak koşanlardan değildi.”                                                                                                                                                            

Yunus suresi 105.ayet; Şu da emredildi, “Yüzünü bir hanif olarak dine çevir sakın müşriklerden olma”. Gibi ayetler Allah indinde dinin hanif olduğu apaçık bir şekilde beyan ediliyor.

El Fatır; Kainatı var eden, çekirdeği yarıp varlığı, özü çıkaran anlamları ile beraber bir şeyi uzunluğuna yarmak demektir. İftar kelimesi de fatırdan gelir ki açmak delmek manasını içerir. Orucun açılmasına bunun için iftar denmiştir. Fatır yarma işlemini yapmakla beraber bir şeyin içindekini ortaya çıkarmak anlamına gelir. Fıtratta aynı köktendir. Tabiat ve yaratılış demektir. Bir şeyin fıtratı yaratılıştan getirdiği tabii özelliklerdir.

Fıtrat; Bir şeyin kabuğunu açınca içinde bulacağımız önceden yerleştirilmiş bir özü ifade eder. Burada fıtrat kelimesinin Kur’an ve din açısından yüklendiği mana, Allah’ın insanı kendisini bilip tanıyacak ve idrak edecek bir kabiliyette yaratması olarak algılanmalıdır. Yani insan kendisinde mevcut olan özü yarıp çıkararak Rabbisinin ve kendisinin ne olduğunu bilecek ve de kendisinden ne istendiğini anlayacak anlamında okunmalıdır. Zariyat suresi56.ayet bunu kuvvetlendirir.

Zariyat suresi 56.ayet; “Ben cinni ve insi ancak bana ibadet etsinler diye yarattım.” Bu ayet nazil olduğunda sahabe Hz. Resul Ekrem (sav) Efendimize soruyorlar, Ya Resulallah ibadet nedir? Hz.peygamber (sav) cevaben; “ehli yarifun ve ehli vahidun” yani Allah’ı bilmek ve O’nu tevhid etmek diyor. Bu hadisin ravisi İbni Abbas (ra) dır.

Araf suresi 172.ayet; “Hani, Rabbin, ademoğullarından bellerinden zürriyetlerini alıp onları öz benliklerine şahit tutarak sormuştu “Rabbiniz değilmiyim?” onlar, “Rabbimizsin buna tanıklık ederiz.” demişlerdi. Kıyamet günü “biz bundan habersizdik” demeyesiniz.” Ayetinde ifade edildiği gibi yaratılışın ilk anından itibaren ademoğlu Rabbini bilmenin ve müşahede etmenin keyfiyetine sahip olmuştur.

Ebu Hanife Hz.leri; Araf 172 ayetini delil göstererek “Kim bu sözleşmeden sonra kafir olduysa muhakkak ki O fıtri ve Vehbi imanını kendi fiili ile değiştirmiş, Kim ki, iman etti ve tasdik ettiyse hakikat O’nun üzerinde sebat ve devam etmiş olur.” Allah, yarattığı kullar üzerinde, ne küfrü ne de iman etmeleri yönünde zorlamaz. Onları ne mümin ne de kafir olarak yaratmamıştır. Adülgani Nablusi Hz.leri bu hususta şunu söyler! “Allah hiçbir kulunun iradesine ve fiiline cebir kullanmaz” Yani insanlar üzerine önceden iman ve küfrü yazmamış sonradan kazanılan bir özellik olarak bu iki durumu da kabullenecek kabiliyette yaratmıştır. Bir hadisi şerifte; “Her doğan çocuk islam fıtratı üzerine doğar sonradan ebeveynleri onları Yahudi, Hristiyan vs.. yapar.” Bu hadisi şerif fıtrattan getirilen inanma yetisinin aile ve çevre koşullarına göre şekillendiğinin vurgusunu yapar. Çünkü uygun bir çevre ve kültürel yapı belirleyici bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Nitekim Hz. Pegamber (sav) müşrikleri islama davet ettiğinde, atalarının dinlerini terk edemeyeceklerini dile getirmişlerdir. Bununla beraber bozuk toplumlarda yaşayıpta, Allah’ın yarattığı fıtratı bozmadan olayları ve mesajları algılayıp, kendi toplumunun veya ailesinin çarpık inançlarını sorgulayan bireyler de olabilmektedir.

Sonuç olarak; Olgun yani kâmil bir dindarlık tek başına fıtrattan beslenmez. Allah’ın yeryüzünde her anda mevcut olan velayet elçilerine teslim olup, O’nda açığa çıkan vahyin emirlerine bağlanmadan ve O’nların izini takip etmeden din kavramı tamamlanmaz. Haniflik ve fıtrat O’nların telkinlerinde açığa çıkar ve tam anlaşılır.

Hucurat suresi 7.ayet; “Bilin ki Allah’ın rasulü içinizdedir.”

Bakara suresi 151.ayet; “Size aranızdan resul gönderdik,size ayetleri okuyor, temizleyip arındırıyor.” Bu ve benzeri ayetlerle cenabı Hak zamanın elçisine tabi olmadan fıtratın açığa çıkmayacağını beyan etmiş olmaktadır.

İşte Cenabı Hak, Rum suresi 30.ayette yukarıda izah etmeye çalıştığımız değerleri, her  kulunda görmek isteğini, yüzümüzü yaratılışımızda mevcut olan fıtrata çevrilmesini istiyor. Doğru ve eskimez dinin bu olduğunu beyan ediyor. Haniflik tevhid inancını gerekli kılar çünkü hanifliğin zıddı müşrikliktir.

Tevbe suresi 28.ayette; “Ey iman edenler, müşrikler bir pisliktir.”

Müşrikliğin zıddı olan haniflik ise, şirkten arınmışlık ve pislikten temizlenmişlik olup Hak’kın birliğini ikrar eden bir anlayıştır.

Nisa suresi 116.ayet; Şüphesiz Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları dilediği kimseler için bağışlar. Allah’a ortak koşan kuşkusuz derin bir sapıklığa düşmüştür.

Lokman suresi 13. Ayet; Lokman oğluna öğüt vererek; “Yavrucuğum Allah’a şirk(ortak) koşma, doğrusu şirk büyük bir zulümdür.” Demişti.                               

Hz. Peygamber (sav) Efendimiz bir hadisi şeriflerinde buyurur; “Ben ümmetimin açık şirkinden korkmam ancak gizli şirkinden korkarım.”

İsmail Hakkı Bursevi Hz.leri; “Her kimde hanifiyet sırrı yoktur o müşriktir. Eğer zahirde hanif değilse açık şirkle müşriktir. Eğer batında hanif değilse gizli şirkle müşriktir.

İşte cenabı Hak Rum suresi 30.ayette kullarının şirkten kurtulup müşrik olmamasını ve bu şirkle huzuruna varılmamasını istiyor.

Hz. Adem (as) dan bugüne dek gelen gerek nübüvvet elçileri gerekse velayet elçileri toplumuna, kendilerinde açığa çıkan Nuru Muhammed irşadı olan ilmi ledün ile tevhidi ve şirki tanıtarak Allah’a ortak koşulmamasını öğretmişlerdir.

31.ayeti yorumlamak gerekirse; Nahl suresi 51. Ayet; Allah şöyle buyurdu; “iki ilah edinmeyin. O ancak bir tek ilahtır, öyleyse yalnız benden korkun” Gibi ayetlerle de uyardığı kulunu kendisinden sakınması gerektiğini ortaya koyar.  Burada sakınmak takva ehli olmaktır. Takva ise korunmak, korkmak anlamlarını taşır. Korunmak; Yukarıda da ifade edildiği gibi Allah kendisinin tek ilah olduğunu ve yanına başka ilahlar koyup ikileştirilmesini istememektedir. Cenabı Hak ortaklığı kabul etmediğinden kendisinden sakınılmasını ve tevhid edilmesiyle kulunun korunmasını istemektedir. Namaz kılmak ise, Ankebut Suresi 45.ayette ifade edildiği gibi hayasızlıktan ve kötülükten insanı alıkoyar. Ayrıca namaz müşahede ve miraç demektir. Miraç ise kişinin Rabbi ile beraber olma keyfiyetini yaşamasıdır. Rabbimiz bizden müşahede namazının kılınmasını farz tutarak her an kendisi ile birlikte olunmasını istemektedir. Kişi bu müşahede namazı ile kendisinde ve cümle alemde mevcut olan Rabbini şuhut ederek kendisine ait bir varlığın olmadığının idrakı ile tevhidi yaşar ve rabbine ortak koşmamış ve korunmuş olarak Rabbinden sakınır……..

32.yetin yorumu; Dini parçalayıp fırkalar haline gelmek; Vahyin getirdiği emir ve anlayıştan uzaklaşıp kişinin kendi anlayışı olan zan ile iştigal etmesidir. Allah birçok ayetinde zannın hiçbir şey ifade etmediğini beyan etmektedir.                                                     

Yunus suresi 36.ayet; “Onların çoğu, hiçbir dayanağı olmayan zandan başka bir şeye uymazlar. Zan ise, gerçek adına hiçbir şey ifade etmez. Hiç şüphesiz Allah, onlar ne yapıyorsa hepsini hakkıyla bilmektedir.”                          

Yunus suresi 66.ayet; “İyi bilin ki, göklerde kim var, yerde kim varsa hepsi Allah’ındır. Allah’tan başkasını tanrı yerine koyanlar aslında edindikleri o ortaklara tapmıyorlar. Onlar ancak zanlarına göre hareket ediyorlar ve aksini iddia ederken de yalan söylüyorlar.”

     Yukarıda meallerini verdiğimiz ayetler ışığında cenabı Hak, indirmiş olduğu vahyin gereklerinden uzaklaşıp zannı ile hareket eden kişilerin dini parçaladıklarını ve kendi zanları üzerine olan bir din ve tanrı inşa ettiklerini açık seçik beyan etmektedir. Ortaya çıkardıkları bu dinlerini de Allah’a kabul ettirmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır. Nitekim Hucurat 16. Ayette bu husus dile getirilmiştir.

Hucurat suresi 16.ayet; “De ki; Siz, Allah’a dininizi mi öğretiyorsunuz.”                            

     Ne yapalım ki, zanna uymadan ve dini parçalamadan ibadet edelim ve Allah’ı tanıyalım? Hz Mevlana der ki; “Ey oğul! Aklını Kur’ana uydur, Kur’anı aklına uydurma sonra helak olursun.” Gerçek din, zamanın velayet elçilerinde açığa çıkmaktadır. Onlar vahyin ışığında yol alarak kendilerinde mevcut olan Nuru Muhammed irşadı, ilmi ledün ile bu ilmi talep eden kişileri vahyin nuru ile aydınlatırlar ve irşad ederler. Velayet elçileri her zaman ve an da bulunmaktadır. Birçok ayette de bunu görmekteyiz.

Hucurat suresi 7.ayet; “Bilin ki, Allah’ın resulü içinizdedir.”                                                    

Bakara suresi 151.ayet; “Size aranızdan Resul gönderdik, size ayetleri okuyor, sizleri temizleyip arıtıyor.” Bu ve benzeri ayetlerle cenabı Hak kıyamete kadar var olacak velayet elçilerini işaret etmektedir. Bana ulaşmak istediğinizde onlar size vesile olur demektedir. Ancak her mürşit, hakiki mürşit değildir, nasıl her şeyin sahtesi varsa bu yolun da sahte mürşitleri mevcuttur. Bunu ayırmanın yegane yolu irşadının Kur’ana uygunluğudur. Kur’an dan onay almayan her bilgi ve anlayış yukarıda da açıkladığımız gibi zandır. Dini bölmek ve parçalara ayırmaktır. İrşad ancak Kamil mürşitler vasıtasıyla olur.

Sonuç olarak; Kur’ana uygunluk göstermeyen ve Kur’andan onay almayan her bilgi ve davranış dini bölmek ve fırkalara ayırmaktır. Allah bizleri böyle düşünce ve davranışlardan korusun ve uzak tutsun inşallah…………….Amin

En iyisini Allah bilir………

                                               

                                                                      4 Ağustos 2024 tarihinde Pazar günü tamamlanmıştır.

 

                                                                                  Emekli öğretmen

                                                                                                                     Mehmet Naci GÜNEY

İMAM ALİ KERREMALLÂHÜ VECHE VE RADİYALLAHÜ ANH HAZRETLERİNİN ARABİ LİSAN İLE YAZILMIŞ BEŞ BEYTİNİ TÜRKÇEYE TERCÜME VE MEALİNİ ŞERH EDEN ŞEYH ABDÜLKADİR BEY EFENDİNİN ESERİNİN SADELEŞMESİ

                                                             BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hamd alemlerin Rabbi olan Allah’adır. Salat ve selam yüce önder Muhammed (sav) efendimize ve onun yüce ailesine ve arkadaşları üzerine olsun. Rivayet olunur ki, evladı resul ümmetinden ve ilim şehrinin kapısı olan İmam Ali (kv) ve Allah O’ndan razı olsun. Kutlu meclisine sevdiklerinden biri gelip hakikate dair bazı müşkiller arz etmiş, İmam da cevap olarak bu beş beyti irade buyurmuşlardır.

 

Sendedir derman ilacın bilgil

Derdi emraz sendedir hem görgil

Şol kitabı meşuru mübinsin

Harfleriyle muzmiri mazharsın

Zûm edersin suretin cirmü sagir

Sende olmuşdur âlemi kebir

Senin dışarıda hâcet degil

Sendedir fikri telaşın anla gil

Fehm ettiğin şol kitaba kıl nazar

Mucidi senden verir çünkü haber

 

AÇIKLAMA

 

Sendedir derman ilacın bilgil

Derdi emraz sendedir hem görgil

 

Çare kendinde olduğunu anlamadın,

Derdin sendendir fakat görmedin

 

Demek olur ki, senin derdin yani hakikate ait merakın aşkındandır. Ancak görmüyor ve anlamıyorsun ki, çaren dahi bu aşkın içindedir. Çünkü, ilahi ilimlere mazhar aşk’tır. Hatta aşk olmazsa bir şey vücuda gelmez. “Ben bir gizli hazine idim bilinmekliğimi muhabbet ettim ve halkı halk eyledim” kutsi hadisi bu konuyu işaret etmektedir. Hadisin manası; Ben gizli hazine idim, muhabbet ettim ki bilineyim. Halkı halk eyledim bilinmek için. Bundan anlaşılıyor ki, icadın kaynağı aşk imiş. Mademki, icadın kaynağı aşktır ve sende de aşktan bir eser bulunsa, bu aşk ile hoş bir nazar eylesen görürsün ki, bütün eşya aynı kitabullah ‘tır ve her şey de sonsuz bir ilim vardır. Anlarsın ki, zerreler bile bir hakikatle kaimdir. Hareketleri Allah’ın elindedir ve hiçbir şey kader harici hareket etmez. İlla emr olunduğu gibi hareket eder ve her şeyin sureti hakikatle ayaktadır. Hakikat da bir isme dayanır, bundan dolayı her suret bir hakikattir ve her hakikatin birbirine bağlılığı esmanın birbirine bağlılığı gibidir. Görmüyor musun ki, Kudret takdire, ilim iradeye, hayat ise ilme bağlıdır. Onun için denilmiştir, bir zerrenin yokluğu bir an kabul edilse bütün alemlerin yok olmasını gerekli kılar. Cenabı Hak ve mutlak bereket sahibi Ali İmran-191, “Allah boş bir şey yaratmamıştır” ayeti kerimesiyle bu noktaya işaret etmiştir. Sen, insan suretinde olmakla, bütün alemlerin metnisin, aslısın. Çünkü muhabbetin neticesi insan oldu. Onun içindir ki, aşkı yüklenen insandır. Zira aşkı taşıyacak başka bir suretin kabiliyeti olmadığını Cenabı Hak, Ahzap-72, “Biz emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik onlar kabullenmekten çekindiler. İnsan kabullendi, o zalim ve cahillerdendi.” Ayeti kerimesiyle bildirmektedir. İnsan ise bu yükü taşıyacak donanımda yaratılmıştır. Bu kabullenmenin açığa çıkması ancak, nefsine zulüm etmesi ve övülmüş bir cahillikle gerçekleşir. Bu yüzden Hak’kın halifesi olur. Bakara-2, “Ben yeryüzünde halife yaratacağım” ayeti kerimesi buna delildir. Buraları iyice anlaşılmalıdır, aşkı yüklenmeyen, surette insan da olsa manada hayvandır. Çünkü bu alemlerin icadından maksat bilinmek idi. Bilinmek ise, aşkı yüklenmiş olan bir kamil vasıtasıyla olabilir. Hatta Resulü Ekrem ve Nebi muhterem (sav) buyurmuştur; “yeryüzünde Allah Allah diyen oldukça kıyamet kopmaz.” Çünkü Allah metindir, metinsiz şerh olmaz. Hazreti İmam ikinci beyitte buyurur:

                                        

Şol kitabı meşuru mübinsin

Harfleriyle muzmiri mazharsın

 

             Demek olur ki, Sen öyle bir kitapsın ki, Yüce Allah seni iki eliyle ile yaptı ve yüzüne de öyle bir haddı kudret düzdü ki, kimse okuyamaz ve bilemez. Ancak ilimde yükselmiş kişiler bunu okuyabilir. Şimdi, senin ayakta durman elif gibidir. Elif ise bütün harflerin kaynağıdır ve onları kuşatmıştır. Sen de hakikatin yönüyle, ilahi harflerin ve harflerin mevcudiyetinin kaynağısın ve de onları kuşatansın. Çünkü ilk yaratılan Nuru Muhammed’dir. Buna aklı evvel ve kalemi alâ ismi de verilir. Aynı zamanda Ruhu Muhammed  ve hakikati Ademiye de denir.

İşte bu mana, her çeşit ismin açığa çıkması bu hakikatın bir suretidir. Yedi kat gökler ve yer, cennet ve cehennem, huri ve köşkler, vs eşya, kalemi alâ’nın yani hakikatı Adem’iyenin renkli görüntüsüdür. Bu tariften anlaşıldı ki, Bütün alem bir Adem imiş. Sen de Adem isen, nereye dönsen Allah’ın yüzünü görürsün, nereye baksan O güzel Allah’ı bulursun. Allah’ı bil ki Adem olasın. Hak’kı bilmek de insanın nefsini bilmekle olduğunu Resulu Ekrem (sav) efendimiz “Nefsini bilen rabbını bilir” hadisi şerifi ile bildirmiştir. Şimdi şurası güzelce anlaşılsın ki, aklı evvel, hakikatı Adem’iye denilen, uluhiyetin tecellisi imiş. Bütün mümkinat aklı evvelin renk alması olduğu gibi, nefs de bu hakikatın mazharıdır. Bu şekilde, hak’kı bilmek için kendini bilmeği icap ettirir. Görülüp anlaşılır ki, örtülü olan hilafet sırrı senin ile zahir olmuş. İmam Ali Kerremallahü veche üçüncü beytinde buyurmuştur:

                      

Zûm edersin suretin cirmü sagir

Sende olmuşdur âlemi kebir

 

       Sen kendini küçük bir şey zannedersin. Senin küçüklüğün ise, kendini küçük gördüğündendir. Çünkü sen alemlerin özüsün. Çekirdekte her çeşit ağaç olduğu gibi, alemler de sen de mevcuttur. “Allah, Ademi kendi sureti üzerine veya Rahman suretinde yarattı.” Hadisi şerifi gereğince, senin suretin, rahmanın suretidir. Sırrın dahi rahmanın sırrındandır. Sen öyle bir padişahsın ki, hilafet tacı sendedir. Süleyman’ın mührü olan yüzüğü de parmağındadır. Gizli ki, görmüyorsun. Eğer cehlini yok edip ,iman ile bakacak olursan, bütün alemlerde olan suretlerin manalarını cem ettiğini görürsün. Çünkü sende olan zahir ve batın duyular, hakimlerin tarif ettiği on akıldır ki, bütün alemlerde olan icad ve yardım, zahir ve batın olan bu beş duyu iledir. Zahir olan beş duyunun birincisi; Dokunmadır: Bir şeyin sert veya yumuşak olduğunu belirten duyudur. Organı eldir. İkincisi; Tatmaktır: Bir şeyin acı veya tatlı olduğunu anlayan duyudur. Organı dildir. Üçüncüsü; Koklamaktır: Bir şeyin kokusunu anlamaktır. Organı burundur. Dördüncüsü; Görmektir: Eşyanın suretini belirler. Azası gözdür. Beşincisi; İşitmektir: Mahlukatın seslerini duymaya yarayan duyudur. Organı kulaktır.

Batın duyuların birincisi: Vehimdir: Eşyayı cüz’i kısımlara ayırıp, manalarını anlamaya yarayan duyudur. İkincisi; Hayaldir: Bir şeyi geciktirmeden hayır olarak zihinde tasarlayıp suretlendiren kuvvettir. Üçüncüsü; Müdrikedir: Bir şeyi gecikme olmaksızın anlayan ve idrak eden duyudur. Dördüncüsü; Hafızadır: Bilgiyi depolayan ve kalıcı olmasını sağlayan kuvvettir. Beşincisi; Akıldır: Bu duyuların tamamı, aklın dairesi içindedir. Bütün sevk ve idare  bu duyuların yardımı ile gerçekleştiği aşikardır. İnsan bütün bu duyuların tamamına sahiptir. Ancak, her birini  ayrı ayrı azaltmaktadır. Şurası da açıktır ki, Bu kuvvaları vücut besler. Beslemese olmaz, çünkü, insanın ayakta kalması bu duyularladır. Onun için bu duyulara ihtiyacı süreklidir. Bunlar insan vücudundan hariç değildir. Şurası da anlaşılmalıdır ki, ihtiyaç: itibari olup gerçek değildir. Melekler ve şeytanın, Adem’in vücudundan haberleri vardı. Ancak  Adem’in kuvvası olduklarını anlamadılar. Melekler, Ademi kan dökücü olarak algılamışlar kendilerinin de olgun bir kullukta bulunduklarını söylemişlerse de. Adem’in  kendilerinden üstün olduğunu fark ederek secde de bulunmuşlardır. Şeytan bilmediğini de bilmediğinden yani, cehaleti başkalarına nisbet ettiğinden, Adem’in cesedi topraktan, benim cesedim ateştendir diyerek secde etmek istemedi. Ateşin varlığı ve sürekliliğinin topraktan olduğunu bilemedi. Kendine nisbet ettiği ilim onu aldattı. Şimdi de bu cehalet ve gaflet devam etmektedir.

        İçinde bulunduğu cehalet onu öyle bir hale getirmiştir ki, insana yapmış olduğu düşmanlık aynı hizmet olmuştur. Çünkü, yukarıda da belirtildiği gibi yapmış olduğu düşmanlık aynı hizmettir ve insanın kemali de o yüzdendir. Şeytan, Adem’e hıyanet etmeye çalışır oysa Adem kemal bulmuş bir kulluğa ulaşmıştır. Yani, Cem’den sonra Fark’ı ve Fark’tan sonra Cem’i gördü. Buradan da anlaşılıyor ki, şeytan, Ademi doğru yol olan Hak’kın yolundan ayıramadı. Belki kendine zulüm etti. Hasedlenenin hali bunun gibidir. Bunlar haset ve zulüm etmediler ancak kendi nefislerine zulüm ettiler. Nitekim, Yezid’in İmam Hüseyin efendimize yapmış olduğu hakaret ve zulüm kendi nefsine olmuştur. Çünkü, mazlumun yükselişi zalimin yüzündendir. Mazlumun mazlumiyet makamına yükselmesi zalim ile olabilir ve bunların hizmeti şeytanın hizmeti gibidir. Şimdi, Ademin hissi kuvvalarından bilgi verilmişti kudretimiz dahilinde vechinden de (yüzünden) bilgi verelim.

 

Ey kardeşim! Ademin yüzüne şöyle hoş bir bakış eyle, yüzünün, Rahmanın vechi olduğunu görürsün. Bu şekil daireseldir ancak bu şekilde ne güzel hatlar vardır. Bu cümleden, yanakları biri celal biri cemaldir. Aralarında olan hattı üstüva hakikat denilen Rahman-20, “Aralarında berzah vardır”(kabe kavseyn). Ayeti kerimesiyle belirtilen hattır ki, celal ve cemal onun dairesindedir. Konuşulan bu hattın dahilinde bulunan hiçbir makamla kayıtlı olmayıp cümlesinin hem aynı hem gayrı olur. hatta gördüm dediği zaman göz olur, gezdim ve tuttum dediği zaman ayak ve el olur. Konuştum dediğinde sır olur. Sırrım dediğinde ise mutlak olur. Kamil dahi bu mertebenin aynı olmakla beraber bütün mertebelerden konuşur, cümlesinin hem aynı hem gayrı olur. Onun için kamilin bir nişanı ve bir hali olmaz. Bu sırdandır ki, Beyazid’i Bestami hazretleri “Ne büyük şanım var, kendimi tenzih ederim” demiştir. Bazı ehlullah bu söze benzer söylemlerde bulunmuşlardır. Bu cümleden, Şeyhül Ekber demiştir ki, “Bütün nebiler benim ilmimden zevklendiler” Ehlullahdan bir diğeri, “Ben deryadayım, bütün nebiler sahilde kaldı.” Demiştir. Bu ifadelerden de anlaşılır ki, büyük berzahta bulunan kamil, bir hal ya da bir yön ile kayıtlı değildir. İnsanda bulunan bütün bu hatlar tarif edildiği gibi, kâmil de bütün esmayı tarif etmiştir. Şimdi bu hattın tarifine göre hatlar yirmi sekiz olur. Bunlar; kaş, kirpik, sakal ve hattı üstüva olmak üzere dörttür. İnsanda bulunan beyazlar da on dörttür. Böyle olunca cümlesi yirmisekiz olur. Kur’andaki harflerin sayısı da yirmi sekiz dir. Bu sebebden hepsi Adem’in yüzüne yazıldı. Hazreti İmamın “Ben konuşan Kur’anım” buyurduğu kelam bu sırra dayanır. Kur’an yirmi sekiz harfi topladığı gibi Ali efendimiz de yüzünde yazılan yirmi sekiz harfi cem etmiştir. Bundan başka, insanda bulunan oniki dil, oniki burca karşılıktır ve ahlakıyla bütün hayvanatı kuşatmıştır. Bunun içindir ki, nefsi emmaresi yılandır, korkusu tavşandır, cesurluğu arslandır, tamahı domuzdur, itatı koyundur, bencilliği güvercindir, kibirlenmesi ise fildir. Velhasıl bunlar gibi her bir feraseti ve ahlakıyla bir hayvanı ayakta tutar. Onun için, insan makamına ulaşamamış bir kişi, yukarıda belirtilen ahlaklardan hangisi kendisine galip ise o ahlak ile ahrette dirilir. Yani o hayvan suretiyle haşr olunur. Hatta daha dünyada iken Ehlullahtan bazı kişiler onları bu suretle görür. Bu geniş bilgiden anlaşıldı ki, insan, kuvvasıyla, ahlakıyla ve suretiyle bütün alemleri kendinde toplamıştır. İmam Ali (ra) dördüncü beyitinde buyurmuştur;

 

Senin içün dışarıda hâcet degil

Sendedir fikri telaşın anla gil.

 

Demek olur ki, madem ki, her şeyi kuşatmışsın dışarıya ihtiyacın kalmamıştır. Sendeki fikir şudur ki, tefekkür edersin o da sendedir. Anlaşıldı ki, her şey insanda mevcuttur. İnsanın dışarıya ihtiyacı yokmuş. Bu oluşumun da, aşk ile gerçekleştiği yukarıda beyan edildi. Ancak aşk nasıl tahsil edilir bilinmesi gerekir. Aşk bir manadır ki, Hak’ka nisbet edilirse muhabbet, halka nisbet edilirse aşk denir. İşte bu  muhabbet ile bütün alemlerin yaratıldığını söylemiştik. Şimdi de aşkın mertebelerinden söz edelim. Ey azizim! Bilmelisin ki, aşk denilen şeyin her bir sureti insanda vardır. Bu ilgi, kadına, giyime, mala, çalgıya ve saltanata vs. olursa  hevadır. Çünkü heva demek boş demektir. Sonuçta bunların elleri boş kalacağından ehli heva denilir. Kavuşamamaktan doğan üzüntü ve ayrılık ateşinden ve de bu hevalarından dolayı azap görürler.

 

Bir diğeri ise; Cehennem azabından kurtulmak veya huri ve gılman nimet ve lezzetlerine kavuşmak  için ibadet ederler. Bunların ibadetleri nefsani olduğundan açıkta kalırlar. Bir çeşit heva ehli olsalar da bu hevaları imanlarından geldiği için abid ve zahid ismiyle anılırlar. Bunlar amel cennetinde bulunurlar.

 

Üçüncü sınıfta bulunanlar; Hak’kı severler, bunlar da üç çeşittir. Birincisine muhabbet ismi verilir; Bunlar, sevgilisine can feda edemeyip, nefsani sevgilerde kalanlardır. İkincisi; Bunlar, sevgilisine baş can feda ederse de zaman zaman nefsani özelliklerden dolayı dönek olurlar. Bunlar aşık olsalar da sadık değildirler. Üçüncüsü; Aşık ve sadıklardır. Onlarda nefsani özellikler kalmayıp maşuklarında mahv ve fena bulmuşlardır. Telaşları ise, bir an dahi sevgililerinden ayrı kalmamak içindir.

 

Şöyle soru sorulursa: Görünmeyen ve bilinmeyen Allah’a itaaten başka muhabbet nasıl olur?

Cevap: Bu muhabbetin oluşması için iki defa doğmak gerekir. Bunun için hazreti İsa (as) buyurmuştur; “İki defa doğmayan göklerin melekutuna dahil olamaz.” Birinci doğumun, annenden idi ve küçük bir şey idin, bir müddet süt emdin. Sonra ekmek yedin, dişin ve saçın çıktı. Adam oluncaya kadar nice hallere girdin. İşte ikinci doğum da böyledir. İkinci doğum, kişinin talebi karşılığında  mürşidinden tahsil edeceği marifetle doğmasıdır. O’da aynı atası Adem (as) gibi anasız ve babasız doğmuş olur. Bu ise, Hicr-29, “Ruhumdan ruh üfledim” ve bakara-31, “Ademe isimlerin tümünü öğretti.” Ayeti kerimelerinin sırrına ulaşmakla olur. Çünkü mürit, mürşitten bir marifet asası alır. Nasıl hz.Musa’nın asası, Firavunun kahinlerinin düzmüş oldukları bütün hayalleri mahv ve perişan ettiyse ,müridin elinde bulunan marifet asası da bütün şeytani hayalleri mahv ve perişan eder. Anlar ki, evvelce gördüğü acziyyet gayriyyet, uzaklık ve yakınlık vücutsuz olup cümlesi kuru bir faraziyeden ibaret imiş. Bunun gibi bütün masiva bir itibardan başka bir şey olmayıp, bir ve mevcut olan Hak’tır. Bu yönden, kendi gayriyyeti dahi önemsiz olup, yani rütbeye olan itibarın geçici ve alçak görülmesiyle gerçekleşen (lâ mevcude illâ hu) zikrini bütün azaları söyler. Sonra, Allah’ın isminden doğmakla anasız ve babasız olur. “Hicr-29, “Ruhumdan ruh üfledim” sırrıyla hakikata ulaşır ve safiyullah olur ve bu mertebede birle kendisine süt verir, yani bu mertebenin ilmini kazanır. Sonra ekmek verir yani atası Adem (as) gibi, kendisinin de her makamda bu çeşit ilim ve haller kazanmasıyla bütün esmaya alim olur. “Bakara-31, “Ademe isimlerin tümünü öğretti.” Sırrına ulaşır. İmam Ali (ra) hazretleri beşinci beyitinde buyurur:

 

                                                 

Fehm ettiğin şol kitaba kıl nazar

Mucidi  senden verir çünkü haber

 

           Yani, kitabın içine dikkatle bakarsan içindekilerden faydalanırsın. Bu beyitleri tasnif eden senden haber verir ki, “Ya abdim sen olmasaydın benim rububiyetim zahir olmazdı, ben olmasaydım, sen mevcut olmazdın” bu sözden anlaşılıyor ki, insan Hak’kın aynası ve alem de insanın aynasıdır. İnsan eline aynayı alıp baktığında yüzünü gördüğü gibi, Cenabı Hak’da uluhiyetini insan yüzünde görür. Bütün esmanın zuhuru insan ile olur.

       Ey kardeşim! İlim kamil ağzından alınmalıdır, denmiştir. Çünkü, İmamı azam Ebu Hanife hazretleri buyurmuştur: “İki sene olmasaydı Numan helak olurdu.” Yani, İmamı Cafer Sıddık efendimiz hazretlerinden iki sene ilim tahsil etmeseydim helak olurdum. Anla ki, İmamı Azam Ebu Hanife gibi kişi, ilim ve rüsum da fazilet sahibi iken, İmamı Cafer Sadık hazretlerine biat etmeseydi helakta kalırdı. Mayayı Muhammedi, tevhit ilminden, mürşidi kamilin himmetiyle hasıl olur. Bu suretler alemine gelmemizden amaç, nefsimizi bilmek ve rabbımıza arif olmaktır. Çünkü bir gün izdirari ölüm gelirde hüsranda kalırız. Bu cümleden hareketle Cenabı Allah cümlemizi ilmi insaniyeye ulaştırsın. Amin.. Sevgi ve hürmet enbiya ve peygamberlerin seyyidine olsun. Hamd alemlerin rabbi olan Allah’a aittir………  

 

 

Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY

 

ŞEYH ABDÜLKADİR BEY’İN MAİYYET(BERABERLİK) HAKKINDA GERÇEKLEŞEN SORU ÜZERİNE YAPTIKLARI AÇIKLAMALARININ SADELEŞMESİ

Maiyyet iki kısımdır;

 Birinci kısmı: Ayetle açıklanmış gerçek beraberliktir. Mücadele-7; “Nerede olursanız olun,O sizinle beraberdir.” Ayetinde olduğu gibi.

             İkinci kısmı: Açıktan söylenmeyip dolaylı anlatılan birlikteliktir. Örneğin, “Allah ile beraber olun başka şeye önem vermeyin” gibi. Bunların arasındaki fark şudur ki, gerçek beraberlikte (mea) kelimesi, ona uyulana ait olur. Dolaylı beraberlikte ise, (mea) kelimesi kendisine uyulana ait olur.

Mea: Uymak, olmak. İşbu, açıklanan beraberlik, olayın anlaşılması ve kavranması içindir. Çünkü hakikatte beraberlik yoktur ve eşyanın vücudu aynı yokluktur. Maiyyet (beraberlik) denilen kesrettir. Kesret ise vehimdir, zandır. Nitekim Cenabı Hak buyurur; Mücadele-7, “Üç kişi aralarında fısıldaşmaya görsün, dördüncüleri O’dur. Beş kişi fısıldaşmaya görsün, altıncıları O’dur. Bundan az da olsalar çok da olsalar, O mutlaka onlarla beraberdir.”

 Maiyyet cemül cem makamıdır. Bir kısmı izzet perdesi, bir kısmı da zulmet perdesidir. Zulmet perdesi ise cehalettir. Cehalet ise yokluktur yani vücudu yoktur. Fakat izzet perdesi de ebedi olarak var olamaz. Çünkü izzet perdesi Cenabı Hak’kın emriyle zahir olmaktadır. Zuhuru ise aynı perdedir, gayrı yoktur. Kur’an gerçekte zat’a derler. Ehli hakikat buyurdular; Zatullah Kur’an dır. Sıfatullah Furkandır. Bundan dolayı, bu ümmetin kitabına, aynı zat olduğundan Kur’an, sıfatullah olduğundan Furkan denildi. Örnek kabilinden, fark olduğundan ayet ayet indi. Sıfatı bildirdiğinden Furkan oldu. Fakat, geçmiş peygamberlere tabi olan ümmetlerin kitapları aynı zat olmadığından ve zatı bildirmediğinden Kur’an denilmedi.

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Sadeleştiren

                                                                                                                           Mehmet Naci GÜNEY

ŞEYH ABDÜLKADİR BEY’İN KURTULUŞA SEBEP OLAN BEYANLARININ SADELEŞMESİ

             Şu bilinmelidir ki, Allah, zatının mutlak olması yönüyle isim, sıfat ve sıfatlanmaktan arınmıştır. Çünkü isim ile sıfatın var olması O’nun bir yönüyle ilgilidir. Bu yön ise zatının tecellisidir. Mutlak zatı ise, zahir ve batın aynı bir olup her şey burada gark olduğundan teşbih ve tenzih de olmaz. Bakara-115 sure: “Nereye dönerseniz dönün Allah’ın yüzü oradadır.” ayeti kerimesi bunu doğrulamaktadır. Ehadiyet ise tecelli itibarıyladır. Tecelli de itibar ile kaimdir. İtibar ise üç mertebedir. 

Birincisi; Efalin birliğidir. Bir iş olmadan efal müşahede olunmaz. İş de nisbetle olur. Tevhidi efalin de üç mertebesi vardır.

Birincisi Tevhidi Efaldir ki: Fiillerin müşahedesidir. Bunun için ayeti kerimede, Mülk-2, “Hanginizin daha güzel iş yapacağını belirlemek için sizi imtihana çekmek üzere ölümü ve hayatı yaratan O’dur.” Buyurulmuştur. Bu mertebe nisbetle kaimdir. Bu nisbetin ise fenası gerekir. Çünkü, efali ilahi mutlak olup o suretle kayıtlanmaz. Bunun için, Lâ ilâhe illallah demek, efali ilahi bu fiile özgü değildir. Yani, bütün işlerin Allah’a ait olduğunu bilmek demektir. Bu mertebede yok yok.

İkinci Mertebe Tecelli Efaldir: Efali bir suretle kayıtlamayıp her yönden müşahede etmektir. Bu mertebede işler yok olup aynı efal müşahede edilir.

Üçüncü Mertebe Makamı Efaldir: Efali bir surete özgü kılmadan ve isim vermeden müşahede etmektir. Yani efalin aynı kudret olduğunu görmektir. Bu mertebede suretler gark olur, bu yönden fena-i fiilin müşahedesi aynı özellikle olur. Aczin vücudu yok olup, kendine ait vücut kalmaz ve aciz aynı kudrettir.

 

İkincisi; Tevhidi sıfattır: Sıfat bir kemaldir.

Birinci mertebesi: Vücudu olmayan cehaleti yok etmektir. Çünkü cehil aynı ilimdir. Bunun için ilim bir yönden cehil olmaktadır.

İkinci mertebesi: Esmayı müşahede etmektir ki, buna tecelli sıfat denir. Yani, geri bırakan ile itaat edeni aynı bir olarak müşahede etmektir. Çünkü bunların ikisi de sıfatla kaimdir. İtibar olunan esmayı, eserler yönü ile olduğunu anlamaktır. Bu sebepten dolayı tecelli sıfat olarak tabir edilir.

Üçüncü Makam sıfat ve fena-i sıfat: Bu mertebede salik, aynı vücut olduğunu müşahede eder.

 

Üçüncü makam; Tevhidi zattır: Hak’kın tecellisi çeşitli ve sonsuzdur ancak vücut yönünden birdir. İcad ve fena bir itibardan ibaret olup kendilerine has bir vücutları yoktur. Yani, icadın ve fenanın suretçe vücudu yoktur ancak tecelli ile var olurlar. Tecelli dahi bir itibar olup, Mutlak olan ilahi varlığın zatından başka vücut olmadığını anlamaktır. Bu mertebede tenzih aynı teşbihtir. İyice anlaşılması gerekir. İnsan kendisine iman gözü ile bakacak olursa, bu özellikler meydandadır, açıktır. Yüce Allah, İsra-14.ayette buyurur: “Oku nefsin kitabını” ayeti buna delildir. Şimdi, şöyle ki,(lâ) ve (illâ) yok ve var manalarına hamle yapacak olursak (Lâ ilâhe illallah) gayrı mevcut yani Allah’ın vücudundan gayrı, manasına olmakla, Allah’tan başka mevcut yoktur demek olmuş olur.   

 

Cenabı hak’kın, Fahri Kainat Efendimiz Sallallahü Teala Vessellem üzerine namazı nasıldır?

Ayeti kerimede, Ahzab-56; “Allah ve melekleri nebiye salat ederler, ey iman edenler! Sizde O’na salat edin ve teslim olun.” Buyurulmuştur. Yani, Cenabı Allah’ın zatından olan sevgisi ve hükmü üzerine Fahri alem (sav) efendimiz, Cenabı Hak’kın zatının muhabbeti suretinde hakiki görüntüsü olmakla beraber ,sevenin sevilene olan ilgisi, zatından olduğundan Hz. Muhammed (sav) efendimiz, hakikat yönüyle aynı Hak’tır. Sureti, sevgisinin hükmüyle hem mazhar hem de Hak’ka örtü olmuştur. Cenabı Hak hazretleri, Resulü Ekremin berzah olması yönünden cemiyeti ve kemal yakınlığı ve de Hak’kın kendisinden fevkalade hoşnut olmasından dolayı O’na, zatından olan rahmetle, fayda ve yardımları  ile kendisine salat etmiştir. Hak’kın efendimize olan bu teveccühü her an devam ettiğinden bu itibar üzere olan salat farzdır.

 

Melaikenin namazı: Melekler Adem’in bir kuvveti ayarındadır. Kuvvetin de, aynı vücut olması ilmi yapılarının gereğidir. Kendilerinin, cenabı peygambere olan ilgi ve yakınlıkları asliyetleri icabıdır. Bu yönden onların zatı Muhammedi’den her halde istifade etmeleri, O’ndan yardım istemeleri ve O’na daim yönelmeleri ile olan namazları farzdır.

Müminlerin namazı: Kainattaki bütün suretler, Hakikatı Muhammedi’nin tafsilatıdır. Bu tafsilatın özü ve neticesi de insan suretidir. Eğer insan, kendisinde olan mü’minlik vasfının Muhammed(sav) ‘in zatından olduğunu bir an dahi gaflet ederse de gördüğü tahsil ile mü’min, alim ve arif olduklarından üzüntü duyarlar. Kendileri, Muhammedi kemalatın mazharıdırlar. Peygamber(sav) efendimizden yardım istemeleri yönünden salatları farzı ayındır. Tamamlanmıştır.

 

 

 

                                                                                                                             Sadeleştiren 

                                                                                                                    Mehmet Naci GÜNEY

ŞEYH SEYYİD MUHAMMED NURİL ARABİ VE MELAMİ, HİCRİ BİN İKİ YÜZ YETMİŞ TARİHİNDE (MİLADİ 1855) GÖRDÜKLERİ LÜZUM ÜZERİNE PRİZREN ULEMASINA SORDUKLARI SORULARDIR Kİ, CEVAPSIZ KALMIŞTIR RİSALESİNİN SADELEŞMESİ

           Yanlış nitelendirenlerden münezzeh olan Allah’a hamd olsun. İzzet sahibi olan senin rabbin tenzih edenlerin tenzihinden de mukaddestir. Onların tenzihleri uydurmadır, onların yaptıklarından ve düşüncelerinden uzaktır.

 Ey alimler cevap verin! Esma ile sıfat arasındaki fark nedir? Eğer siz Allah hem kadir hem mürit derseniz, Esma nerde? Sıfat nerde? Cevap verin.

           Hakikaten ve mecazen esmaya tesir eden kim? Bunlara cevap veremezseniz alim değil cahilsiniz. Cenabı Hak, sizin Allah’taki yokluğunuzla bekanızı ve ilminizi arttırsın.

 Külli ve cüz’i irade, kadim ve hadis, tesir eden ve tesirlenenin Allah ile olan ilgisini ve Allah’ın muradını açıklayın. Allah sizi bağışlasın.              

 İşbu yukarıda beyan edilen şerefi ve hikmeti yüksek sorular manastır iline gitmiş, orada bulunan ihvanlar mektubun aynısını kopyalamışlardır. Fakat bu sorulara cevap verebilecek kimseyi bulamadıklarından bu soruların, avam ve havas arasında şöhret bulan ve zamanında doğudan batıya nice nice alimlerin müşküllerini hallettiği bir gerçek olan, soruların sahibi Seyyid Muhammed Nurul Arabi ve Melami (ks) hazretlerinin yüce halifelerinden Tikveşli Hacı Abdülkadir Bey’den, Manastırlı Niyazi efendi vasıtasıyla mektupla cevaplanması rica edilmiştir. Hacı Abdülkadir Bey’in açıkladığı soruların cevabı aşağıda belirtildiği gibidir.

 

Mektubun cevabı:

        Gönderdiğiniz mektubu aldım. Hoca efendi hazretlerinin Prizren ulemasına hitaben yazmış oldukları soruların ne şekilde açıklanıp yorumlandığına dair bizden bilgi istiyorsunuz. Fakir olarak, bu sorulardan ve cevaplarından bir nebze de olsa bilgim yoktur. Ancak,ricanız üzere bilgim dahilinde bir cevap yazıyorum.

 

Birinci Soru: Sıfat ile esmânın farkı nedir?

Cevap: Bunlar yani gerek sıfat ve gerek esma olsun cümlesi zatın görüntüsünden ibarettir. Bunlar zatı ilahiden gayrı değildir. Fakat itibari olarak biri diğerinden ayrılmıştır. İtibar dahi nisbet dairesindedir. Yani yer ve mekanla kayıtlıdır. İtibar ise; hayat, ilim, irade ve kudret olup bunlar, Hak’ka nisbetleri ile, yani Hak ile ayakta oldukları ve isimlerin anası olma yönünden sıfat olarak ifade edilmiştir. Çünkü esma, bu sıfatların ilgisi ile ayakta kalabilirler. Özellikle belirtmek isterim, bu sıfatlar ilgi yönünden esma olurlar.

İkinci Soru: Yüce sıfatların tesiri ve tesirli olmaması Hak’ka dayandırılırsa, küfür mü, isyan mı olur? Ve iradenin külliyesi ve de cüz’iyesi kadim ve hadis olması, tesir etmesi ve tesirli olamaması ne gibidir?

Cevap: İradenin külliyesi ve cüz’iyesi, tesir eden ve tesirli olamayan halkın görüşü itibarıyladır. Tesirli olamayanın vücudu yoktur. Bundan dolayı vücudu olmayan vücudsuza nisbet edilir. Yoksa hakikat yönüyle hiçbir şey batıl değildir. Her bir fiil bir ismin hükmünü meydana getirir. Bu görüşe göre aczin ve cahilliğin vücudu olmayıp, ancak her mertebede ilahi kemalatın açığa çıkmasına vasıta olurlar. Küfür ve isyan cehalet mertebesi ile ayakta kalır. Yüce Allah, bütün mertebeleri ile her zamanda hükmünü açığa çıkarır.

Üçüncü soru: İradeyi tamamlayan değerler nedir?

Cevap: İradeyi tamamlayan değerler yedidir. Vücut, adem, sıfat, mekadir, ezmine, emkine, cihattır. Cenabı Hak’tan cümlemize hayır terakki buyurmasını dua eder cümle ihvana da aşkı niyaz ederim.

 

Ezmine: Zamanlar.

Emkine: Mekanlar.

Mekadir: Kuvvetler, kudretler.

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Sadeleştiren

                                                                                                                           Mehmet Naci GÜNEY

HACI ABDÜLKADİR BEY’İN YÜCE SÖZLERİ VE BU SÖZLERİN ŞERHİNİN SADELEŞMESİ

 

Gözünü aç bakki göresin ne remzi var bu ekvanın

Güneşdir kim,asarı teygin kamu ekvan alır feyzin

Nebat,maden dahi hayvan bu cümle heb olur zahir

Bular ile kamu esmâ eder izharı hemen hükmün

Vücuddur kim eder devrin bu esmâda eder seyrin

Bu manadan haber bilse ki,nicedir aceb seyrin

Tecelliden olur mevcud gerek esmâ gerek elvan

Bu tur ile eder devrin vücudunda komaz gayrin

Bu suretler neler söyler,aceb lafzın bilirmisin?

Bu elvanlar diyor sana,benim vechim görürmüsün?

Güzel söyler bana,bak kim göresin sen ânın hüsnün

Benim ile anın hüsnü,diyor heman anla çirkin

Bu manadan haber bilsen nice olur aceb fikrin

Kâdiri kudret ile kaderi olur Allah daim zikrin

 

Remz: Rumuz

Teygin: Tam olarak iyice bildirme

Feyz: Bereket, kerem

 

Gözünü aç bak ki göresin ne remzi var bu ekvanın: Yani, gaflet karanlığından uyanıp, marifet nuruyla bu mahlukata bir bak ki, her bir suret bir isme delildir.

 

Güneşdir kim, asarı teygin kamu ekvan alır feyzin: Benzetme yoluyla güneşten maksat; Resulullah(sav)’in nurudur. O’nun keremiyle bütün mevcudat meydana gelir.

 

Nebat, maden dahi hayvan bu cümle heb olur zahir: Beytin anlamı açıktır.

 

Bular ile kamu esmâ eder izharı hemen hükmün: Bitkiler, Rezzak isminin mazharıdır. Hayvan ise rızık talep eder. Bu yönden bütün suretlerin dönüp durmaları her esma ile görünmeleridir. Bir bitki bir hayvan tarafından yendiğinde o bitki hayvan olur. Aynı şekilde bir hayvan da insan tarafından yendiğinde o hayvan da insan olur.

 

Vücuddur kim eder devrin bu esmâda eder seyrin: Zat ki, esma ve sıfat denilen itibardan ibarettir. Bu özelliklerle görünüp, her bir ismiyle bu alemi seyreden vücuttur.    

 

Bu manadan haber bilse ki, nicedir aceb seyrin: İşte, bu vücut seyrini bilirsen, acaba ne bildirmiş olabilir? Şunu bildirmiş olur; Bu doğan ve ölen halktır. Sakın aldanıp da demeyesin, halk Hak’tır.

 

Tecelliden olur mevcud gerek esmâ gerek elvan: Çünkü, mevcudat ve çeşitli görünüşler, tecelli ile ayaktadır. Fakat bunların kendilerine ait müstakil vücutları yoktur. Vücutları belki halleridir.

 

Bu tur ile eder devrin vücudunda komaz gayrin: Bu tecelliyat ve çeşitli görüntüleri sakın Hak’tan ayrı düşünmeyesin zira şirk işlemiş olursun. Görmez misin ki, aynaya baktığın zaman, görünen suret aynaya bakandan oluşmuştur. Suretin hareketi aynaya bakanın hareketinden ileri gelmektedir. İşte ayna içinde görünen suret bu mümkünata misaldir. Aynaya bakan ise hakikata misaldir. Ayna ise; Aklı evvele misaldir. Ayna içinde görünen suret için vücut yoktur. Bakan uzaktan bakıyorsa uzak, yakından bakıyorsa yakın görünür. Bu mümkünat da böyledir. Ciddi bir şekilde anlaşılmalıdır.

 

Bu suretler neler söyler, aceb lafzın bilir misin?

Bu elvanlar diyor sana, benim vechim görür müsün?: Bu çeşitli suret ve görüntüler, mana yönü ile sana şunu söyler; “Bizim vücumuzun Hak’kın vücudu olduğunu bilir misin? İlahi cemali bizim suretlerimizde müşahede eder misin? Yoksa bundan gafil misin?

 

Güzel söyler bana, bak kim göresin sen ânın hüsnün,

Benim ile anın hüsnü, diyor heman anla çirkin: İnsan tabiatına uygun olan şey güzelliktir. Uygun olmayan ise çirkinliktir. Bunlar daima aşık ve ariflere seslenir “, bana gel, bana gel” Arif cevabında şöyle der; güzelin görevi tutmaktır, güzel ile kayıtlanırsam, surette cüz’iyat müşahede etmem gerekir, Bundan dolayı cemali ilahiyeyi görmekten mahrum olurum. Çirkin ise hoş olmadığından yaratılışına geri döndürür. Bu şekilde görmek o makamda olan yüzden mahrum bırakır ve istidlal makamına götürür. Necm-17’de “Göz ne kayıp şaştı ne azıp haddi aştı” Cenabı Hak’kın buyruğu üzerine gerçek zevk sahiplerine göre çirkin ve güzel gören nisbette kalır.

 

Bu manadan haber bilsen nice olur aceb fikrin,

Kâdiri kudret ile kaderi olur Allah daim zikrin: Bu zevki Muhamediden haberin olsa, halka nisbet ettiğin değerlerden kurtulursun ve ehadiyetin sırrına vasıl olup hakikat ehillerinden olursun ve Allah’tan başka fikrin ve zikrin kalmaz. Daima cemali ilahiyeyi seyredenlerden  olursun. Son.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Sadeleştirme 

                                                                                                 Mehmet Naci GÜNEY