REHBERİ SALATIN SADELEŞMESİ

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hamdü senâ ol vâcibül vücud hazretlerine’dir ki cümle mevcudatı kendi varlığıyla izhar ederek insanı, zâtı ilahiyesine delil kılmıştır.

Vesselâtü vessellem buyurur: “Adem toprak ile çamur arasında iken ben nebi idim” salat ve selam, göklerin ve yerin maddesiz ve zamansız yaratılmasına sebep olan elçilerin ve her iki alemin önderi efendimiz (sav) hazretleri üzerine olsun. Nuru akdesleri, bütün kâinatı kuşatıcı  olarak her şey O’na tabi ve her şey O’nunla kaim ve daimdir. O’nun soyuna, evlatlarına, eşlerine ve ashabı kirâmına teslim olarak onlara dualar ve selamlar hediye olunur ki cümlesi o nuru akdes ile zahiren ve bâtınen nurlanmışlardır.

Bundan sonra şunlar bilinmelidir ki müceddidler ve ince sırların sahibi mürşitler, Allah onların hepsinden razı olsun, dini mübin islâmı bir çadıra ve beş farzdan olan namazı bu çadırın direklerine, oruç, hac, zekat ve kelime-i şehadeti de çadırın dört tarafındaki kazıklara benzetmişlerdir. Çadır direksiz  ve kazıksız  kâim olamadığı gibi dini mübinin dahi yukarıda belirtilen beş farz olmadan ayakta kalması mümkün değildir demişlerdir. Şu halde islâmiyet davasında bulunanlarda zikredilen bu farziyetler aranılır. Bunları yerine getirmeye muktedir oldukları halde yapmayanlar, davalarında yalancı ad olunurlar. Ancak Kur’anı kerimin zahiri yönü olduğu gibi bâtını da vardır. Bir kimse “Biz zahire göre hükmederiz” diyerek kitap ve sünnetin bâtıniyesini inkâr ettikleri için Rum-7, “Onlar basit ve iğreti hayattan, bir dış görünüşü bilirler. Ama ahiretten tam bir gaflet içindedir onlar..” ayeti kerimesinin sırrına dahil olurlar. Veya namaz şuna işarettir, oruç budur diyerek batıl olan Batıniye tayfası gibi ayetleri kendi bozuk zanları üzerine tevile kalkışarak ilâhi farzları zahiren dahi yerine getirmekten kaçınırlar. Bunlar, Bakara-85, Esteizü billâh “Şimdi siz, Kitap’ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz?” böyle bir topluluk içinde kalırlar.

Konu edilen farzların açık olan usul ve kaideleri, fıkıh kitaplarında ve sâir ilmi eserlerde geniş bir şekilde yer aldığından ve herkesçe bilindiğinden tekrarına gerek olmayıp burada yalnız hakikat yolunun bazı uygulama ve yönlerini belirtmekle iktifa edilecektir. Şöyle ki zikredilen farzların, fıkıha göre oruçtan başlayarak. Oruç, namaz, hac, zekât, kelime-i şehadet diye sıralanması ve tertib olunması hakikate  uygundur.

    Sâlik, evvel emirde mürşidi kamilin telkini doğrultusunda, bütün azâ ve varlığıyla hakikatı Muhammediye’ye yönelerek Bakara-185, “ O halde bu aya ulaşanınız onu oruçlu geçirsin” ayeti kerimesi gereğince nasıl ramazan hilalini görenlere oruç farz ise müridin de hakikat şehrini kalp aynasında şuhud etmesiyle hakiki oruç kendisine farz olur. Artık  Hak’kın gayrı olan masiva nefsani işler, evham ve şeytani düşüncelerden oruçlu olarak uzak kalır. Zikirle dolu böyle bir kalbe de sultan misafir olarak gelir. işte bu zevk ve Muhammedi ruhaniyetin galip gelmesiyle Hak’tan başkası ile ilgisini kesmiş olur.

Bunun üzerine salik, enfüs ve afâkta tecelli efal, tecelli sıfat ve tecelli zata mazhar olarak hazreti mâşuku müşahede ve seyir eder ve hakiki namazı kılar  ve o namaz içinde zatı ilâhiye kâbe’sini tavaf etmekle beraber bâkiye olan varlık zekâtını da gerçek olarak verip kendisinden eser kalmayınca bağışlanmış Hak’kani şuhut  ve  noksansız vücuda  erişerek bâtın olarak cem şuhudu ile (eşhedü enlâ ilâhe illâllah) ve zâhiren açık hüküm ile (Eşhedü enne Muhammeden resulullah) der ve bu şuhud ile zâhir ve bâtını cem ederek Maide-3, “Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım” sırrı celiline mazhar olur. Bu ayeti kerimenin manası  “Ey tenzih ve teşbihten temiz olarak kemâli irfan ve yakin ile bana her yüzde şahid olan Muhamediyyun kullarım, bugün dininizi ikmal ettim ve size olan nimeti ilâhiyemi tamamladım” demektir.

Namazın şekli dinin tamamını kendinde toplar. Bundan dolayı onun açıklanmasıyla  diğer farzların açıklaması da yapılmış olacağından diğerlerine bir göz atıp, yalnız namaz hakkında sayısız hikmetler beyan olunacaktır. Namaz kılan evvel emirde  kâmil bir ahlak ile süslenerek yani rezil bir ahlâk ve kötü işlerden tamamen uzak olduktan sonra “kıblesi Allah olmayanın namazı da olmaz” sırrınca kıble olarak Allah’ın yüzüne yönelik olduğu halde Allahü Ekber diyerek başlangıç tekbirini alır. Çünkü namaz kılan, Kaf-16, “Biz ona şah damarından daha yakınız” ayeti kerimesi ifadesince kâbeyi ve kâbe’nin sahibinin kendisini kuşattığını göremez ise hakikat ehilleri yanında ona musalli adı verilmez. İşte bu sırra işaret olmak üzere ehli Hak olanlardan söylenmiş,

“Sağ ve solum gözler idim dost yüzünü görsem deyu

Ben taşrada arar idim ol can içinde can imiş.”

Ve bir de;

“Nuru fahri aleme eyle teveccüh daima

Ol çıragın şulesiyle görünür didârı hak.”

gibi sayısız, hakikate dair ince sırlar beyan edilmiştir. Maksadımıza gelelim; Başlangıç tekbiri, bütün yaratılmışlardan ve her çeşit fikir ve işler ve de dünyevi ve uhrevi düşüncelerden kesilmeğe işarettir.

Subhânekeye gelince; Bunun da tevhid deyimiyle manası şöyle olabilir: (Sübhaneke allahümme) ey sahibi uluhiyet olan rabbım! Enfüs ve afâkda senin ef’ali rububiyyetini müşahede ederek seni hakikat üzere tesbih ederim. (Ve bihamdike) Cümle mahlukatta zahir olan sıfat ile över ve senden başka mevsuf  olmadığından daima seni bu yolda hamd ederim.(Ve tebare kesmüke) kitabı eşyada zahir olan esmâi şerifenin azamet ve ulviyetini düşünerek her an senin lisanınla seni tebrik ederim. (Ve tealâ ceddüke) Her şeyden alâ olan zâtı ilâhiyenin deryasında beni mahv ve gark eyle. Sana kavuşmak zevklerin en alasıdır. (Ve celle senâüke)  yerde, gökte, dünyada, ahirette senin övülen zâtının şan ve şerefi yüce oldu. Yani, “sen kendini övdüğün gibi ben seni övemem” hadisi şerifi sırrınca ben külliyen batınım, zahir sensin, öven, övülen, âbid, mabud, şahid ve görünen sensin. (Velâ ilâhe gayruk) makamı ruhta seni bulduktan sonra makamı nefste ve makamı kalpte dahi senden başka bir şey bulamam. Sen bir yönden  zahir ve bir yönden  bâtınsın. Zahir ve batın bana perde olamaz. Seni, öz ve mutlak itibarıyla bâtın, mukayyet ve tafsilat itibârıyla zahir müşahede ederim. Velhasıl her iki yüzde seni bulurum.

Sübhaneke okunduktan sonra, okunması gereken euzubesmelenin de işaret ettiği mana; Nur-52, “Allah’a ve O’nun resulüne itaat eden, Allah’a saygı duyan ve On’dan korkan kişiler, zafere ulaşanların ta kendileridir.” ayeti celilesi sırrınca toplu ve tafsil olarak Hak’kı müşahededen sonra gurur ve övünme ile - Allah korusun - hidayetten sonra dalalete düşmekten sakınanlardır.Şeytanın vesveselerinden, enâniyyet ve isneniyyet den zatına sığınma ve bunu müteâkip, zât, sıfat ve ef’ali ilâhiye ile zâttının tecellisiyle  besmelenin sırrı zahir olur. İşte bu makamda hazreti Musa aleyhisselama Cenâbı Hak’dan Taha-12, “Benim ben senin rabbın! Hadi takunyalarını çıkar; sen kutsal vadide, tuva’dasın” diye nida olundu. Yani ya Musa! Ben senin rabbınım. Eşek derisinden imal edilmiş ve tabaklanmış olan nalınlarını çıkar. Nalınlardan murad; Beden ve nefs veyahud dünya ve ahirettir. Bunlar aşkın putudur. Bu sevgiler kişinin kalbinden çıkmazsa o kişi hakikaten eşek ölüsü gibidir. İşbu nidâyı subhani üzerine şeytan sureti Hak’dan görünerek “Ya Musa! Bu nidâ, şeytanın nidâsıdır” diye hazreti Musa’yı ayartıp aldatmak istediyse de o hazret “ O nidâyı bütün âzamla her tarafımdan işitmekle fark ediyorum ki bu nidâ haşa, bir vesvese-i şeytaniye olmayıp, bir sadâyı rahmâni ve bir müjdeyi sübhanidir” buyurmuşlardır. Sırrı besmele icabınca öz ve tafsilen Hak zahir olduktan sonra söyleyen  yani okuyucu kendisi olmak üzere. “Fatiha ve zammı sure okunur. Bunlar  kıyamda olur.

    Kıyam; sureti insaniyeye , rüku; Sureti hayvaniyeye, rükudan sonra semiallahü limenhamideh denilmek içün tekrar kıyam; Sureti nebatiyeye ve secde; Madene işarettir. Yani sırrı besmele ki, tecelli-i zât, tecelli sıfat ve tecelli ef’alden ibarettir. Bu cemiyetle Hak subhâne ve tealâ hazretleri kemâliyle zahir olur. Bütün  suveri kainat ve mevcudat ruhu âzamda cem olarak Bakara-115, “Yüzünüzü nereye çevirirseniz, Allah’ın yüzü oradadır” sırrı zahir olur. Zaten ruhu cemâdi, ruhu nebâti, ruhu hayvani ve ruhu insani, ruhu Muhammedinin tafsilatı ve ayrıntısıdır. Yukarıda bildirilen tafsilata göre şu söylenebilir ki musalli lisanı hal ile “yarabbi senin varlığını, sureti insaniye ve hayvaniye ve nebatiye ve cemadiyede velhasıl ulvi ve sufli bütün eşyada şuhud ve tasdik ederim” demiş olur. Ehli hak böyle teveccüh buyurmuşlardır. Fakat secdenin iki defa edasında ince bir sır vardır. Şöyle ki made asıl olup ondan evvela nebat sonra hayvan ve nihayet insan zuhura geldiğinden, eşya mâden’in görüntüsü demektir. Onun için maden aziz ismine mazhardır. Bununla Muhammediyun seçkinleri, hakikatı muhammediyeyi murad buyurmuşlardır. Bu takdirce, secdenin iki defa yapılmasından amaç; “Ben kıyamet saatine yakın gönderildim” hadisindeki incelik ezel, ebed, başlangıç ve son nuri Muhammed olduğunu isbat etmektedir. Secdeden sonra oturma; miraçtaki “Dur ya Muhammed!  Rabbin senin için namaz kılıyor” sırrına işarettir.

Hazreti fahri alem mirâcı sırasında Mekke’den Kudüs’ü şerife kadar Burak’a bindi ki Burak’a fersil hayatta derler. Kudüs’ten sidretül münteha’ya vardı. Sidretil müntehadan refref  ile yükselip arşı şerif üzerine vardığında “Ettehiyyâtü lillahi vesselevâtü ve tayyibat” buyurdu. Akabinde Errahman “Esselâmü aleyke yâ eyühennebiyyü verahmetullâhi ve berekâtühü” sözleri işitildi. “Esselâmü aleyna ve alâ ibâdillahissalihin” kutlu ağızlardan zâhir olmakla hazreti Cibril ve bütün  melâike işiterek hepsi bir ağızdan “Eşhedü inlâ lâ ilâhe ilallah ve eşhedü enne Muhammeden resulullah” dediler. Bundan ötürü, namazın her iki oturuşunda da “Ettehiyyat” okumak vacib oldu. “Ettehiyyatü lillahi vesselavâtü vettayyibat” Yani selamlar ve salavatlar ve güzel şeyler Allah içindir. Ettehiyyatü lillah; İbadet kuluyla ancak Allah’ü tealaya mahsustur. Vesselavat; Yapılan ibadet ancak Allah’adır. Esselâmü aleyke eyyühennebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtühü; Ey nebi muhterememim! iki cihanda selâmetim ve bereketim senin üzerine ve sana vasıldır. Cenabı Hak’kın bu kelamını hazreti fahri alem işitince ümmetini dahi selâmet ve rahmeti ilâhiye ye dahil etmek için “Esselâmü aleyna ve alâ ibadillahissalihin” buyurdu. Manası: İki cihan selameti bizlere ve Salih kullarının üzerine olsun. Burası da hadisi şeriftir. Cenabı Allah ve tekaddes hazretleriyle habibi Muhammed Mustafa salallahü aleyhi vessellem arasındaki bu konuşmaları Cebrâil aleyhisselam ile diğer melekler işitmeleriyle, hepsi birden “Eşhedü enlâ ilâhe illâllah ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve rasuluhu” dediler. Bu sözler de melâike-i kirâmındır. Manası; Biz şehadet ederiz ki Allah’ü tealâ birdir. Ortağı ve benzeri yoktur. Yaratıcı ancak O’dur, andan gayrı yaratıcı yoktur. Olması da mümkün değildir. Ve biz şehadet ederiz ki hazreti Muhammed salallahü aleyhi vessellem Allah’ü tealâ nın kulu ve resuludür… Tehiyyata gelince: “(Ettehiyyatü lillahi vesselavâtü vettayyibat)” Bu kelimeler cemiyyeti Muhammedi’yenin cem’iyyeti ilâhiye de bâtın olmasını remz eder. “(Esselâmü aleyke eyyühennebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtühü)” cümlesi dahi cem’iyyeti ilâhiyenin cem’iyyeti Muhammedi’ye de saklandığına işarettir. Buna aklı kül Cibril dahi “(Esselâmü aleyna ve alâ ibadillahissalihin)” diye şehadet edince “(Eşhedü enlâ ilâhe illâllah ve eşhedü enne Muhammeden abduhu verasuluhu)”söylenmesiyle zikir olunan iki cemiyet bir olarak müşahede olunur.

Bundan sonra salâvatlara geçilerek: (Allahümme salli alâ Muhammedin ve alâ ali Muhammedin kemâ salleyte alâ İbrahime ve alâl ali İbrahim inneke hamidun mecid.Allahümme bârik alâ Muhammedin vaalâ ali Muhammedin kemâ berâkte alâ İbrahime ve alâ ali İbrahim inneke hamidun mecid.) Okunur. Zahiri manaları; Ya rabbi, hazreti İbrahim aleyhisselamı, soyunu, evladına rahmet ederek mübarek ve aziz kıldığın gibi bizim peygamberimiz, şanı ve şerefi yüce Muhammed Mustafa aleyhi vessellem efendimiz hazretleriyle O’nun soyuna, evlatlarına da salât ederek, hürmete ve saygıya layık kullar eyle diye dua dan ibarettir. Efendimiz salallahü aleyhi vessellem ise mevcudatın özü ve kâinatın övüncü olduklarından bizim duamıza asla ihtiyaçları olmayıp işbu salâvatın ve duaların, faydasının yine bize ait olduğunu beyan eder. Yani ya rabbi; surdu serâ ve peygamberlerin serdarı  aleyhisselavât vefalı efendimiz hazretlerinin şerefli soyu olan hazreti İbrahim aleyhisselâm efendimiz, nuri Muhammedi’de kemâliyle cem olarak “tevhidin babası” olduğu gibi, bu kulunu da, o nuru akdes de mahv ve gark eyle. Benlikten asla eser ve bakiyem kalmasın velhasıl, zat deryasında gark olarak, makamı temkinde sebat bulayım diye tevhit lisanıyla yapılan  bir yalvarmadır. Nitekim Ahzap-56, “Allah ve melekleri nebi için salat ederler. Ey iman edenler! sizde O’nasalat edin ve teslim olun” Ayeti kerimenin hakikate göre manası: Mertebe-i uluhiyet, meleküyyet ve rububiyyet hepsi nuri Muhammedi’de cem oldukları gibi, ey imânı tahkiki ile şereflenmiş olan mü’min kullarım! Sizde o nuru alâ ve akdes de cem olarak bekiyye-i enâniyyetinizden tamamen tövbe ediniz demektir.

Lik varub davet et kullarımı

Tâ gelüben göreler didârımı

Beyti bu ifadeleri doğrulamaktadır.

            Namazlardan dört rekatlı bulunanlar, hüvel evvelü vel âhirü vezzâhirü vel bâtinü,ayeti celilince iki zahir iki de bâtına işarettir. İki rekatlı olanlar yalnız zâhir ve bâtını remz eder. Üç rekatlılar dahi vücub ile imkân arasında, efendimiz salallahü aleyhi vessellemin berzah olduklarını ifade eder. İşte bu cümleden olmak üzere vitir namazının birinci rekatı; daire-i vücub ve bâtın. İkinci rekatı; daire-i imkân ve zâhirdir. Üçüncüsü olan kunut dahi; vücub ve imkân zahir ve bâtın kayıdlarının tamamen  kalkmasıyla makamı Muhammedi olan ehadiyetül ayna işarettir. Hatta kunutta ellerin yukarı kaldırılıp tekbir alınmasının sebebini efendimiz salallahü aleyhi vessellem den sormuşlardır. Cevabında çok zamandan beri cehenneme ait olan bir taşın yerden koparak ateşe  doğru yuvarlandığını gördüm de onun için tekbir aldım buyurmuşlardır. Öyle ya hakikatı Muhammediye güneşi doğunca zulmet yani varlık bakiyesini ve isneniyyetini tamamen yerden kopararak, Rahman-26-27 “Her şey yokluktadır. Ancak, Rabbin celal ve ikram yüzü bakidir.” sırrı zahir olur. Bir de cum’a ve bayram namazlarında da büyük sırlar  mevcuddur. Cum’a da: Hutbe peşin namaz sonradır. Bayramda ise: Bilâkis namaz  önce hutbe sonradır. Cumada hutbenin evvel namazın sonra olması halktan Hak’ka yükselmek demek olduğu gibi, bayram da: Namazın peşin hutbenin sonra olması, Hak’tan halka gitmeyi remz eder. Bayram namazının birinci rekatında üç ve ikincisinde de üç tekbir, yükselme makamları  ve ittihât makamlarına işaret olup, üçü:Tevhidi ef’al, tevhidi sıfat, tevhidi zât. Diğer üç tekbir de; Cem, hazretül cem ve cemül cem makamlarını belirtir.

Bundan dolayı bayramdaki bağışın delili olan Kevser suresinin tefsiri şerifini de son söz olmak üzere yazalım ve söyleyelim: “Biz sana kevseri verdik” biz, cemiyeti zâtiye, sıfatıye ve ef’aliyemiz ile sana kevseri yani kesret aynı vahdet ve vahdet aynı kesret olmak üzere bir şuhudu hakkani hediye eyledik. “Rabbin için namaz kıl” işte bu şuhud ki zata ait namazdır. Onda devamlı  ve kararlı ol,kesret ve vahdeti bir olarak  müşahededen bir an geri kalma. “akıt” benlik bakiyesini ve isneniyetini boğazla. Senden asla eser kalmasın. Sen ben ve ben sen olalım. “Senin soyuna ebter diyenlerin soyu bitiktir” Şu gerçek ki seni kendi nurumdan ve âlemi senin nurundan halk etmişimdir. Sen, “ruhların babası” olduğun için temiz ve pak olan soyun ebedi kesilmez. Öncesinde olduğu gibi, sonrası da hep senin temiz ve pak olan soyundur. Ya Muhammed! Kederlenme. Sana ebter diyenler, vücudu mecâzi ve mevhum ile mukayyet ve nuru ezeli ve aydınlığından bilfiil mahrum olduklarından, ebter onlar olup, kendi sıfatlarını söylemişlerdir. Hidayet Allah’tandır. Selam bütün nebiler üzerine olsun. Hamd alemlerin rabbına aittir.

 

 

Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY

BAYRAM RİSALESİNİN SADELEŞMESİ

Muhammed Kâmil Yakup Toska hazretlerinin, Prizrenin Köprülü kazasına bağlı, Menluça beldesinde bulunduğu sırada orada bulunan safalı ihvanların arzu ve ricaları üzerine bayram dersi ismiyle kaleme aldığı risaledir. Bu risale kusuru çok, fakir, mesleki melâmiyenin hizmetkarlarından Muhammed Kamil Toska tarafından hicri 1345 yılının ramazan ayında yazılmıştır.

                            

BAYRAM RİSALESİNİN SADELEŞMESİ

EUZUBİLLÂHİMİMİNEŞŞEYTÂNİRRACİM

BİSMİLLÂHİRRAHMANİRRAHİM

        Hamd alemlerin Rabbi olan Allah’a dır. Salat ve selam peygamberlerin önderi Resulullah (sav)’e ve O’nun bütün evlatlarına ve ehli beyti üzerine olsun

        Bilindiği gibi, senede iki bayram olur; Birincisine Ramazan ve Fıtre bayramı denir.  Kutlu şevval ayının birinci günüdür. Diğerine de Kurban bayramı ve hacılar bayramı ismi verilir ki, Zilhicce ayının onuncu günü olur. Bu iki günde kılınan namazlara da bayram namazları adı verilir. Bu namazları Hazreti Peygamberimiz Muhammed Mustafa Sallallahü Teala Aleyhi Vessellem ile Hülefâ-i Râşidin Efendilerimiz Hâzerâtı hiç terk etmedikleri rivayet olunur. Bu kılınan bayram namazları vacibtir ve hicreti nebeviyyenin ikinci senesinde şeref vuku bulmuştur. Namazlardan sonra okunan hutbe sünnettir. Ramazan bayramında namazdan önce tatlı nesne yemek adettendir. Nitekim Hazreti Peygamber Aleyhisselâtü Vessellem Efendimiz birkaç hurma yemeği adet edinmişti. Yani namazdan önce üç, beş, yedi ya da dokuz hurma yediği rivayet olunur. Bayram günlerinde güzel elbise giymek ve güzel koku sürünmek ve camiye yürüyerek gitmek ve camiden çıktıktan sonra başka bir yoldan eve gitmek ve bayram namazından evvel tekbir Selâtü selâm ve “Lâ ilâhe illallah” sözü ile meşgul olmak sevaptır. Bayram namazı, güneş doğup ufukta iki mızrak yükseldiğinde kılınır. İki mızrak ne demektir? Bir kimse çenesini göğsüne yapıştırıp güneşe baktığında, güneşten az bir parça dahi görülmemesi demektir. Bayram namazı ezan ve kametsiz kılınır. Kılınacak namaz iki rekatlidir. Bayram namazı niyetledir. Namazın tarifi şöyledir; Vakit geldiğinde ayağa kalkıp, kıbleye dönüldükten sonra İmam Efendi “Allah’ü Ekber” diyerek başlangıç tekbirini alıp ellerini göbeği altına bağlar cemaat de böyle yapar. İmam, subhaneke  allahümme’yi hafifçe okuduktan sonra yüksek sesle  “Allah’ü ekber,  Allah’ü ekber,  Allah’ü ekber” diyerek üç defa tekbir alır. Cemaat de imamla beraber söyler ve ellerini bağlarlar. İmam “ezübesmeleyi” okuduktan sonra “Allah’ü ekber” diyerek cemaatla beraber rükua varılır. Rukû ve secdeler yapıldıktan sonra ikinci rekatı kılmak içün “Allah’ü ekber” diyerek ayağa kalkılır ve eller bağlanır. İmam Efendi besmeleyi hafifçe ve “Fatiha” ile “zammı sure” yi âşikâre okuduktan sonra , “Allah’ü ekber, Allah’ü ekber, Allah’ü ekber” diyerek dördüncü tekbir ile rukuâ varılır. Artık sair namazlar gibidir. Bayram namazı kılındıktan sonra imam efendi minbere çıkıp hutbe okur.

        Bayram namazında eda edilen tekbir altıdır. Üçü birinci rekatta, üçü ikinci rekattadır. Tekbirlerin işâret ettikleri mana: Birinci rekatta Kur’an okunmazdan evvel üç tekbir alınmıştır. Bu alınan tekbirlerden birincisi; Tevhidi Ef’ale, ikincisi; Tevhidi Sıfat’a, Üçüncüsü; Tevhidi Zât’a işarettir. İkinci rekatta Kur’an okunduktan sonra alınan üç tekbirden birincisi; Hazretül cem. İkincisi; Cemül cem, üçüncüsü; Ehâdiyyetül cem makamlarına işarettir. Okunan kur’an ise; Makamı ceme işarettir. Bayram sevinçli bir gündür. Yukarıda tarif edilen makamatı tevhidin birinden zevk almış kişi hakiki bayrama ermiştir. Yoksa amaç, yiyip içmek değildir. Ramazanda oruç tuttuk, oruçla nefsi emmarenin bütün kötü huylarını terbiye ettik, yani efalimizi efali Hak’da, sıfatımızı sıfatı Hak’da ve vücudumuzu vücudu Hak’da mahv ettik ise bayrama erdik.Edemedik ise hakikatte ne ramazan ne de bayram yaptık demektir.Cenâbı Errahmanirrahim ve Ekremül Ekremin beni ve cümle safalı ihvan kardeşlerimizi  bu gibi bayram ve ramazan etmeğe nasib ve müyesser eylesin. Ol seyyidül kevneyn Hazreti Muhammed Mustafa sallallahü teala aleyhi vessellem hürmetine amin.

Cenabı hak ibadet hakkında Kur’anı keriminde  buyurur? Zariat-56, “Ben cinleri ve insanları sadece bana ibadet etsinler diye yarattım.” İbadet nedir? İbadet: Mahvı zilletdir. Mahvı zillet de üç şeyle olur. Birincisi: Ameli Salih, ikincisi; Yakaza yani uyanıklık. Üçüncüsü; Tevhidi mabud yani Cenabı Hak’kı birlemektir. Bu sebebdendir ki, Hazreti peygamber salallahüteala aleyhi vessellem üç hikmetle gönderildi. Birinci hikmet; Pak ve nurlu şeriat, onunla ameli salih icra edilir. İkinci hikmet; Reissi tarik, yani yolun  başı, zikri daimdir ki o zikri daimle uyanıklık yani yakaza hasıl olur. Üçüncü hikmet; Tevhidi mabud; Yani hak’kı birlemektir.

Birinci hikmet: Nurlu Şeriat ki onunla ameli salih icra edilir. Bu ameli salih hakkında cenabı Hak Kur’anı keriminde buyurur? “Ey mü’minler malınızla ve nefsinizle cihat ediniz.” Yani, ahkamı şeri’yenin doğruluk ve fesat yönünü öğreniniz. Eğer sıhhat ve fesadı bilinmez ise yapılacak  amel noksan olur. Noksan amelle ameli sâlih olmaz. Onun için ilmi şeri’yi öğrenmek lazımdır.

İkinci hikmet: Reisi târik ki, zikri dâim idi.  Bu zikri daim ile yakaza yani uyanıklık hâsıl olur. Bu zikri daimi öğrenmemiz için cenabı Allah ve tekaddes hazretleri Kur’anı keriminde buyurur? Nahl-43, “Ey mü’minler siz zikri bilmiyorsanız, ehline sorunuz.” Bu ayetten anlaşılıyor ki kamil mürşitlerin görevi zikri daimi talim ve telkin etmektir. Yoksa zikirdir diyerek esmaları sayı ile yapmak değildir. Mürşidi kâmilin talim ve telkini ile zikri daime ulaşmış bir kişinin bütün azâları cenabı Hak’kı zikreder ve o kişi, Hak dan gafil olmaz, her nefeste uyanık olur. Mevlüd sahibi fakir Süleyman Çelebi hazretleri bu sırra aşina olduğundan mevlüdünde buyurur; 

“Her nefes Allah adın di müdam

Allah adıyla olur her iş tamam.”

           Üçüncü hikmet: Tevhidi mâbud, yani Hak’kı birlemek idi. Bu da mesleki hakikata girmekle olur. Mesleki hakikat ise; mürşidi kâmilin kutlu ağzından alınan merâtibi ilâhidir. Bunlarda ehline malumdur. Bu hakikat ehlinin hiçbir nişanı yokdur. Nitekim hazreti Niyâz’i divânında demiştir.

Bilürmez ârifin nâm ve nişânı,

Değil irfan felan ibni felânı.

Bu hakikat ehli, cenabı Allah’ın emir eylemiş olduğu şeyleri yapar, yasak  etmiş olduğu şeylerden kaçınırlar. Bunların halleri daima Hak’ladır. Bu gibi ehli hakikatla görüşüp sohbet etmek ve halleriyle hallenmek saadeti uzmâ yani büyük saadetdir. Mesleki hakikatta ikilik perdeleri kalkar  ve cemâli vahdet görülür. Cenabı hak hazretleri bizleri hakikat ehlinden eylesin ve ehli gafletten yani cehil gafletinde bırakmasın iki cihanın resulu ve bütün ehlibeyt hürmetine  amin…

    Cehil gafleti dendi de bir şey hatırıma  geldi. Şeyh,ül Ekber’in arkadaşlarından Hanzele-i eseddid’den radıyallahu anhâ’dan  rivayet olundu. Hanzele buyurdu ki, “Bir gün beni Ebubekir essıddık radıyallahu anh gördü ve nasılsın “Ya Hanzele dedi.” Hanzele de cevabında, “Hanzele münâfık oldu” demesi üzerine hazreti Ebubekir, “Subhânallah ne söylersin ya hanzele” dedi. O zaman Hanzele dedi ki, “Resulullah salallahüteala aleyhi vessellem hazretlerinin huzurunda bulunduğum zaman cennet ve cehennemden bahsedilir. Re’yil ayın, yani bu iki gözle görür gibi cennet ve cehennemi görürüm. Halbuki huzuru Resulullah’dan çıkınca beni, kadın, evlad, ve mal işgal eder. Çok kere unuturum.” Ebubekir essıddık radıyallahü anh dedi ki, “Vallahi bunun bezerine ben de tesadüf ederim. Yani bende de bu gibi şey vuku bulur.” Hanzele ve Ebubekir essıddık radıyallahü anhüma, habibi kibriya Muhammed Mustafa salallahü Teala aleyhi vessellemin huzuru saadetlerine vardılar. Hanzele dedi ki, “Ya Resulullah, Hanzele münafik oldu.” Böyle demesiyle hazreti peygamber salallahü  aleyhi vessellem efendimiz “Bu nasıl sözdür?” buyurdular. Hanzele dedi ki, “Ya Resulullah, huzurunda bulunduğum zaman cennet ve cehennemden konuşuyorsunuz, oralarını yani cennet ve cehennemi iki gözle görür gibi oluyorum. Huzurundan çıktığım vakit beni kadın, evlad  ve mal işgal eder, çok kere unuturum bu sebepten münafık oldum” bu söz üzerine Resulullah salallahü aleyhi vessellem buyurdular ki, “Nefsim yedi kudretinde olan Allah’a yemin ederim ki, benim huzurumda ve zikirde olduğunuz gibi devam etseniz minber üzerinde otururken, kezâ yollarda yürürken ve giderken melâike-i kirâm sizi kucaklardı. Lâkin ya Hanzele, bu vakıt vakıttır, bu vakıt vakıttır, bu vakıt vakıttır” buyurdu. Hazreti fahri alem salallahü aleyhi vessellem’in üç kere “ bu vakıt vakıttır” demesinden maksad, kişi bir defa veyahud iki saatte bir defa veyahud günde üç kere kendi ahvâlinin ne yolda bulunduğunu kontrol etsin. Eğer beğenilmeyen bir hal görülür veya zuhur ederse bu hallerden tövbe etmek icab eder. Hakikat ehlinin tövbesi ise şuhuda dönmektir.

Bir sâlik veyahud bir aşık şuhuttan düştüğü an, nefsi emmâre işi ele alır. Nefsi emmâre işi ele aldı mı artık istediği gibi onu kullanır. Yani, nefsi emmâre kişiye hâkim olur. Şuhuddan düşen mahkum olur. Mahkum oldu mu artık kurtulması da çok zor olur. Cenâbı hâfızı mutlak hazretleri bu gibi hallerden yani nefsi emmârenin hükmü altına geçirmekten bizleri muhafaza buyursun. Hazreti fahri kainat salallahü aleyhi vessellem ve ehli beyt hürmetine âmin..

                   Ne şey ki, seni Hak’ka götürür o melek ve rahman’dır.

                   Ne şey ki, seni mâsivaya yani Allah’dan gayrıya sevk ederse iblis ve şeytan dır.

Burası iyice bilinmelidir ki, insanı dört davetçi, dört tarafa davet eder.

Birinci davetci: Marifetullaha davet eder, bu davetçiye daveti rahman denir, havatırı rahman’dır ve himmeti kalbiyedir ki, bu davetcinin yeri kalbin üstüdür.

İkinci davetci: Melek’tir ki, ameli salihe davet eder. Bu davetcinin yeri kalbin sağıdır.

Üçüncü davetci: Dünyevi ve kalbe gelen endişelerdir ki, Allah’dan seni iğfal eden şeydir. Yani Allah’ı unutturur. Bu davetçinin yeri kalbin altıdır.

Dördüncü davetci: Şeytâni vesvese ve kuruntudur. Mâsiye yani ne kadar isyan var ise vesveseye davet ve teşvik eder. Bu davetcinin yeri kalbin soludur. İşte bu dört davetci, kendi nefsindeki kötülüklerdir. Yani kendi vücudundadır, haricde değildir. Bunlar ismi hâdi ve mudil mazharlarıdır. Bu davetçiler enfüsde olduğu gibi afakta da vardır, ismi hâdiye davet edenler; enbiya-i izam ve melâike-i kiram ve evliyaullah ve emri bil mâruf ve nehyi ânil münker eden ulemadır.

Mudil ismine davet edenler ise; ehbar yani Yahudi hahamları ve ruhban yani âbid ve terki dünya eden nasrân kalugerleri ve kıssayüsün yani nasrâ taifesinin reisi ve büyük papazlarıdır. Buradan anlaşılıyor ki, insanın vücudunda hem melâike hem de şeytan bulunmaktadır. Hayra götürür ise melâike, şerre götürür ise şeytan dır. Bunlardan hangi birisi galip olursa hüküm onundur. Yani senden ameli salih ve hayra yönelik güzel işler zuhur ederse melâike hükmü sende galip olup melekiyetle hüküm olunursun ve ehlullahdan sayılırsın. Eğer nefse, şehvete ve cismani lezzetlere takılırsan yani nefsin arzu ettiklerini yaparsan, şeytanın galip gelip şeytânetle hüküm olunursun ve eşkıya zümresinden sayılırsın. Cenabı Allah Kur’anı kerimin de buyurur. Ankebut-40, “Allah onlara zulmedecek değildi,fakat onlar kendi benliklerine zulmediyorlardı.” Çünkü nefsinizin istek ve arzularını vermekle nefsinize uydunuz. Bu sebepten kendi nefsinize zulüm ettiniz. Ve bir hadisi şerifte gelir ki, hemen siz amel ediniz. Herkes ne için halk olunmuş ise o amel kendisine kolay gelir. Demek oluyor ki, hâdi ismine mazhar olan daima güzel işler yapar, yani hayır hasenat, iyilik, fukaraya bakmak vesair bunun gibi şeylerdir. Mudil ismine mazhar olanlar ise ,işi daima kötülükledir. Artık kötülükte çok şeyler mevcuttur. Meselâ; adam öldürmek, şarab içmek, zinâ ve erkekler arası cinsellik, kumar oynamak ve münâfıklık etmek. Artık bu gibi ne kadar beğenilmez işler var ise hep mudil mazharından zuhur eder. Bu durumda, hâdi de mudil de lazımdır. Bu söz ne demektir? hadi isminin mazharı olmasa idi, bu güzel işleri yapan olmazdı. Aynı şekilde mudil isminin mazharı olmasaydı, bu saydığımız kötü işleri yapan olmazdı. Çünkü bunlar olmamış olsa idi, esmâ-i ilâhiye örtülü kalırdı. Ancak dua edelim ki cenabı Hak bizi mudil ismine mazhar etmesin. Amin..

Dinin emrine yönelik beşeri vasıflar; Biri insanın zahirine yani azâ ve cevâhirine diğeri bâtınına yani kalb ve sırrına olmak üzere iki kısım olup birincisi; âmal yani işlenecek işler. İkincisi; Ukud yani itikad edilecek şeylerdir. İşlenecek işler de, o emri ilâhiyeye uygunluk ve muhâlif olmak üzere iki kısım olup, evvelkisine; taat. İkincisine; Mâsiyet yani isyan denir.

       İtikad de; hakikate uygunluk ve zıtlık olmak üzere ikiye eyrılır. Birincisine; İman ve ilim. İkincisine; Nifak ve cehil adı verilir. Din, insan üzerinde iki şekilde taksim olur. İnsanın zahiri ile ilgili olana “fıkh” ve batını ile ilgili olanlara da “tasavvuf” denir. Demek oluyor ki, insanın hem zâhiri var hem bâtını. Fakat zâhir bâtına tabidir. Çünkü vücudun padişahı kalptir. Kalbin askerleri ve ahalisi insanın zâhir ve bâtın azâlarıdır. Kalbin, insan vücudunda padişah olduğunu hazreti peygamber salallahü Teala aleyhi vessellem bir hadisi şerif ile işaret etmişdir, Hadisi şerif: “İnsanda bir et parçası vardır ki, o et parçasının ıslah olmasıyla bütün cesed islah olur. O et parçasının fesada varmasıyla bütün cesed fesada varır ki, o da kalb dir.” Bu hadisi şeriften anlaşıldı ki bütün işler yani ister iyi işler, ister kötü işler hep kalpte imiş ve kalpten zuhura gelirmiş. Yani kalbin iyi olması ile kötü sıfatlardan hiçbirisi bulunmaz. Ve kalbin kötü olmasıyla güzel huylardan hiçbirisi bulunmaz. İnsanda bulunabilecek kötü huylar şunlardır; Kibir, yani kendini büyük tutmak. Ucub; Kendini beğenmek. Riya; Gösteriş amacıyla yapılan ibadet. Sum’a; İşitilsin diye riyakârane işlenen iş. Hased; Bir kimsenin düşkünlüğünü temenni etmek. Münâfıklık, Hubbi câh; Rütbe ve makama muhabbet. Hubbi mâl; Mal sevgisi. Buğuz; Sevmemek. Adâvet; Düşmanlık etmek. Kin; Düşmanlığı icra edici olan. Garaz; Nefsâniyeti gizli olan düşmanlık. Tamâ; Malıyla aleme kurulmak.  Buğul; Hasedlik ve tamahkârlık etmek, vesair şeylerdir. Bu gibi kötü haller kalpte olur ise kalp fesada varır. Bu yaramaz ahlakları yumuşatmak lazımdır. Bu gibi kötü yaramaz ahlaklar, kalpten boşaltılıp pak edilirse bunların yerine Tevâzu, yani kendini alçak tutmak. Huşu; Yani Hak’dan korkmak, Allah’ın emrini tutmak, halka merhamet ve şefkat etmek,  Sehavet; Cömertlik etmek, yani muhtaçlara yardımda bulunmak. Utanmak, konuşurken kelimelerine dikkat etmek ve kimseye garazda bulunmamak ve emanete ihanet etmemek. Malıyla gururlanmamak, fukaraya bakmak, vesair bu gibi güzel ahlaklar gelir. Güzel ve iyi ahlaklar geldi mi kalpte islah olur. Kalp islah olunca nefsi emmareden kurtulmuş olur. Nefsi emmâreden kurtuldu mu Allah, kişiden razı olur. Allah’ın rızası hasıl olunca o kulu cenabı Hak kendine çeker. Hasılı kelam, isyan, gaflet ve şehvetin esâsı, nefsi emmâreden razı olmak, taat,  uyanıklık ve paklığın esası da nefsi emmâreden razı olmamaktır. Çünkü, nefsten razı olmak  gaflete, gaflet şehvete, şehvet de isyana sebep olur. Nefse rıza göstermemek şehveti def eder. Şehvet gitti mi paklık gelir. Paklık geldi mi taatı getirir. Taat de kalp gözünü açar. Bunun için nefsi emmâreden hiçbir vakıt emin olmamak gerekir. Her ne kadar ki taat, Allah’a boyun eğdirir ve itaat sağlar ise de yine nefse güvenmemek icap eder. Nefsin huyları bilinmedikçe, ruhun güzelliği elde edilemez. Kötü huyların tümü nefsin rızasında ve güzelliğin ve iyiliğin hepsi de nefse olan rızanın zıttındadır. Çünkü denilmiştir,

Kendi ayıbını görme ki ayıbın gayrın ayıbıdır

Halka taan etme hele bir kere var görsen seni.

Yani halkın yapmış olduğu ayıba bakıp, ibret al ve halka yani insanlara sövme. Hele bir kere sen seni gör, kendi ayıbın var iken diğerinin ayıbını görme. Kendi ayıbın ile uğraş demektir. Bu konuda Niyazi hazretleri divanında diyor;

Adâvet kılma kimse ile sana nefsin yeter düşman

Ki, senden asla ayrılmaz ömrü ahir oluncaya ta.

Ey mü’min ve ihvanan kardeşler! Kendini beğenen kibirli ve nefsinden râzı olan âlim ile sohbet etmektense, nefsinden razı olmayan bir cahil ile oturup sohbet etmek daha hayırlıdır. Çünkü ilimden murad, mahvı vücud ile vâcibil vücudu isbat etmektir. Bir  ilim ki, yokluktan ziyade vücudu gerekli kılar. Yani kendi vücuduna ve ilmine önem verip mağrur olur. Onun amelinden hayır yoktur. Hakikatte cahildir ve elde ettiği ibâdet ruhsuz bedene benzer. Amma bir cahil ki, mahvı vücut etmiştir, her ne kadar zahirde cahil ise de hakikatte cahil değildir. Ve elde ettiği ibâdet halis ve muhlis ve ruha mensuptur. Nitekim Hazreti Peygamber Salallahüteala Aleyhi Vessellem buyurmuştur; “Senin vücudun büyük bir  günahtır ki ondan daha büyük günah olamaz ve kıyas edilemez.” Bu vücut ancak tevhidi merâtiple mahvolur. Başka bir şekilde olamaz.

Merâtibi tevhid üçtür: Tevhidi ef’al, tevhidi sıfat, tevhidi zattır. Bunlar da üçer kısma ayrılır. Tevhidi ef’al, fenâ-i ef’al, tecelli-i ef’al. Tevhidi sıfat, fenâ-i sıfat, tecelli-i sıfat. Tevhidi zat,fenâ-i zat,tecelli-i zat. Tevhid ne demektir? Hak’kın birliğini kalb ile zevk etmektir.

            Tevhidi ef’al demek; Ef’ali yani bütün işlerin failini birlemektir. Fenâ-i ef’al; Kulun  kendi fiili olmadığını zevken, tahkiken ve keşfen bilmektir. Tecelli-i ef’al demek;  salikin kalbinde efalullahtan keşf olunan şeydir. Salike ef’alden bir fiil ile Allah’ü tealâ tecelli ettiği zaman kudretullahın eşyadaki ceryânı sâlike ayan olup, harekette hareket ettiren ve sükünette durduran, Allahı müşahede eder. Yani ne kadar hareket eden var ise onları hareket ettiren ve ne kadar sakin olup duran var ise onları  durduran Allah’ü tealâ olduğunu görüp, müşahede  etmektir.

Tevhidi sıfat demek; Sıfatın ve Hak’kın ortağı ve memuru olmadığını bilip, mevsufun birliğini kalben zevk etmektir. Fena-i sıfat; Abdın kendi sıfatı olmadığını zevken, tahkikân ve keşfen bilmektir. Tecelli-i sıfat demek; Salikin kendi sıfatlarını, Hak’kın sıfatlarında fena ettikten sonra sıfatullahdan kalbinde keşf olunan şeydir.

Tevhidi zat demek; Bütün halkın vücudlarının, Hak’kın vücudu ile bir olduğunu zevken, tahkiken ve keşfen bilmektir. Fena-i zat demek; Abdın kendi vücudu olmadığını zevken, tahkiken ve keşfen bilmektir. Tecelli-i zat demek; Hakikatta vücud Hak’kın dır. Hak’kın vücudundan başka bir vücut olmadığını tefekkür ve müşahede etmektir. Bu makâmlar ehli Hak olan kamillerin ağzından alınır, kâmilin tarifi olmaksızın alınamaz. Ehlullah kirâm efendilerimiz “Lâ ilâhe illallah” dedikleri vakıtta lâ faile illallah, lâ mevsufe illallah, lâ mevcude illallah’ı müşahede ederler. Yani kendilerinde hiç variyet olmadığını ve secdede bulunduklarını müşâhede ederler. Çünkü secde büyük mertebedir. Cenabı Hak secdeyi sever ve o secde edilen topraktan Ademi yarattı. Adem topraktan yaratıldığından cesed yönüyle secdesi toprağadır. Ruhun secdesi ise, Ruhu Muhammedi yani hakikatı Muhammediye sallallhü Teala aleyhi vesselleme dir. Sırrın secdesi de vardır ki o da sırrı ilâhidir ki, o da sırrı Rab’dır. Demek oluyor ki toprak toprağa, ruh ruha yani hakikatı Muhammediye ye, sır sırra yani sırrı rab’a ki, rabbisine secde eder ve bu sırdandır ki secde de üç defa tesbih ederler. Bu secdede hiç gurur yoktur. Nitekim Niyazi hazretleri bunu remzederek buyurur; “Bu Mısri gibi balçığı her bir ayak basmak gerek” Bundan anlaşılıyor ki, evvela fena sonra bekadır. Fenâda olan salik uyku uyuyan gibidir. Çünkü uykuda bulunan kimsede hareket yoktur. Fenada da hereket ve irade yoktur. Tasarruf eden Hak’dır.

Fenâda salik uyku uyuyan gibidir demiştim. Bunların uykuları nasıldır? Bunların uykuları gelin uykusu gibidir. Gelin uyuduğu vakıt hep düşünür ki, bir hizmet isterler bundan dolayı derin uykuya dalmazlar. Fena ehli de daima Allah’ı müşahede ederler şuhudlarından bir an dahi gaflet etmezler yani daima Hak ile olurlar.

Şöyle bir benzetme yaparlar ki, fenâda bulunanlar sâbi çocuklar gibidir. Sâbi çocuklar anasının daima kucağındadır orada pisler fakat o pislediğini yine anası yıkar ve o sâbiyide sever.  Ehli fenâ da daima Cenabı Hak’kın kucağındadır, çünkü kendi iradesi yoktur. İrade Hak’kındır. Fakat o sâbi bir miktar büyüdüğü zaman anasından uzaklaşır. Sâlik de iradesini ele alırsa Hak’dan uzak olur. Çünkü iki irade edici olmaz. Vücud bir olduğu gibi irade dahi birdir. Nitekim Niyâzi hazretleri buna işareten buyurur:

                                                      “Abdı mahzım ben tasarruf bilmezem”

    Abıd; kul yani köle demekdir. Kölenin efendisine karşı hiçbir şeyi yoktur. Demek oluyor ki, salik benliğinden ne kadar mahv olur ise mürşidi kâmilin ve hazreti peygamber sallallahü aleyhi vessellemin kemâlatından o derece feyz alır. Çünkü kişi mürşidi kâmile nasıl gelirse öyle gider. Yani mürşide vâriyetiyle giderse hiçbir şey alamaz. Bunun için Niyâzi hazretleri buyurur:“Sıdk ile olmazsan köle, etmez yolu âsan sana.” Yani vâriyetinden geçemez isen mürşidin sana olan telkini fayda vermez. Halbuki, ilâhi ilhamlar mürşidi kâmil vasıtasıyla gelir. Mürşidi kâmile canını feda etmek lazımdır. Nitekim üstâdı ekremimiz Niyâzi hazretleri âşikane bir gazelinin tahmisinde diyor ki;

“ Hak yolu güç gelmiyor aşkı Hak’kın erine

Aşkıyla dildâde kim olduysa dilberine

Hiç nasıl eyler nazar can ile hem sırrına

Bu yolda can veren canan alır  yerine

Aşk dükkanında ânın canı nile Pazar olur

Varlığın mahvındadır ehli derdin dermanı

Yokluğu kıl ihtiyâr ister isen cananı

Çünkü fenânın bekâ Hak’kın oldu ihsanı

Terk et Niyâzi seni bul ande ol sultanı

Her kim canından geçer ol vâsılı yâr olur.”

Hak yolu güç gelmiyor aşk Hak’kın erine: Yani Hak yolu âşık olana güç ve zahmetli değildir. Aşık mahbubuna karşı canını vermek diler, arzu olan işde güçlük yoktur. Aşkıyla dildâde kim olduysa dilberine: Mahbubuna gönlünü kim vermiş ise. Hiç nasıl eyler nazar can ile hem sırrına: yani mahbubuna gönlünü  veren aşık,can ve başa bakar mı? bakmaz.Eğer canını feda etmez ise aşık değildir.B unun için Fuzûli bir yerde demiştir:

“Canı canan aramış vermemek olmaz ey dil!

Ne naz eyleyelim ol ne senindir ne benim”

Bu yolda can veren canan alır yerine: Yani aşk yolunda bir kimse canını verir ise yerine cananı alır. Yani aşık mahbubuna karşı canını feda etmez ise, hayatı bakiyeye eremez. Can feda edebilir ise, nefsi rahmaniyeye erer. Aşk dükkanında anın canı ile Pazar olur: Çünkü aşık, aşk pazarında canını satmağa çıkarmıştır. Aşıkın canını kim alır? Yine mahbub alır. Nitekim bir hadisi kutside buna işareten buyrulmuştur; Cenâbı Allah diyor ki: “Her kim beni taleb ederse beni bulur, beni buldu mu bana arif olur, bana arif olunca bana aşık olur, bana aşık olanı ben katl ederim. Katl ettim mi, diyeti dahi ben olurum, diyeti ben olunca benimle onun arasında fark kalmaz.” Varlığın mahvındadır ehli derdin dermanı: Ehli derdin dermanı varlığı mahv etmektir. Çünkü varlıkla cenabı Hak’ka gidilemez.Yokluğu kıl ihtiyâr ister isen cânanı: Canânı arar isen yoklukla ara. Nitekim ashabı kirâmdan biri hazreti peygamber salallahü Teala aleyhi vessellem efendimize sual buyurdular; “Ya Resulullah, günahın büyüğü nedir?” Hazreti fahri kâinat salallahü aleyhi vessellem cevabında, “Senin vücudundan daha büyük günah olamaz ve kıyas edilemez.” demektir, senin vücudun hak’ka perde oluyor ki, hak’kı göremiyorsun. Vücut ancak, meratibi tevhid ile mahv olur. Merâtibi tevhidin üç olduğu yukarıda beyan edildi, bu üç merâtibin zevki hasıl olunca tam yokluk meydana gelir. Çünkü fenânın bekâ oldu ihsânı: O zaman bekâ Hak’kın ihsanı olur.

                                                

Terk et Niyâzi seni bul ande ol sultanı

Her kim canından geçer ol vâsılı yâr olur

Canından geçmeyince mahbubu Hak’ka vuslet yoktur. Canından vazgeçmek ve kendini terk etmek merâtibi fenâyı zevk etmektir, başka türlü olamaz. Subhâneke rabbike rabbil izzete amme yesüfün veselâmün alel mürselin velhamdülillahi rabbil alemin. Bayram risalesi tamamdır…

 

Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY

Adem ARSLAN Kardeşimizin Kadir HALICI Efendi'ye Sorduğu Sorular ve Cevaplar

Adem Aslan Kardeşimizin Kadir Halıcı efendiye sorduğu sorular. Bu fakir de Allah’ın ikram ettiği ölçüde cevaplamaya çalıştım.

Soru :1 İlmi ledün bilmeden rahmete, felaha erişmek mümkün değil midir ?

Cevap: Rahmet; iyilik demektir. Allah’ın zerreden kürreye kadar her cisme bulunduğu hal üzerine yani kabiliyeti ve istidatı üzerine tecelli etmesi (açığa çıkması) ve ihtiyaç gidermesidir. Yaratılmışlar üzerinde bu rahmet/iyilik iki şekilde açığa çıkar;

1)   Rahmeti Rahman; Umumun (kamunun) rızkını (nimetini)oluşturan iyiliktir. Bu rahmete herkes, bütün mevcudat dâhildir. Allah (cc)bu rahmette hiçbir yarattığını ayırmıyor. İbliste dâhil.

2)    Rahmeti Rahim; Ahirete has olan ve müminlere yönelik özel iyiliktir. Allah’ın yardımı demektir.

 

Müminler ise ikiye ayrılır.

 

                    I.            Taklit müminler; Bir insanın ailesinden, hocasından, çevresinden İslam ve Allah hakkında öğrendiği bilgilerdir. Bunlar yeterli değildir. Çünkü insanı atıl yapar. Ne gibi kıl beşi, ye aşı bak işe gibi. Çünkü bu bilgide Allah bizi ve âlemi yarattı, kendisi ise ötelerin ötesindedir. Yani kişinin anlayışı, kendisi ayrı, Allah ayrıdır. Bu anlayış ise şirktir (ortaklıktır).  Lokman suresi 13. Ayet; Hani Lokman oğluna öğüt vererek şöyle demişti ; “oğulcuğum Allaha ortak koşma! Çünkü Allaha ortak koşmak gerçekten büyük zulümdür.” Nisa 116. Ayeti; Allah kendisine şirk (ortak) koşulmasını affetmez ama bunun dışında kalan diğer günahları dilediği kişi için affeder. Allaha şirk (ortak) dönüşü olmayan bir sapıklığa dalıp gitmiştir.

 

Büyükler şirki 2 ‘ ye ayırmıştır.

a)       Açık şirk: Aleni yani açık olarak putlara tapmaktır.

b)      Gizli şirk: Bilmeden Allaha ortak koşmaktır.

 Hz. Peygamber bir hadisi şeriflerinde buyurur. “ Ben ümmetimin açık şirkinden korkmam ancak gizli şirkinden korkarım. “ İsmail Hakkı Bursevi Hz. Leride bir sözlerinde;

“ Her kimdeki hanifiyet sırrı yoktur o müşriktir. Eğer zahirde (açık) hanif değilse açık şirkle müşriktir. Eğer batında hanif değilse gizli şirkte müşriktir.” demektir.

 

Şimdi! Açık şirk kelime şahadet ile ortadan kalkar. Fakat gizli şirk ilmi ledün ile ortadan kalkar. Yani gizli şirki yok eden ancak ilmi ledündür. Yoksa, imanımız Yusuf suresi 106. Ayetin belirttiği gibi şirk üzerine kalır. Yusuf suresi 106. Ayet : “Onların çoğu Allah’a müşrik olarak iman ederler.”

Allah bu tür imandan bizi korusun. Benzer şekilde Müminun 117. Ayetinde de Cenabı Hak buyurur.

“Kim hakkında hiçbir delili olmadığı halde Allah ile birlikte başka bir ilaha taparsa onun hesabı ancak Rabbi katındadır.”

Cenabı Hak ; Taklit müminleri, nisa 136. Ayet gerçek müminliğe ile davet ediyor.;

Nisa 136.ayet: Ey iman edenler!  Allah’a, peygambere, peygamberin indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba iman edin.” Ayeti kerimede hitap iman edenlere olduğuna göre niye tekrardan imana davet ediliyor? İman etmiş kişiyi tekrar imana davet etmesi şöyle açıklanabilir.   Sen daha önce Allaha, resulüne ve kitaba iman ediyordun şimdi gerçek bir imanla Allaha, resulüne ve kitaba iman et. Gerçek iman ise ancak ilmi ledün ile elde edilir.

               II- Gerçek müminler:

 Allah’a ve resulüne hakiki iman ile iman edenlerdir. Yani Allah’ı ve resulüne mevhumda değil mevcutta görerek iman etmektir. Bunun ayeti; Enfal suresi 2,3 ayetler; “Gerçek müminler şol kimselerdir. Allah anıldığında kalpleri titrer, onlara bir ayet okunduğunda imanları artar ve onlar yalnız Rablerine dayanır ve güvenirler, namazı dosdoğru kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden dağıtırlar.”

Felah:  Kurtuluş demektir. 

Peki, insan ne haldedir ve de neyden kurtulacak. Bunu da şu şekilde açıklayabiliriz. İnsan günah bataklığındadır, bu bataklıktan kurtulmak ister. Bu günah da iki şekilde açığa çıkar amel (iş) ile açığa çıkan günah birde bilgi ile açığa çıkan günah tıpkı şirk gibi;

a)       Amel ile açığa çıkan günah;

Allah’ın yasakladığı ve rızası olmayan işleri yapmakla kazanılan yanlış işlerdir. Bundan kurtulmak için emirlerine uymak ve rızası olan işleri yapmaktır.

 

b)      Bilgi ile açığa çıkan günah ;

Allah hakkında bilmediğimiz ve Allah’ a isnat etmek gibi günahlardır. İşte insan bu tür günahlardan ancak ilmi ledünü tahsil etmekle kurtulur. Çünkü gerçek bilginin dışındaki bilgi zandır. Zan ise Allah katında hiçbir şey ifade etmez.  

Yunus. 36 ayet : “ Onların çoğu zandan başka bir şeyin ardınca gitmiyor. Doğrusu şudur ki, zan Haktan hiçbir şey ifade etmez.  Allah onların yaptıklarını iyice bilmektedir.”

Bu ve buna benzer ayet çoktur. Onun için Allah’ı zan ile değil gerçek bilgi ile bilmek gerekir.  Bu ise ancak ilmi ledün ile olur.

Ala suresi 14.ayet: “Benliğini arındıran gerçekten kurtuluşa ermiştir.” Benliğin arınması ise yine ilmi ledün ile gerçekleşir. Şimdi ilmi ledün nedir; İlmi hikmettir, ilmi ilahidir, Allahı bilme ilmidir. Kitaplardan okumakla elde edilmez. Ancak bir kâmil mürşitten tahsil edilir. Nasıl her ilmin öğretmeni varsa bu ilmin öğretmeni kâmil bir mürşittir.

Hz Ali Ef. buyurur; “ levlel mürebbi lemma areftü Rabbi” Bir öğretici olmadan Rabbini bilemezsin. Kuranda da birçok delil olan ayet vardır.

Ali imran 8. Ayet: 8: “Rabbimiz! Bizi doğru yola erdirdikten sonra kalplerimizi eğriltme, bize tarafından bir (min ledunke rahme) rahmet bağışla! Çünkü bağışı pek bol olan yalnız sensin!

Kehf suresi 65. Ayet: Orada kullarımızdan öyle bir kul buldular ki, biz ona katımızdan bir rahmet vermiş, lütfumuzdan ilmi ledün bağışlamıştık.

Nisa suresi 67. Ayet; o takdirde kendilerine katımızdan büyük bir ödül ilmi hikmet elbette verirdik.

Sonuç:  Cennete talip olan, cennet rahmetine ulaşmak ve cehennem azabından kurtulmak isteyen ameli salih işleyecek ve Allahın vaad ettiği amel cennetine girecek.  Bu ve buna benzer davranışlar ancak insanı amel cennetine dâhil eder.  Bunlarda rahmettir, felahtır. Ancak kişiyi irfan cennetinden ve onun cemalini görmekten alıkoyar.

Yunus suresi 26. Ayet; Güzel düşünüp güzel davrananlara güzellik var ve de daha ziyadesi var. Onların yüzlerine kara da bulaşmaz, zellet de cennetin dostlarıdır.  Onlar sürekli kalıcıdırlar orada.”

Ziyadesi vardan kasıt cemali ilahidir. Cemali ilahi yine burada müşahade edilir. Burada göremeyen âlemi ahirette de göremez.

İsra 72. Ayet: Dünyada ama (kör )olan ahirette de amadır. Yolca daha sapıktır o.

Araf 179. Ayet: Andolsun biz cinler ve insanlardan birçoğunu cehennem için yaratmışızdır. Onların kalpleri vardır onlarla kavramazlar, gözleri vardır onlarla görmezler, kulakları vardır onlarla işitmezler, işte onlar hayvan gibidir hatta daha da aşağıdadır.”

İşte gafiller onlardır. Kalpler ile Hakkı idrak edemezler, gözleri ile Hakkı göremezler, kulakları ile Hak kelamını işitmezler. Allah bu halde olan insanları hayvan ve daha aşağı olarak vasıflandırıyor.

&&&

Soru 2:  Sahabe ve Efendilerimizin hepsi bu ilme sahipler miydi?

Cevap: Sahabelerin hepsi bu ilme sahip değillerdi. Sahabelerin içinde zahid olan da Arif olan da var idi.

Ebu Derda: zahit (çok ibadet ile meşgul) olan sahabelerdendir. Hanzele adındaki sahabe avam  sahabeledendi.

Ashab-ı Suffa ise arif sahabelerdir ve onlarda ilmi ledün vardı. Hz. Ali ef. , Ebuzer Gaffari, Muaz Bin Cebel , İbni Abbas vs.

&&&

Soru 3:  Namazını kılan, orucunu tutan, iyi olmaya özen gösteren Müslümanlardan bu ilimden bir behre yok mudur?

Cevap: Namaz kılan, oruç tutan velhasıl Allah’ın yap dediklerini yapan yapma dediklerinden kaçan yani Emri bil maruf nehyi anil münker olan ve ameli salih işleyipte kâmil mürşidi kabul etmeyen kişilerde bu ilim yoktur. Yukarıda bu sorunun cevabı var.

Niyazi Mısri Hazretleri bir beytinde buyurur;

“ Savm, salat, hac ile sanma biter zahid işin

İnsan-ı kâmil olmaya lazım olan irfanimiş.”

Savm: Oruc  Salat : Namaz

Mısri Hz.leri kişinin işinin oruç namazla ve hac ile bitmediğini bunlarla kamil insan olunmadığını ancak kemalatın irfan ile gerçekleşeceğini söylüyor. İrfan, ilmi ledünle elde edilir. Başka beytinde:

“ Mürşit gerektir sana seni hakkel yakın bildire

 Mürşidi olmayanların bildikleri güman imiş.” 

 Güman: boş

Sonuç: Namazı kılıyor orucu tutuyor Allah’ın ya dediklerini yapıyor yapma dediklerini yapmıyor. Mürşidi kâmile biat etmediyse bu ilimden nasibi yoktur. Ancak amel cennetinde nefislerini lezzetlendirirler, ama irfan cennetinden yani cemali ilahiden mahrumdurlar.

&&&

Soru 4: İlmi ledün her kişinin işi ve nasibi midir?

Cevap: Allah (cc)Kuranda buyurur.  Zariyat suresi 5-6. Ayetler: “Ben cinleri ve insi ancak bana ibadet etsinler diye halk ettim .”

İbadeti sahabeler Hz. Peygambere soruyorlar nedir diye?

Hz. Peygamber cevabında; Allah’ı bilmek ve tevhit etmektir. Diyor. Yani marifet üzerine halk ettim. Hadisi şerifte; her doğan İslam fıtratı üzerine doğar.  Rum suresi 30. Ayette: O halde sen yüzünü bir hanif olarak dine, Allah’ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir. Allah’ın yaratışında değiştirme olmaz. Doğru eskimez din budur. Fakat insanların çoğu bilmiyorlar.

Hanif; Tevhid inancıdır. Allah’ı tevhid etmek yani birlemek. Bu ayetlerden anlaşılıyor ki her insan ve yeryüzündeki tüm insanlar bu fıtrat üzerine yaratılmıştır. Her insan da bu kabiliyet mevcuttur. Allah hiçbir insanın ilmine ve tercihine cebir ( zor) kullanmamıştır. Abdülgani Nablusi Hz. Sözüdür.  Onun için Allah bu seçimde serbest bırakmıştır. Yai kişi ister, talep eder, Hakkı bulur, isterse bu talebi red eder, Allahtan ayrı ve uzak kalır. Bu durum kişinin kendi elindedir.

Sonuç: Yaratılış itibari ile herkesin bu ilmi kazanma kabiliyeti ve istida var. Ancak yapacağı tercih ile elde eder veya elde edemez. Hidayeti tercih ederse salih ve güzel olur. Dalaleti tercih ederse şaki yani kötü insan olur.

&&&

Soru 5: Kişi Allah (cc) yap dediklerini yapmıyor, yap dediklerini sorumlu olduklarına yaptırıyor, yapma dediklerini de yaptırmıyorsa buna gayret ediyorsa ona kurtuluş, huzur, selamet, selam ve daha önemlisi Resulullah efendimizin (s.a.v) ve ALLAH (C.C) nun rızasını kazanmak yok mudur?

Cevap: Allah kişinin fiiline ve iradesini zor kullanmadığını yukarıda ifade ettik. Kişinin iyi bir iş yapması ve de kötü bir iş yapması da kendi seçimi iledir. Zilzal suresi 6. 7. 8. Ayetler; Kim bir zerre miktarı hayır üretmişse onu görür ve kim bir zerre miktarı şer üretmişse onu görür.

Daima hayır işleyenler Allah’ın vaadi üzere amel cennetine girerler. Şer işleyenler cezası nispetinde cehennem azabı görürler ve af edilirler. Ama her iki zümrede Allah’ın cemalinden mahrumdurlar.

Bazı kısımları yukarıdaki sorularda beyan ettik. 

En iyisini Allah bilir. Allah bizleri kendisine has kul, Habibine has ümmet eylesin. Amin.

                                                                                                                            Mehmet NACİ GÜNEY

TEVHİDE DAİR SUALLİ CEVAPLI RİSALENİN SADELEŞMESİ

                                                       BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Soru-1: Yüce Allah, Kur’anı kerimde buyurur; Zariat-56, “Ben cinleri ve insanları sadece bana ibadet etsinler diye yarattım.” Yine başka bir ayette ise; İsra-23, “Rabbin şöyle hükmetti: “O’ndan başkasına kulluk etmeyin.” Ayetlerdeki emri ve verilmiş iradesi, ibadet hakkında şeref ve yücelik şüpheden temizdir ancak zikredilen ayetlerdeki emir umumi mi? yoksa hususi mi? yoksa bazı yaratılmışlar bu emrin haricinde olup mükellef değil midir? Bazıları mükellef değil dersen, Kamer-50, “Emrimiz bir tektir, bir göz kırpma gibidir.” Ayeti kerimesiyle ispat ve beyan edilmiştir ki emir umumidir hususi değildir, herkesi sorumlu tutar. Emrin hususi olması, ilâhi birliğe aykırı ve farziyete terstir. Şerefli söz herkesi kapsar. Bunun anlamı şudur; Kafirlerin, ateşperestlerin ve buna benzer marazlı tüm toplulukların, cin ve şeytanın ibadet ve kullukları, ilahi emir ve iradeye dayandığından, ibadetleri, yerli yerinde ve Allah katında makbul olması gerekir. Oysa, yukarıda belirtilen zümrelerin manaları ise, bu ayetlere ve nurlu ve lekesiz olan şeri’atı Ahmediyeye bütün bütün zıt ve muhaliftir. Bunların bulundukları halin küfür üzere olduğu cümle ehli iman için aşikardır.

Cevap-1: Şöyle bilinmelidir ki, emri ilâhi iki kısımdır. Birincisi: Enbiya, evliya ve içtihatta bulunan alim kişiler vasıtasıyla verilen emirdir. Yani, teklif edilen emirdir. İkincisi: Vasıtasızdır. Tekvin olan emirdir ki, ilâhi meşiyyet ile eşyanın halkiyetine ait olan emirdir. Yüce Allah, ayeti kerimesinde buyurur; Yasin-82, “Allah bir şeyi istediğinde, buyruğu sadece şunu söylemektir. “Ol!” artık o, oluverir.” Bu emir, vasıtasız olan tekvini emirdir. Şeriat emri değildir. Tekvini emirde muhalefet olmaz. Zıtlık olacak olsa, halk edilenin kendine ait iradesi olması gerekir. Vacip olan yüce Hak’kın sıfatı yaratılmış olmaktan münezzehtir. Allah’ın sıfatları sonradan yaratılmamıştır ve O’nlar büyük ve uludur. Tekvini olan emri, meşiyyeti ile şeyin oluşumuna yöneliktir. Bu emir, gerek batında olan eşyanın icadına, gerekse mevcut olan eşyanın yokluğuna yönelik olsun aynıdır. Fakat Resuller vasıtasıyla olan şer’i emirlerde muhalefet olur. Bundan dolayı insanların bir kısmı nebi ve mü’min, bir kısmı da kafir olur. Mü’min olanların bazısı, mü’minliği gerektiren fiilleri yerine getirir, bazısı getirmez. Tek olan Allah’ın meşiyyet emri yönüyle hiçbir şey efalinde muhalefet etmedi. Çünkü meşiyyeti ilâhiyeye muhalif bir şey yoktur ve olamaz. Eğer kulda bir muhalefet varsa bu muhalefetlik resuller vasıtasıyla olan emirlerdedir. Meşiyyet yönünden muhalefeti yoktur. Teklifi olan emirdeki muhalefet belki meşiyyet ile oluşan emrin zahire uygunluğu ile oluşur. Şimdi teklifi olan emir geneldir. Gerek memur olan eşya bundan faydalansın gerekse faydalanmasın. Bu emir, kabiliyeti yakın olmayan için gerçekleşmez. Tekvin olan emir, bütün yaratılmışlar üzerinedir yani geneldir. Kamer-50’de belirtildiği gibidir, “Emrimiz bir tektir, bir göz kırpma gibidir.” Eğer eşyanın yaratılışında zıtlık varsa bu onun kabiliyetinden gelir. Hidayete kabiliyeti olan eşya hidayet üzerine olur. Hidayete kabiliyeti olmayan ise sapkın ve yoldan çıkmışlardan olur. Sonuç olarak; Hiçbir şeyin tekvin olan emre muhalefeti yoktur ve bütün eşya bu emre uygunluk gösterir. Şöyle anlaşılması gerekir; Allahın dilediği olur, dilemediği olmaz.

 

Soru-2: Böyle olunca yine kul, fiilinden sorumlu olmaması icab eder. Eğer mesul ise o zaman yüce yaratıcı kuluna zulmetmiş olmaz mı? Oysa bu ifade, Ankebut-40. “Allah onlara zulmedecek değildi. Fakat onlar kendi benliklerine zulmediyorlardı.” ayetine zıt değil midir?

Cevap-2: Kul, mükellef olduğu fiillerden elbette sorumludur. İlmi ezeli ilâhiyede, kişinin kabiliyeti saadet üzerine veya eşkiyalık üzerine olduğu bilinmediğinden şeri emirlere itaat etmek gerekir. Çünkü, Allah “hakimlerin hakimidir” Yani her şeyi adalet üzere ve yerli yerinde yaratmıştır. Kulunun, kişilik üzerine arzu ettiği kabiliyeti gerek saadet gerekse şekavet üzre, yani ne kabiliyette olursa olsun Allah kuluna zulmetmez. Tersine kulunun kabiliyeti üzerine olan, tercih ettiği işlerin hakkını vermediği zaman zulmetmiş olur. Bunun daha önce konusu geçti. Hidayete kabiliyeti olan hidayet üzerine, eşkiyalık üzerine kabiliyeti olan şakilik üzerine olur.

 

Soru-3: Hidayet ve eşkiyalık, ezeli olup kulun kabiliyeti üzerine olması, kulu yaratan Hak olduğu için, kabiliyetini yaratan da Hak’tır. Böyle olunca Allah, kulunun küfründen razı olması gerekmez mi? Oysa Zümer-7, “Allah kulları için inkar ve nankörlüğe razı olmaz.” Ayetine göre Allah, kulların küfründen razı değildir.

Cevap-3: “Şaki olan ana karnında şakidir, said olan ana karnında saiddir.” Hadisi şerif delilince şakilik ve saadet ana karnındadır. Ana karnından murat; Ana rahmi değildir. İlmi ezeli olan ayânı sabitedir. Açıkta olan kabiliyettir. Kul, ilmi ezeli ilâhide ne istidat üzere olduysa, o kabiliyet üzere alemi şehadete gelir. Hak Tealâ Hazretleri ilâhi kazası yönünden bütün kullarından razıdır. Ancak, küfre uymuş olan kulunun küfründen razı değildir. Saadet ve şakilik, kulun mazhariyetinden zahir olduğu için inkarı, zaruret dahilinde kula nisbet edilir. Yoksa, kul o fiilin yaratıcısı demek değildir. Hidayet, Hak’kın hâdi isminin mazharı, eşkiyalık ise mudil isminin mazharıdır. Mutluluk ve azap, Hak’kın mu’nim(Nimet veren) ve müntekim (intikam alan) isimlerinin zuhurudur. Cennet; Hak’kın cemal mazharı, Cehennem; Hak’kın celâl mazharıdır. İbadete gelince, kul mükellef olduğu emri ilâhi ile memurdur. Fakat kulun ibadetleri acziyetinin göstergesidir. Cehennemden kurtulup cennete dahil olmak arzusu ile yapılan ibadetler, Allah için olmadığından kabul görmez. Onlar ibadetlerini nefisleriyle nefisleri için nefislerine yaptıklarından Allah katında geçerli değildir.

 

Soru-4: İbadet, cehennemden kurtulmaya ve cennete girmeye sebep olmadığı halde said olan ibadet etse de etmese de saiddir. Aynı şekilde şaki için de bu hüküm geçerlidir. Doğru mudur?

Cevap-4: Bu inanışta bulunanlar cebriye mezhebindendir. Saadet ve eşkiyalık, meşiyyette olduğundan hatanın büyüklüğünü daha da büyütmüş olurlar. Batıl mezheptir. Ali İmran-74: “Allah rahmetini dilediğine verir. Allah büyük lütfun sahibidir.”Ayeti kerimesi nazil olduğunda seçkin ve güzide sahabelerden bazıları şaşkınlık yaşadılar. Resulullahın huzuruna çıkıp, “Ya Resulullah bu ayette Allah, rahmetini bazı kulları üzerine ayırdı. Yapacağımız ibadetlerden fayda görmeyeceğimiz anlaşılmaktadır.” dediklerinde hemen, Araf-56 ayeti nazil oldu. “Hiç kuşkusuz Allah’ın rahmeti güzel düşünüp güzel iş yapanlara çok yakındır.” Ey dertli kişi, böyle sorularla senin müşkülün çözülmez. Bunlar gibi bin tane daha  soru sorsan yine de cebriye ve mûtezile mezhebinin batıl inanışlarından kurtulamazsın. Böyle sorular tarif ve düşünceyi bitirir dolayısıyla hakikatlerin idrakından aciz kalırsın. Eğer hakikatı anlama gibi bir arzun varsa, şer’i şerife tam teslimiyetle yapışıp, mürşidi kamili bularak tevhidi hakikiye sülük etmen gerekir. Kâmilin yardım ve tarifleriyle şakilik, saadet ve cehaleti zevk ve müşahede edersin. Yoksa yabanda kalırsın. Hakikati, kendi aklın fikrin vehmin ve anlayışınla bulman mümkün değildir. Konunun başındaki soruya dönecek olursak: Zariyat-56, “Ben cinleri ve insanları sadece bana ibadet etsinler diye yarattım.” Ayeti kerimesine muhakkikler arif olmak manasını vermişlerdir. Hak’ka arif olmak, iki cihanda da sevapların en büyüğüdür. Bu aleme gelmekten maksat; Hak’ka arif olmaktır. İsra-72, “Bu dünyada kör olan, ahirette de kördür. Yolca da daha sapıktır o.” Ayeti kerimesi manasınca, burada Hak’tan âma olan, ahiret yurdunda da âmadır. Her ne yapıp kendini bil, ancak kendini bilen Hak’kı bilir. Çünkü Hak’kı bilmeyen sapkındır ve dalalettedir.

 

Soru-5: Tevhidi hakiki nedir? (Lâ ilâhe illallah) değil midir?

Cevap-5: (Lâ ilâhe illallah) tevhidin kelimesidir. Tevhidi hakiki değildir. Tevhid iki kısımdır. Biri tevhidi şer’i diğeri tevhidi hakikidir. Tevhidi şer’i: Mü’mini, açık şirkten ve müşrik olanlardan ayıran (Lâ ilâhe illallah) kelimesidir. Şeriatın muvahhidi; Her şeyi mevcut, mevsuf ve fail gördüğünden ve kesreti, ilahi vahdetten ayrı bildiğinden gizli şirkten kurtulamaz. Fiili şahsa nisbet ederse şirktir. Hak’ka nisbet ederse cebriye olur. İbadete layık Allah’tan başka ilah ve mabud olmadığını kabul ettikleri halde kendilerinden ayrı olarak kabullendikleri hak’kı, cehaletleriyle örterek sözle tevhid ederler. Her şeyin açığa çıkışı ve oluşumu Hak’kın emriyle ve kudretiyle olduğunu kabul ve itiraf  ettikleri gibi bütün bu hüküm ve yasaları ilâhi sıfatlara nisbet ederler. Onun için hakikat ehli, şeriat ehlini sıfatuyyun olarak isimlendirirler. İkinci kısım, Tevhidi hakikidir. Hakikat ehli muvahhidler, Hak’tan başka mevcut, mevsuf ve fail görmediğinden her şeyin zuhurunu Sıtkı sadakatla Hak’tan olduğunu bilip, müşahede ettiklerinden zatiyyun ve muvahhidun olarak isimlendirilirler. Bu müşahedelerinin neticesi (lâ mevcude ilâllah)’tır. Vücut: Variyet demektir. Variyeti, Hak’tan başka yerde bulmak imkansızdır. Eşyanın kendilerine ait müstakil vücutları yoktur. Eğer eşyanın kendilerine ait müstakil vücutları olmuş olsaydı , Hak Tealâ Hazretlerinin ortaksız  ve bir olmaması icap ederdi. Mevcut, mevsuf , fail ve tasarufta bulunan, bütün noksan sıfatlardan münezzeh  Hak Tealâ Hazretleridir. Başka vücut, sıfat, efal ve tasarruf sahibi olmadığından, Hak Tealâ Hazretleri, ortağı olmayan birdir. Ancak kul, beşeriyetten ileri gelen gaflet perdesi sebebiyle vahdeti, kesret ve gayriyet gördüğünden, Hak Tealâ Hazretlerinin zatında, sıfatında ve efalinde şirk koşulur. Yani fail Hak Tealâ Hazretleri iken, bütün sebepleri yaratan kendisinden başka varlık olmadığı halde şu işi felan şey ile yaptım, ben böyle yaptım, filan sebep oldu diyerek her şeyi halka nisbet ettiğinden gizli şirk meydana gelir. Müşriklerin, ilâhi marifetten mahrum oldukları, Nisa-48, “Allah kendisine şirk koşulmasını affetmez, onun dışında kalanı dilediği kişi için affeder” ayetiyle açıktır. Gizli ve açık şirkin yok edilmesi ve fırkayı nâci’ye ye dahil olmak için efal, sıfat ve vücudu, Hak’kın vücudunda mahv ve fena etmek gerekir. Tevhidi hakikiye sülük eylemek her mü’mine lazımdır. Tevhidi hakikiye dahil olmak ancak mürşidi kamilin telkini ve yardımıyla olur. Yoksa kendi aklı, fikri ve ilmi ile ebediyen dahil olamaz.

 

Soru-6: Mürşidi kâmil kimdir? Ulema değil midir? Ulemadan başka mürşit var mıdır?

Cevap-6: Mürşidi kâmil, ulemâdır. Ancak ulemâ-i  rüsum değildir. Çünkü ulemâ-i rüsum şeriat mürşitleridir. O’nlar, sadece şeriatın zahirine yönelik hükümleri içeren meseleler ve olaylarla ilgili olanları tahsil ederler. Hakikata dair bilgileri yoktur. Mürşidi kâmil; Ulemâ-i rasihundur. İlimde yükselenlerdir. Zira şeriat hakikatsiz atıldır ve hakikat de şeriatsız batıldır. Bunun için ikisini de bilmek gerekir. Yoksa, öyle zındık tayfaları  vardır ki, biz ehli hakikatiz diyerek emirlere karşı gelirler bizim namazımız kılındı ve üzerimizden emri ilâhi kalktı gibi  boş ve yanlış düşünce içinde bulunurlar. Bu düşünceleri  şeriat kabul etmediği gibi hakikat de kabul etmez. Mürşidi kâmil ise öyle bir kimsedir ki, fenafillah olmuş, bekabillah ile şereflenmiş ve dünyada, ahiret  neşesi üzerine haşr olmuş, büyük kıyâmet olan kendi vücut vehminden ve  beşeri variyetinden kurtulmuş olandır. Tecelli ilâhi yönünden hissi kayıtlardan  soyunmuş olup bütün işlerini şeriatı Muhammedi’ye ile ölçüp tartan, Hak’kın  vücudunda hak ile batılı ayıran, vücutta galip olan ve doğru yol üzerinde bulunan şahsiyettir. Bu yol da öyle bir yol ki, hazretül cemde cennete dahil, kurbu nevâfilde nefsine dahil ve nefsi ile rabbısına arif olarak, cemül cem makamında Hadid-3, “O evveldir, ahirdir, zahirdir ve batındır” ayetinin sırrına mazhar olup, hakikati Muhammedi’ye ve Muhammedi varisliğe tam mazhar olmuş, hakikat üzere doğruluğu açığa çıkmış olan mürşitdir. Yoksa, gördüğün her külahlıyı mürşit kabul etmek doğru değildir. Henüz kendisi tevhidi hakikiden perdeli iken seni nasıl irşat edebilir. Tevhidi hakiki sırlarına vakıf olmayanlar daha hayvani hayatla kaimdirler. Onun için kötü görülen işlerde ilahi sevgi yoktur. Kalpleri ve görüşleri zulmani perde ile örtülü olduklarından düşünceleri yalnız yiyip içmek ve dünyevi lezzetlerle meşgul olmaktır. Böyle bir durumdan Allah’a sığınırız. Tevhidi hakikide bulunanlar ise daima kalpleri uyanık, basiretleri açık ve daim şuhud üzeredirler.

 

Soru-7: Tarifinize göre kulun fiili ihtiyarı ve cüz’i iradesi olmaması gerekir.

Cevap-7: Kassas-68, “Rabbin dilediğini yaratır ve seçer. Seçim onların değil/onların seçme hakkı yok. Allah onların ortak koştuklarından yücedir, arınmıştır” sorunun cevabı bu ayeti kerimeyle sabittir. Kul için, cüz’i irade ve seçim olamaz. Çünkü her fiilin açığa çıkması ancak sıfatlarla olur. Her şahsında kendi kendisinin fiilini icat eden olması icap eder. Bu inanış ise mutezile mezhebinin itikadıdır. Yani ehli sünnet kabul etmez. Çünkü ayeti kerimeye aykırıdır. Allahü Tealâ alim ve kuşatıcıdır. Allah’ın sıfatlarının sonu olmadığından sayıya gelmesi mümkün değildir. Asıl olarak yedi sıfattır, ilahi varlığa delil olduklarından sabit sıfatlar olarak da isimlendirilir. Bunlar; Hayat, ilim, irade, kudret, semi, besar ve kelamdır. Bu sıfatlar gerçekte birdir. İlgileriyle kısımlara ayrılır. Bu sıfatlar ve bütün vasıflar Hak’kın olup, halkta bulunmasını hakikat kabul etmediği gibi akıl dahi izin vermez. Şu söylenmek istenmektedir; Hayat sıfatı mahlukta olsa fena bulmaması ve helak olmaması gerekir. İlim sıfatı kula ait olsa her şeyi bilmesi ve hiçbir şeyde cahil olmaması, irade ve kudret kula ait olsa murat ettiği şeyi ol demesi ile meydana getirmesi ve her şeye gücü yetip bir şeyden aciz kalmaması, işitme ve görme sıfatları kulun olsa, uzaktan ve engel arkasından işitmesi ve görmesi, kelam ona ait olsa, her lisan ile konuşması icap eder. Bütün yaratılanlar, bu vasıfların dışındadır. Bunun aksini ispat edecek delil de yoktur. Bundan dolayı, kulun bu sıfatlarda hissesi olmadığı gibi müdahalesi de olmaz. Bir fiilin zuhura gelmesi için bu sıfatların birçoğuna ihtiyaç olup, sıfatsız hiçbir işin gerçekleşmeyeceğini tarif etmeye de gerek yoktur. Kulun efal ve sıfata müdahalesi söz konusu değildir. Fail ve mevsuf  Hak Tealâ Hazretleridir. Kul sadece efal ve sıfata mazhardır.” Sıfatı ilahi, semavi olsun veya arz’a ait olsun cüz’iyatta açığa çıktığından cüz’i sıfat ve cüz’i irade olarak tabir edilir. Yoksa cüz’iyatta  zuhur eden irade, ilahi iradeden başka bir irade olmayıp, noksanlık ve  bölünme kabul etmeyen ilahi iradeden bir cüz değildir. Rahman-27 “Her şey yoktur. Ancak, Rabbin celal ve ikram yüzü bakidir.” Rahmanın yağdırdığı fermanı üzre, bütün masivanın kendilerine ait bir mevcutluk, mevsufluk, faillik ve tasarrufu olmadığı gibi her an fanidir ve yokluktadır. Yokluğu kabul edilmeyen ve bulunması daima gerekli ve elzem olan vücut, Hak Teala Hazretlerine mahsustur. Kulun gerçekte vücudu olmadığı gibi sıfat ve fiili de olamaz. Belki kul soyut olarak mazharı ilâhidir. Ancak “İnsanlar uykudadır öldükleri zaman uyanırlar.” Hadisinin hakikatini nefsani istekler ve gaflet içinde bulunduklarından bir nebze dahi kavramaları mümkün değildir. Ölmeyi anlayamadıklarından, peygamber (sav) efendimiz akabinde “Ölmeden evvel ölünüz” buyurdu. Yani zorunlu ölüm sana gelmeden kendi isteğinle öl. Hakikat sırrı olan bu sözü söyleyen buyurdu. Kişinin kendi isteğiyle ölmesinin gerçekleşmesi “Lâ mevcude illâllah” sırrının anlaşılması ile olur. Bu sırrın anlaşılması ise, beşeriyetten sıyrılıp, Vücutla mevcut, sıfatla mevsuf ve fiil ile fail, Hak Teala Hazretleri olduğunu ve halkın kendi nefislerinde vücut ve sıfat kokusu koklamadıkları yönünde bir anlayışın oluşması ile gerçekleşir. Bu mertebeye ihtiyari ölüm, tevhidi hakiki, masivanın yokluğu, fenafillah ve tam sarhoşluk derler. Yükselme ve ilerlemenin sonudur. Sonra ayılıp bekabillahda seyran ederler. Bekabillah ise ehline malumdur. Ehli olmayana tarifi icap etmez. Arzu edenlerin bu değerlere ulaşmaları mürşidi kamili bulup  ve  O’ndan bu yönde ilim ve marifet tahsil etmeleri ile mümkündür. Ne kesret ne zıddıyet ne de gayriyet tevhitte yoktur. Kesret vahdeti ilâhi olduğundan aynı vahdettir. Çünkü, Haktan başka varlık olmadığından Hak’kı Hak’ta, Hak görür.

 

Soru-8: Alem, hulul ve ittihat olmaksızın Hak’kın vücuduyla var olunca alemin de daim ve baki olması gerekir. Bundan dolayı ahiret teklifat ceza ve mükafatın da Hak olması icab eder. Bu ise şeri şerife aykırıdır.

Cevap-8: Hakikatte vücut, Allah’a aittir. Allah’ın vücudundan başka vücut olmadığı gibi Hak’tan başka mevcutta yoktur. Teklifat ceza ve mükafat Hak’kın zuhuru ve mertebe gereğidir. Hadid-3, “O evveldir, ahirdir, zahirdir ve batındır.” ayeti kerimesine göre evvel, ahir, zahir ve batın kendisi olunca tek bir fert dahi kalmaz. Ayrı olduğu zannedilen, Hak’kın  zahir yönü, kendi tecelliyatı ve zuhurudur. Tecelli; surette, tecelli edenden ayrı görünse de vücudu hakikatte gayrı değildir. Kendi cemalinin kemalidir. Dalgalar denizin aynı olup görünüşleri denizden ayrı gibi algılanır. Dalgalar denizden gayrı olmayıp, denizin aynı olduğu gibi Cenabı Hak’ta “Ben gizli bir hazine idim bilinmekliğimi sevdim ve halkı halk ettim.” Hadisi kutsi sözü anlamınca, her tecellide ve kemalatıyla bilinmesini muhabbet ettiğinden ilmi ilahiyesinden olan kendi tecelliyatını kendine açtı ve uluhiyet ve kemalatını tecelliyatta aşikar eyledi. Dalgaların ortaya çıkışları ve kayboluşları denizden tekrar denize olup haricden olmadıkları gibi tecelliyatı ilahinin zuhuru da zatadır harice değildir. Teklifat, Halık hazretlerinden yaratılana olduğuna şüphe yoktur. Tecelli eden cenabı Hak, zuhura getirdiği tecelliyatını teklifatla muhatap kıldı. Zahir, mazhara muhtaç olduğundan ihtiyacın şiddetli olması ve zillete katlanılması, teklifatın icrası gereğidir. Yine de gayriyet yoktur. Batın mertebesi yönüyle teklif eden, zahir mertebesi yönüyle mükellef olan kendisidir. Kendi kendimize olan emir ve yasaklar içimizden geldiği ve içimizde olan ruhun, zahirimiz olan görünen cesedimizden gayrı ve ayrı olmadığı gibidir. Mükafat ve cezaya gelince inkar olunmaz, dünyada dahi müşahede edilir. İlahi tecelliyat ve rabbani saltanat ahirette de devam eder kesintiye uğramaz, aralıksız uygulanır. Zilzal-7-8 “Artık kim bir zerre miktarı hayır işlemişse onu görür ve kim bir zerre miktarı şer işlemişse onu görür.” kutlu fermanı üzre herkes dünyada yaptığı ameline göre kazandığı mükafat ve cezayı ahirette görecektir. Ceza Hak’kın celali, mükafat ise Hak’kın cemalidir. Celal ve cemalin zuhuru dünyada tecelli ettiği gibi ahrette dahi suretle tecelli eder. Hak Tealâ hazretleri taayyünsüz (görünmeksizin), sırf  zat yönüyle alemlerden ganidir. Azab, azab eden ve azabı görenin kendinden ayrı olmadığından  bu sırrın idraki zevk ve müşahedeye muhtaçtır.  Söz ile açıklamak ve varlığı nefsaniyetle zevk etmek mümkün değildir. Vesselam……..

 

 

Sadeleştiren

Mehmet Naci GÜNEY